Shloka 7

सीतावियोगे रामविलापः

Rāma’s Lament in Separation from Sītā

Devanagari script

विशेषेणाश्रमस्थाने हासोऽयं न प्रशस्यते।अवगच्छामि ते शीलं परिहासप्रियं प्रिये।।3.62.7।।आगच्छ त्वं विशालाक्षि शून्योऽयमुटजस्तव।

Transliteration

viśeṣeṇāśrama-sthāne hāso 'yaṃ na praśasyate | avagacchāmi te śīlaṃ parihāsa-priyaṃ priye || 3.62.7 || āgaccha tvaṃ viśālākṣi śūnyo 'yam uṭajas tava |

Translation

વિશેષ કરીને આશ્રમસ્થાને એવો હાસ્ય-પરिहास પ્રશંસનીય નથી. પ્રિયે, તારો સ્વભાવ હું જાણું છું—તું પરिहासપ્રિયા છે. હે વિશાલાક્ષિ, આવ; તારો આ કુટિર ખાલી પડ્યો છે.

Word by Word

• विशेषेण: especially
• विशेषेण: Karana (करण)
• Type: Noun
• Root: विशेष (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया (3), एकवचन; अव्ययीभावेन ‘विशेषेण’ = ‘especially’ (instrumental of manner)

• आश्रमस्थाने: in the hermitage-place
• आश्रमस्थाने: Adhikarana (अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: आश्रम-स्थान (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7), एकवचन; तत्पुरुषः (षष्ठी-तत्पुरुषः) ‘आश्रमस्य स्थानम्’

• हासः: jest/laughter
• हासः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: हास (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन

• अयम्: this
• अयम्: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: इदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन; ‘हासः’ इत्यस्य विशेषणम्

• न: not
• न: Sambandha (निषेध)
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)
• Form: अव्यय; निषेध-निपातः

• प्रशस्यते: is approved
• प्रशस्यते: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: प्र-शंस् (धातु)
• Form: लट् (वर्तमान), प्रथमपुरुष, एकवचन; आत्मनेपदम्; कर्मणि/भावे-प्रयोगः (‘is praised/approved’)

• अवगच्छामि: I understand
• अवगच्छामि: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: अव-गम् (धातु)
• Form: लट् (वर्तमान), उत्तमपुरुष, एकवचन; परस्मैपदम्

• ते: your/of you
• ते: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी (6), एकवचन

• शीलम्: nature/character
• शीलम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: शील (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2), एकवचन

• परिहासप्रियम्: fond of joking
• परिहासप्रियम्: Karma (कर्म)
• Type: Adjective
• Root: परिहास-प्रिय (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2), एकवचन; तत्पुरुषः (उपपद-तत्पुरुषः) ‘परिहासः प्रियः यस्य’ (sense close to bahuvrīhi but form used adjectivally); ‘शीलम्’ इत्यस्य विशेषणम्

• प्रिये: O dear
• प्रिये: Sambodhana (सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: प्रिय (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सम्बोधन (8), एकवचन

• आगच्छ: come
• आगच्छ: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: आ-गम् (धातु)
• Form: लोट् (आज्ञार्थ), मध्यमपुरुष, एकवचन; परस्मैपदम्

• त्वम्: you
• त्वम्: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: प्रथमा (1), एकवचन

• विशालाक्षि: O large-eyed one
• विशालाक्षि: Sambodhana (सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: विशाल-अक्षि (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सम्बोधन (8), एकवचन; कर्मधारयः ‘विशालम् अक्षि यस्याः’

• शून्यः: empty
• शून्यः: Karta (कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: शून्य (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन; ‘उटजः’ इत्यस्य विशेषणम्

• अयम्: this
• अयम्: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: इदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन; ‘उटजः’ इत्यस्य विशेषणम्

• उटजः: cottage/hut
• उटजः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: उटज (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन

• तव: your
• तव: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी (6), एकवचन

Context

O gentle one ! you are wandering in the karnikara garden, laughing and making fun. Enough of this , that causes my pain.

Characters & Entities

• Rāma
• Sītā
• Āśrama (hermitage)
• Uṭaja (cottage)

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

Maryādā (propriety) is central: the hermitage is a sacred space where conduct should match its sanctity; dharma includes honoring place and context.

What is the narrative situation?

Rāma notices the hut is empty and calls Sītā to return, marking a shift from playful assumption toward alarming realization.

Which character virtue is emphasized?

Respect for sacred norms—Rāma upholds the decorum of āśrama-life even while distressed.