Previous Verse
Next Verse

Shloka 10

सीतान्वेषणारम्भः

The Search for Sita Begins

विवशं शोकसन्तप्तं दीनं भग्नमनोरथम्।।3.61.9।।मामिहोत्सृज्य करुणं कीर्तिर्नरमिवानृजुम्।क्व गच्छसि वरारोहे मां नोत्सृज सुमध्यमे।।3.61.10।।त्वया विरहितश्चाहं मोक्ष्ये जीवितमात्मनः।

mām ihotsṛjya karuṇaṃ kīrtir naram ivānṛjum |

kva gacchasi varārohe māṃ notsṛja sumadhyame || 3.61.10 ||

tvayā virahitaś cāhaṃ mokṣye jīvitam ātmanaḥ |

‘હે વરારોહે! મને અહીં કરુણ હાલતમાં છોડીને ક્યાં જાય છે? જેમ કીર્તિ વાંકાં પુરુષને ત્યજી દે તેમ. હે સુમધ્યમે! મને ન ત્યજ. તારા વિયોગે હું મારા પ્રાણ ત્યજી દઈશ।’

anāsādayamānamnot finding (Sita)
anāsādayamānam:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootāsad (धातु) + ā- (उपसर्ग) + na- (निषेध)
Formवर्तमान-कृदन्त (शतृ) with negation: ‘not finding/ not reaching’; नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषण (of rāmam)
tamthat
tam:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Roottad (प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम-विशेषण, पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
sītāmSita
sītām:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootsītā (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
daśaratha-ātmajamDasaratha's son
daśaratha-ātmajam:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootdaśaratha (प्रातिपदिक) + ātmaja (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष: ‘दशरथस्य आत्मजः’; पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; apposition to tam (Rama)
paṅkammud
paṅkam:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootpaṅka (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
āsādyahaving reached
āsādya:
Kriya-visheṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeVerb
Rootsad (धातु) + ā- (उपसर्ग)
Formक्त्वान्त-अव्यय (gerund): ‘having reached/encountered’
vipulamvast/deep
vipulam:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootvipula (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषण (of paṅkam)
sīdantamsinking
sīdantam:
Upamāna (उपमान)
TypeAdjective
Rootsad (धातु)
Formवर्तमान-कृदन्त (शतृ), पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषण (of kuñjaram)
ivalike
iva:
Sambandha (सम्बन्धः)
TypeIndeclinable
Rootiva (अव्यय)
Formउपमावाचक-अव्यय
kuñjaramelephant
kuñjaram:
Upamāna (उपमान)
TypeNoun
Rootkuñjara (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
lakṣmaṇaḥLakshmana
lakṣmaṇaḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootlakṣmaṇa (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
rāmamRama
rāmam:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootrāma (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
atyarthamexceedingly
atyartham:
Sambandha (सम्बन्धः)
TypeIndeclinable
Rootatyartha (अव्यय/प्रातिपदिक)
Formक्रियाविशेषण (adverb): ‘exceedingly/very much’
uvācasaid
uvāca:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootvac (धातु)
Formलिट्-लकार (Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन, परस्मैपद
hita-kāmyayāwith a wish for (his) welfare
hita-kāmyayā:
Hetu (हेतु)
TypeNoun
Roothita (प्रातिपदिक) + kāmyā (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष: ‘हितं कामयते’ (desiring welfare); स्त्रीलिङ्ग, तृतीया, एकवचन; हेतौ/भावे (instrumental of motive)

O lovely lady where have you gone, leaving me here like fame deserting a crook? I am helpless griefstricken, pitiable, pathetic and disappointed. O lady of slender waist, leave me not. Separated from you, I will give up my life.

R
Rāma
S
Sītā

FAQs

The verse frames dharma as unwavering marital commitment: Rāma’s truth is that life and purpose feel untenable without the righteous bond he shares with Sītā.

Rāma calls out to the missing Sītā, speaking as though she could hear him, expressing abandonment and despair.

Single-hearted devotion (ananyatā) and integrity in relationship—Rāma’s identity as husband is central and uncompromised.