Adhyaya 42
The Birth of Tāraka and the Prelude to the Deva–Asura War (Topic-based Title)
ભીષ્મ શિવની મહિમા અને ગુહ (કાર્ત્તિકેય)ના જન્મનો સંક્ષિપ્ત વર્ણન પૂછે છે. પુલસ્ત્ય મુનિ દિતિના વંશથી કથા શરૂ કરે છે—વજ્ર સમ અંગો ધરાવતો દૈત્યરાજ વજ્રાંગ જન્મે છે અને ઇન્દ્રને જીતીને બંધક બનાવે છે. ત્યારે બ્રહ્મા અને કશ્યપ આવી તેને શાંત કરે છે; વજ્રાંગ ઇન્દ્રને મુક્ત કરે છે અને તપસ્યા કરવાનો ઉપદેશ પામે છે. બ્રહ્મા તેને વરાંગી પત્નીરૂપે આપે છે; બંને લાંબા સમય સુધી કઠોર તપ કરે છે. ઇન્દ્ર ભયાનક રૂપ ધારણ કરીને વરાંગીને વિઘ્ન કરવા પ્રયત્ન કરે છે, પરંતુ તેનું વ્રત અડગ રહે છે. બ્રહ્મા વરદાન આપે છે; પછી વરાંગી પુત્ર માગે છે અને તારકનો જન્મ થાય છે—જેનાથી જગત કંપે છે. તારક તપ કરીને શરતવાળો વર મેળવે છે: સાત દિવસના બાળકથી જ તેનો વધ શક્ય. તે વિશાળ અસુરસેના એકત્ર કરી દેવોને પરાજિત કરે છે અને લોકપાલોને બંધનમાં મૂકે છે. ઇન્દ્ર બૃહસ્પતિ પાસેથી ચાર ઉપાયોની નીતિ સાંભળે છે, છતાં યુદ્ધ ટળતું નથી—આ રીતે દેવ–અસુર યુદ્ધની ભૂમિકા રચાય છે અને કાર્ત્તિકેયના નિર્ધારિત હસ્તક્ષેપનો સંકેત મળે છે.
Shlokas
Verse 1
भीष्म उवाच । श्रुतः पद्मोद्भवो ब्रह्मन्विस्तरेण त्वयेरितः । समासाद्भवमाहात्म्यमुत्पत्तिं च गुहस्य च
ભીષ્મ બોલ્યા— હે બ્રાહ્મણ! તમારાથી કમળમાંથી ઉત્પન્ન થયેલા બ્રહ્માનું વર્ણન મેં વિસ્તારે સાંભળ્યું. હવે સંક્ષેપમાં ભવ (શિવ)નું મહાત્મ્ય અને ગুহ (કાર્ત્તિકેય)ની ઉત્પત્તિ પણ કહો।
Verse 2
श्रोतुमिच्छामि ते ब्रह्मन्यथाभूतः कृतं च यत् । तारकश्च कथं भूतो दानवो बलवत्तरः
હે બ્રાહ્મણ! જે જેમ બન્યું અને જે જે કરવામાં આવ્યું તે બધું હું યથાર્થ રીતે સાંભળવા ઇચ્છું છું. તેમજ તે બળવાન દાનવ તારક કેવી રીતે જન્મ્યો?
Verse 3
कार्त्तिकेयेन स ब्रह्मन्कथं ध्वस्तो महासुरः । कथं रुद्रेण मुनयः प्रेषिता मंदरं गिरिम्
હે બ્રાહ્મણ! તે મહાસુર કાર્ત્તિકેય દ્વારા કેવી રીતે ધ્વસ્ત થયો? અને રુદ્રે મુનિઓને મંદર પર્વત તરફ કેવી રીતે મોકલ્યા?
Verse 4
कथं लब्धा उमा तत्र रुद्रेण परमेष्ठिना । एतदाख्याहि मे सर्वं यथाभूतं महामुने
ત્યાં પરમેશ્વર રુદ્રે ઉમાને કેવી રીતે પ્રાપ્ત કરી? હે મહામુને! જે રીતે બન્યું તે રીતે બધું મને કહો।
Verse 5
पुलस्त्य उवाच । कश्यपेन पुरा प्रोक्ता दितिर्दैत्यारणिः शुभा । वज्रसारमयैश्चांगैः पुत्रो देवि भविष्यति
પુલસ્ત્ય બોલ્યા— પ્રાચીન કાળે કશ્યપે કહ્યું હતું કે દૈત્યોની શુભ જનની દિતિ— હે દેવી— વજ્રસાર સમાન કઠોર અંગો ધરાવતો પુત્ર પ્રસવશે।
Verse 6
वज्रांगो नाम पुत्रस्तु भविता धर्मवत्सलः । सा च लब्धवरा देवी सुषुवे वज्रदुश्छिदम्
‘વજ્રાંગ’ નામનો પુત્ર જન્મશે, જે ધર્મપ્રિય હશે. અને વર પ્રાપ્ત કરેલી તે દેવી વજ્ર સમ અછેદ્ય ‘વજ્રદુશ્છિદ’ને પ્રસવી.
Verse 7
स जातमात्र एवाभूत्सर्वशास्त्रार्थपारगः । उवाच मातरं भक्त्या मातः किं करवाण्यहम्
જન્મતાં જ તે સર્વ શાસ્ત્રોના અર્થમાં પારંગત થયો. ભક્તિથી માતાને બોલ્યો—“માતા, હું શું કરું?”
Verse 8
तस्योवाच ततो हृष्टा दितिर्दैत्याधिपस्य तु । बहवो मे हताः पुत्राः सहस्राक्षेण पुत्रक
ત્યારે હર્ષિત દિતીએ દૈત્યાધિપને કહ્યું—“પુત્રક, સહસ્રાક્ષ (ઇન્દ્ર) એ મારા ઘણા પુત્રોને મારી નાખ્યા છે.”
Verse 9
तेषामपचितिं कर्तुं गच्छ शक्रवधाय तु । बाढमित्येव तां चोक्त्वा जगाम त्रिदिवं बलात्
“તેમનો અપચિતી/પ્રતિશોધ કરવા જા, અને શક્ર (ઇન્દ્ર)ના વધ માટે પણ જા.” ‘બાઢમ’ કહી તે બળપૂર્વક ત્રિદિવ (સ્વર્ગ) તરફ ગયો.
Verse 10
बध्वा ततः सहस्राक्षं पाशेनामोघवर्चसा । मातुरंतिकमागच्छद्व्याधः क्षुद्रमृगं यथा
પછી અમોઘ તેજવાળા પાશથી સહસ્રાક્ષને બાંધી તે માતા પાસે આવ્યો—જેમ શિકારી નાનું મૃગ પકડી લાવે તેમ.
Verse 11
एतस्मिन्नंतरे ब्रह्मा कश्यपश्च महातपाः । आगतौ तत्र यत्रास्तां मातापुत्रावभीतकौ
એ જ સમયે બ્રહ્મા અને મહાતપસ્વી કશ્યપ ત્યાં આવ્યા, જ્યાં નિર્ભય માતા અને પુત્ર નિવાસ કરતા હતા।
Verse 12
दृष्ट्वा तु तावुवाचेदं ब्रह्मा कश्यप एव च । मुंचैनं पुत्र देवेंद्रं किमनेन प्रयोजनम्
તેમને જોઈ બ્રહ્મા—અને કશ્યપ પણ—આ રીતે બોલ્યા: “હે પુત્ર દેવೇಂದ್ರ ઇન્દ્ર! એને મુક્ત કર; આથી શું પ્રયોજન?”
Verse 13
अवमानो वधः प्रोक्तः पुत्र संभावितस्य तु । अस्मद्वाक्येन यो मुक्तस्त्वद्धस्तान्मृत एव सः
જેને પુત્ર સમાન માન અપાયો હોય, તેના માટે અપમાનને જ વધ કહેવાયું છે. મારા વચનથી છૂટ્યો હોય તોય જે તારા હાથમાં પડ્યો, તે તો મૃત સમાન છે।
Verse 14
परस्य गौरवान्मुक्तः शत्रूणां शत्रुराहवे । सजीवन्नेव हि मृतो दिवसे दिवसे पुनः
પરના અનુગ્રહ-ગૌરવની પરાધીનતા પરથી મુક્ત થઈ તે યુદ્ધમાં શત્રુઓનો શત્રુ બને છે; છતાં જીવતો હોવા છતાં મૃત સમાન—દરરોજ ફરી ફરી મરે છે।
Verse 15
एतच्छ्रुत्वा तु वज्रांगः प्रणतो वाक्यमब्रवीत् । न मे कृत्यमनेनास्ति मातुराज्ञा कृता हि मे
આ સાંભળી વજ્રાંગે નમસ્કાર કરીને કહ્યું: “મારે આ બાબતમાં કોઈ કાર્ય નથી; મેં માતાની આજ્ઞા પૂર્ણ કરી છે।”
Verse 16
त्वं सुरासुरनाथो वै मान्यश्च प्रपितामहः । करिष्ये त्वद्वचो देव एष मुक्तः शतक्रतुः
તમે જ દેવો અને અસુરોના સ્વામી તથા પૂજનીય પ્રપિતામહ છો. હે દેવ! હું તમારું વચન પાળિશ—આ શતક્રતુ (ઇન્દ્ર) મુક્ત થયો છે.
Verse 17
तपसेमेरतिर्देवनिर्विघ्नंतच्चमेभवेत् । त्वत्प्रसादेन भगवन्नित्युक्त्वा विरराम ह
હે દેવ! તપમાં મારી રતિ સદા નિર્વિઘ્ન રહે; અને હે ભગવન, તમારા પ્રસાદથી તે મારા માટે નિશ્ચયે સિદ્ધ થાય. એમ કહી તે મૌન રહ્યો.
Verse 18
तस्मिंस्तूष्णीं स्थिते दैत्ये प्रोवाचेदं पितामहः । ब्रह्मोवाच । तपस्त्वं कुरु मापन्नः सोस्मच्छासनसंस्थितः
દૈત્ય મૌન રહ્યો ત્યારે પિતામહ બ્રહ્માએ કહ્યું—“તમે તપ કરો; નિરાશ ન થાઓ; મારી આજ્ઞામાં સ્થિર રહો.”
Verse 19
अनया चित्तशुद्ध्या हि पर्याप्तं जन्मनः फलम् । इत्युक्त्वा पद्मजः कन्यां ससर्जायतलोचनाम्
“આ ચિત્તશુદ્ધિથી જ જન્મનું ફળ પૂરું પ્રાપ્ત થાય છે.” એમ કહી પદ્મજએ લાંબા વિશાળ નેત્રોવાળી એક કન્યા સર્જી.
Verse 20
तामस्मै प्रददौ देवः पत्न्यर्थे पद्मसंभवः । वरांगीति च नामास्याः कृत्वा यातः पितापहः
પદ્મસંભવ દેવએ તેણીને પત્નીરૂપે તેને અર્પણ કરી; અને તેણીનું નામ “વરાંગી” રાખીને પાપહારી પિતા ત્યાંથી પ્રસ્થાન કર્યા.
Verse 21
वज्रांगोपि तया सार्द्धं जगाम तपसे वनम् । ऊर्द्ध्वबाहुस्स दैत्येंद्रो चरद्वर्षसहस्रकम्
વજ્રાંગ પણ તેણી સાથે તપ કરવા વનમાં ગયો. તે દૈત્યેન્દ્ર ઊર્ધ્વબાહુ રહી સહસ્ર વર્ષ સુધી તપશ્ચર્યા કરતો રહ્યો.
Verse 22
कालं कमलपत्राक्षः शुद्धबुद्धिर्महातपाः । तावच्चाधोमुखः कालं तावत्पंचाग्निमध्यगः
કમલપત્રાક્ષ, શુદ્ધબુદ્ધિ મહાતપસ્વી લાંબા સમય સુધી અધોમુખ રહી; અને એટલાં જ સમય પંચાગ્નિની વચ્ચે પણ રહ્યો.
Verse 23
निराहारो घोरतपास्तपोराशिरजायत । ततः सोंतर्जले चक्रे वासं वर्षसहस्रकम्
નિરાહાર રહી તેણે ઘોર તપ કર્યું અને જાણે તપનો પુંજ બની ગયો. ત્યારબાદ તેણે જળાંતરમાં સહસ્ર વર્ષ સુધી નિવાસ કર્યો.
Verse 24
जलांतरं प्रविष्टस्य तस्य पत्नी महाव्रता । तस्यैव तीरे सरसः स्थिताऽसौ मौनमाश्रिता
તે જળાંતરમાં પ્રવેશ્યો ત્યારે તેની મહાવ્રતાવાળી પત્ની એ જ સરોવરના કિનારે રહી મૌન ધારણ કરીને ઊભી રહી.
Verse 25
निराहारं तपो घोरं प्रविवेश महाद्युतिः । तस्यां तपसि वर्तंत्यामिंद्रश्चक्रे विभीषिकाम्
મહાદ્યુતિએ નિરાહાર રહી ઘોર તપમાં પ્રવેશ કર્યો. તે તપમાં વર્તતી હતી ત્યારે ઇન્દ્રએ અવરોધ કરવા ભયંકર વિભીષિકા સર્જી.
Verse 26
गत्वा तु मर्कटाकारस्तदाश्रमपदं महत् । ब्रसीं चकर्ष बलवान्गंधाद्यर्चाकरंडकम्
પછી તે વાનરરૂપ ધારણ કરીને તે મહાન આશ્રમસ્થાને ગયો; અને બળવાન બની સુગંધ વગેરે અર્ચનાસામગ્રી ભરેલું કરંડક ઘસડીને લઈ ગયો।
Verse 27
ततस्तु सिंहरूपेण भीषयामास भामिनीम् । ततो भुजंगरूपेणाप्यदशच्चरणद्वयम्
પછી તેણે સિંહરૂપે તે સુન્દરીને ભયભીત કરી; ત્યારબાદ સર્પરૂપ ધારણ કરીને તેના બંને પગને દંશ કર્યો।
Verse 28
तपोबलवशात्सा तु नवध्यत्वं जगाम ह । भीषिकाभिरनेकाभिः क्लेशयन्पाकशासनः
પરંતુ પોતાના તપોબળના પ્રભાવથી તે અવધ્ય બની ગઈ; અને પાકશાસન ઇન્દ્ર અનેક ભયોથી તેને ક્લેશ આપીને પીડિત કરતો રહ્યો।
Verse 29
विरराम यदा नैव वज्रांगमहिषी तदा । शैलस्यदुष्टतां मत्वा शापं दातुं समुद्यता
જ્યારે વજ્રાંગની પત્ની જરાય વિરમી નહીં, ત્યારે પર્વતની દુષ્ટતા સમજી તે શાપ આપવા માટે ઉદ્યત થઈ।
Verse 30
तां शापाभिमुखीं दृष्ट्वा शैलः पुरुषविग्रहः । उवाच तां वरारोहां वरांगीं भीतलोचनः
તેણી શાપ આપવા સામે ઊભી છે એમ જોઈ, માનવરૂપ ધારણ કરેલો શૈલ ભયભીત આંખોથી તે સુગતિગામિની, સુંદર અંગવાળી દેવીને બોલ્યો।
Verse 31
शैल उवाच । नाहं महाव्रते दुष्टः सेव्योहं सर्वदेहिनाम् । विप्रियं ते करोत्येष रुषितः पाकशासनः
શૈલે કહ્યું—હે મહાવ્રતધારી! હું દુષ્ટ નથી; સર્વ દેહધારીઓ માટે હું પૂજ્ય છું. તને અપ્રિય કરનાર તો ક્રોધિત પાકશાસન (ઇન્દ્ર) જ છે.
Verse 32
एतस्मिन्नंतरे जातः कालो वर्षसहस्रकः । तस्मिन्ज्ञात्वा तु भगवान्काले कमलसंभवः
આ વચ્ચે હજાર વર્ષનો સમય વીતી ગયો. તે સમય પસાર થયો છે એમ જાણી કમલસમ્ભવ ભગવાન (બ્રહ્મા)એ પછી યોગ્ય રીતે કાર્ય કર્યું.
Verse 33
तुष्टः प्रोवाच वज्रांगं तदागत्य जलाशयम् । ब्रह्मोवाच । ददामि सर्वकामं त उत्तिष्ठ दितिनंदन
પ્રસન્ન થઈ ભગવાને જળાશય પાસે આવેલા વજ્રાંગને કહ્યું. બ્રહ્માએ કહ્યું—હું તને સર્વકામ-પ્રદ વર આપું છું; ઊઠ, હે દિતિ-નંદન!
Verse 34
एवमुक्तस्तदोत्थाय स दैत्येंद्रस्तपोनिधिः । उवाच प्रांजलिर्वाक्यं सर्वलोकपितामहम्
આ રીતે કહ્યા પછી તપોનિધિ દૈત્યેન્દ્ર ઊભો થયો અને હાથ જોડીને સર્વલોક-પિતામહ (બ્રહ્મા)ને આ વચન કહ્યું.
Verse 35
वज्रांग उवाच । आसुरो मास्तु मे भावः संतु लोका ममाक्षयाः । तपस्यभिरतिर्मेऽस्तु शरीरस्यास्य वर्तनम्
વજ્રાંગે કહ્યું—મારા અંદર આસુરી ભાવ ન રહે; મારા લોક અક્ષય રહે. મને તપસ્યામાં રતિ રહે, અને આ શરીર દીર્ઘકાળ સુધી ટકી રહે.
Verse 36
एवमस्त्विति तं देवो जगाम स्वकमालयम् । वज्रांगोपि समाप्ते तु तपसि स्थिरसंयमः
“એવમસ્તુ” કહી દેવ પોતાના સ્વધામે ગયા. અને વજ્રાંગ પણ તપ પૂર્ણ થતાં દૃઢ સંયમમાં સ્થિર રહ્યો.
Verse 37
संगंतुमिच्छन्स्वां भार्यां न ददर्शाश्रमे स्वके । क्षुधाविष्टः स शैलस्य गहनं प्रविवेश ह
પોતાની પત્નીને મળવા ઇચ્છીને તે પોતાના આશ્રમમાં ગયો, પણ તેને જોઈ ન શક્યો. ભૂખથી પીડિત થઈ તે પર્વતના ઘન વનપ્રદેશમાં પ્રવેશ્યો.
Verse 38
आदातुं फलमूलानि स च तस्मिन्व्यलोकयत् । रुदन्तीं स्वां प्रियां दीनां तरुप्रच्छादिताननाम्
ફળ અને મૂળ લેવા જતા તેણે ત્યાં પોતાની પ્રિયાને જોઈ—દીન, રડતી, વૃક્ષોની ઓટમાં ચહેરો છુપાવેલી.
Verse 39
तां विलोक्य ततो दैत्यः प्रोवाच परिसांत्वयन् । वज्रांग उवाच । केन तेऽपकृतं भद्रे यमलोकं यियासुना
તેણે તેને જોઈ દૈત્યે સાંત્વના આપતાં કહ્યું. વજ્રાંગ બોલ્યો—“ભદ્રે, કોણે તારો અપકાર કર્યો છે કે તું યમલોક જવા ઇચ્છે છે?”
Verse 40
कं वा कामं प्रयच्छामि शीघ्रं प्रब्रूहि मानिनि । वरांग्युवाच । त्रासितास्म्यपविद्धास्मि ताडिता पीडितास्मि च
“કઈ ઇચ્છા આપું? જલ્દી કહો, માનિની.” વરાંગી બોલી—“મને ભયભીત કરવામાં આવી, ત્યજી દેવામાં આવી, મારવામાં આવી અને પીડવામાં પણ આવી છું.”
Verse 41
रौद्रेण देवराजेन नष्टनाथेव भूरिशः । दुःखस्यांतमपश्यंती प्राणांस्त्यक्तुं व्यवस्थिता
દેવરાજના ઉગ્ર ત્રાસથી પીડિત તે રક્ષકવિહોણી જેવી બની ગઈ. દુઃખનો અંત ન દેખાતાં તેણે પ્રાણ ત્યાગવાનો નિશ્ચય કર્યો.
Verse 42
पुत्रं मे तारकं देहि तस्माद्दुःखमहार्णवात् । एवमुक्तस्तु दैत्येंद्रः कोपव्याकुललोचनः
“મને તારક નામનો પુત્ર આપ, જેથી હું આ દુઃખના મહાસાગરથી મુક્ત થાઉં.” એમ કહ્યે દૈત્યેન્દ્રની આંખો ક્રોધથી વ્યાકુલ થઈ ગઈ.
Verse 43
शक्तोपि देवराजस्य प्रतिकर्तुं महासुरः । तप एव पुनश्चर्तुं व्यवस्यत महाबलः
દેવરાજ સામે પ્રતિકાર કરવા સમર્થ હોવા છતાં, તે મહાબલી મહાસુરે ફરી તપશ્ચર્યા કરવાનું જ નક્કી કર્યું.
Verse 44
ज्ञात्वा तस्य तु संकल्पं ब्रह्मा क्रूरतरं पुनः । आजगाम त्वरायुक्तो यत्रासौ दितिनंदनः
તેનો સંકલ્પ જાણી બ્રહ્મા વધુ કઠોર બની ત્વરાથી ત્યાં આવ્યા, જ્યાં દિતીનો તે પુત્ર હતો.
Verse 45
ब्रह्मोवाच । किमर्थं पुत्र भूयस्त्वं कर्तुं नियममुद्यतः । तदहं ते पुनर्दद्मि कांक्षितं पुत्रमोजसा
બ્રહ્માએ કહ્યું—“પુત્ર, તું ફરી કયા કારણથી નિયમ-વ્રત કરવા ઉદ્યત થયો છે? તેથી હું મારા બળથી તને ફરી તારો ઇચ્છિત પુત્ર આપું છું.”
Verse 46
वज्रांग उवाच । उत्थितेन मया दृष्टा समाधानात्त्वदाज्ञया । त्रासितेंद्रेण मामाह सा वरांगी सुतार्थिनी
વજ્રાંગ બોલ્યો—તમારી આજ્ઞાથી સમાધિમાંથી ઊઠીને મેં તેણીને જોઈ. ઇન્દ્રથી ભયભીત થયેલી તે સુન્દરાંગી, પુત્રકામિની સ્ત્રી મને બોલી.
Verse 47
पुत्रं मे तारकं देहि तुष्टो मे त्वं पितामह । ब्रह्मोवाच । अलं ते तपसा वीर मा क्लेशे दुस्तरे विश
“મને ‘તારક’ નામનો પુત્ર આપો; હે પિતામહ બ્રહ્મા, તમે મારા પર પ્રસન્ન છો.” બ્રહ્માએ કહ્યું—“વીર, તારો તપ પૂરતો થયો; દુર્બહ કષ્ટમાં પ્રવેશ ન કર.”
Verse 48
पुत्रस्तु तारको नाम भविष्यति महाबलः । देवसीमंतिनीनां तु धम्मिल्लक विमोक्षकः
‘તારક’ નામનો પુત્ર જન્મશે, તે મહાબળવાન હશે; અને તે દેવસ્ત્રીઓના ગૂંથેલા વાળના ગાંઠ (ધમ્મિલ્લક)ને છૂટો કરનાર થશે.
Verse 49
इत्युक्तो दैत्यनाथस्तु प्रणम्य प्रपितामहम् । गत्वा तां नंदयामास महिषीं कर्शितांतराम्
આ રીતે કહ્યા પછી દૈત્યનાથ પ્રપિતામહને પ્રણામ કરીને ગયો અને અંતરમાં દુઃખથી ક્ષીણ થયેલી તે મહિષીને આનંદિત કરી.
Verse 50
तौ दंपती कृतार्थौ तु जग्मतुः स्वाश्रमं तदा । आहितं तु तदा गर्भं वरांगी वरवर्णिनी
ત્યારે તે દંપતી કૃતાર્થ થઈ પોતાના આશ્રમમાં ગયા. અને એ જ સમયે સુન્દરાંગી, સુવર્ણવર્ણી સ્ત્રીએ ગર્ભ ધારણ કર્યો.
Verse 51
पूर्णं वर्षसहस्रं तु दधारोदर एव हि । ततो वर्षसहस्रांते वरांगी सा प्रसूयत
તેણે પૂર્ણ એક હજાર વર્ષ સુધી ગર્ભ ધારણ કર્યો. ત્યારબાદ હજાર વર્ષના અંતે તે સુશોભિત અંગવાળી સ્ત્રીએ પુત્રને જન્મ આપ્યો.
Verse 52
जायमाने तु दैत्ये तु तस्मिन्लोकभयंकरे । चचाल सर्वा पृथिवी प्रोद्भूताश्च महार्णवाः
લોકોને ભયંકર એવો તે દૈત્ય જન્મ લેતો હતો ત્યારે સમગ્ર પૃથ્વી કંપી ઉઠી અને મહાસાગરો ઉથલપાથલ થઈ ઊભરાયા.
Verse 53
चेलुर्धराधराश्चापि ववुर्वाताश्च भीषणाः । जेपुर्जप्यं मुनिवरा नेदुर्व्यालमृगा अपि
પર્વતો પણ હલવા લાગ્યા અને ભયંકર પવનો ફૂંકાવા લાગ્યા. મુનિશ્રેષ્ઠો જપ્ય મંત્રનો જપ કરતા રહ્યા, અને સર્પો તથા વન્ય પ્રાણીઓ પણ ચીસો પાડવા લાગ્યા.
Verse 54
जहौ कांतिश्चंद्रसूर्यौ नीहारच्छादिता दिशः । जाते महासुरे तस्मिन्सर्वे चापि महासुराः
ચંદ્ર અને સૂર્યે પોતાની કાંતિ ગુમાવી, દિશાઓ ધુમ્મસથી ઢંકાઈ ગઈ. તે મહાસુર જન્મતાં જ બધા મહાબલી અસુરો પણ એકત્ર થયા.
Verse 55
आजग्मुर्हर्षितास्तत्र तथा चासुरयोषितः । जगुर्हर्षसमाविष्टा ननृतुश्चाप्सरोगणाः
ત્યાં આનંદિત થઈને અસુરોની પત્નીઓ પણ આવી પહોંચી. હર્ષથી ભરાઈને તેમણે ગાન કર્યું અને અપ્સરાઓના સમૂહો પણ નૃત્ય કરવા લાગ્યા.
Verse 56
ततो महोत्सवे जाते दानवानां महाद्युते । विषण्णमनसो देवाः सहेंद्रा अभवंस्तदा
ત્યારે દાનવોનો મહોત્સવ થતાં, હે મહાતેજસ્વી, ઇન્દ્ર સહિત દેવગણ હૃદયે અત્યંત વિષણ্ণ થયા।
Verse 57
वरांगी तु सुतं दृष्ट्वा हर्षेणापूरिता तदा । बहुमेने च दैत्येंद्रो विजातं तं तदा तया
ત્યારે વરાંગી પુત્રને જોઈ હર્ષથી પરિપૂર્ણ થઈ; અને દૈત્યેન્દ્રે તેના દ્વારા જન્મેલા તે બાળકને બહુ માન આપ્યો।
Verse 58
जातमात्रस्तु दैत्येंद्रस्तारकश्चोग्रविक्रमः । अभिषिक्तो सुरैर्मुख्यैः कुजंभमहिषादिभिः
જન્મતાં જ ઉગ્ર પરાક્રમી દૈત્યેન્દ્ર તારકનો, કુજંભ, મહિષ વગેરે મુખ્યજનોએ અભિષેક કર્યો.
Verse 59
सर्वासुरमहाराज्ये पृथिवीतुलनक्षमे । स तु प्राप्तमहाराज्यस्तारको नृपसत्तम
સમસ્ત અસુરોના વિશાળ સામ્રાજ્યમાં, જે પૃથ્વી સમાન સમર્થ હતું, હે નૃપશ્રેષ્ઠ, તારકે મહારાજ્ય પ્રાપ્ત કર્યું।
Verse 60
उवाच दानवश्रेष्ठो युक्तियुक्तमिदं वचः । तारक उवाच । शृणुध्वमसुराः सर्वे वाक्यं मम महाबलाः
દાનવશ્રેષ્ઠે યુક્તિયુક્ત આ વચન કહ્યું. તારક બોલ્યો—હે મહાબલવાન અસુરો, તમે સૌ મારા વચન સાંભળો।
Verse 61
वंशक्षयकरा देवाः सर्वेषामेव दानवाः । अस्माकं जातिधर्मेण विरूढं वैरमक्षयम्
દેવતાઓ જ અમારા વંશનો ક્ષય કરનાર છે—સમસ્ત દાનવોના પણ. અમારી જાતિધર્મની રીતથી અમારી વચ્ચે અક્ષય વૈર ઊગ્યું છે.
Verse 62
वयं तपश्चरिष्यामः सुराणां निग्रहाय तु । स्वबाहुबलमाश्रित्य सर्व एव न संशयः
દેવતાઓને દમન કરવા માટે અમે તપશ્ચર્યા કરીશું. પોતાના ભુજબળનો આશ્રય લઈને અમે સૌ એ કરીશું—કોઈ સંશય નથી.
Verse 63
तच्छ्रुत्वा संमतं कृत्वा पारियात्रं ययौ गिरिं । निराहारः पंचतपाः पत्रभुग्वारिभोजनः
એ સાંભળી સંમતિ આપી તે પારિયાત્ર પર્વત પર ગયો. ઘોર તપમાં નિરાહાર રહ્યો—પાંદડા ખાઈ અને માત્ર જળને આહાર માનીને.
Verse 64
शतंशतं समानां तु तपांस्येतान्यथाकरोत् । एवं तु कर्शिते देहे तपोराशित्वमागते
સો સો વર્ષો સુધી તેણે આ તપસ્યાઓ યથાવિધી કરી. આમ દેહ ક્ષીણ થતાં તે તપશક્તિનો મહાન ભંડાર બની ગયો.
Verse 65
ब्रह्मागत्याह दैत्येंद्रं वरं वरय सुव्रत । स वव्रे सर्वभूतेभ्यो न मे मृत्युर्भवेदिति
ત્યારે બ્રહ્મા આવી દૈત્યેન્દ્રને કહ્યું—“હે સુવ્રત, વર માગ.” તેણે વર માગ્યો—“કોઈપણ પ્રાણીથી મારી મૃત્યુ ન થાય.”
Verse 66
तमुवाच ततो ब्रह्मा देहिनां मरणं ध्रुवम् । यतस्ततोपि वरय मृत्युं यस्मान्न शंकसे
ત્યારે બ્રહ્માએ તેને કહ્યું—દેહધારી જીવો માટે મરણ નિશ્ચિત છે. તેથી, તું મૃત્યુથી ડરતો નથી, માટે વરરૂપે પોતાનું મૃત્યુ પસંદ કર.
Verse 67
ततः संचिंत्य दैत्येंद्रः शिशोर्वै सप्तवासरात् । वव्रे महासुरो मृत्युं मोहितो ह्यवलेपतः
પછી વિચાર કરીને દૈત્યોના અધિપતિએ—અહંકારના મોહમાં પડેલો તે મહાસુર—સાત દિવસ પછી તે શિશુના હાથે મૃત્યુને વર તરીકે પસંદ કર્યું.
Verse 68
जगामोमित्युदाहृत्य ब्रह्मा दैत्यो निजं गृहम् । अथाह मंत्रिणस्तूर्णं बलं मे संप्रयुज्यताम्
‘ઓં, હું પ્રસ્થાન કરું છું’ એમ ઉચ્ચારી તે દૈત્ય પોતાના ગૃહે ગયો. પછી તેણે મંત્રીઓને કહ્યું—‘ઝડપથી મારું સૈન્યબળ એકત્ર કરો.’
Verse 69
यदि वो मत्प्रियं कार्यं निग्राह्याः सुरसत्तमाः । निगृहीतेषु मे प्रीतिर्जायते चातुलाऽसुराः
જો તમે મને પ્રિય કાર્ય કરવું ઇચ્છો, હે દેવશ્રેષ્ઠો, તો અસુરોને વશમાં કરો. તેઓ દમિત થાય ત્યારે મારા હૃદયમાં અતુલ આનંદ ઉપજે છે.
Verse 70
तारकस्य वचः श्रुत्वा ग्रसनो नाम दानवः । सेनानीर्दैत्यराजस्य सज्जं चक्रे बलं च तत्
તારકના વચન સાંભળી, ગ્રસન નામનો દાનવ—દૈત્યરાજનો સેનાપતિ—તે સેનાને યુદ્ધ માટે તૈયાર કરવા લાગ્યો.
Verse 71
आहत्य भेरीं गंभीरां दैत्यानाहूय सत्वरः । दशकोटीश्वरा दैत्या दैत्यानां चंडविक्रमाः
ગંભીર નાદવાળી ભેરી વાગાડી તેણે તત્કાળ દૈત્યોને બોલાવ્યા. તેઓ દશ-કોટીશ્વર, દૈત્યોમાં પણ ચંડ વિક્રમવાળા દૈત્ય હતા.
Verse 72
तेषामग्रेसरो जंभः कुजंभोनंतरोऽसुरः । महिषः कुंजरो मेघः कालनेमिर्निमिस्तथा
તેમામાં અગ્રગણ્ય જંભ હતો; ત્યાર પછી કુજંભ નામનો અસુર. તેમજ મહિષ, કુંજર, મેઘ, કાલનેમિ અને નિમિ પણ હતા.
Verse 73
मंथनो जंभकः शुम्भो दैत्येंद्रा दशनायकाः । अन्ये च शतशस्तत्र पृथिवीतुलनक्षमाः
મંથન, જંભક, શુંભ—આ દૈત્યેન્દ્રો મળીને દસ નાયક હતા. અને ત્યાં સૈકડો અન્ય પણ હતા, જે બળમાં પૃથ્વી સમાન ગણાતા.
Verse 74
गरुडानां सहस्रेण चक्राष्टकविभूषितः । सकूबरपरीवारश्चतुर्योजनविस्तृतः
હજાર ગરુડો સાથે અને અષ્ટચક્રોથી વિભૂષિત, કૂબર-પરિવાર સહિત તે ચાર યોજન જેટલું વિસ્તૃત હતું.
Verse 75
स्यंदनस्तारकस्यासीत्व्याघ्रसिंहखरार्वभिः । युक्ता रथास्तु ग्रसन जंभकौ जंभकुंभिनां
તારકનો સ્યંદન (રથ) વાઘ, સિંહ, ગધેડા અને ઊંટોથી જોડાયેલો હતો. અને જંભ તથા કુંભ દૈત્યો માટે ગ્રસન અને જંભક નામના (વાહનો) જોડાયેલા રથ હતા.
Verse 76
मेघस्य द्वीपिभिर्युक्तः कूष्मांडैः कालनेमिनः । पर्वताभश्चतुर्दंष्ट्रो निमेश्चैव महागजः
મેઘ ચિત્તાઓ સાથે યુક્ત હતો; કાલનેમિ કૂષ્માંડોના ગણ સાથે સંયુક્ત હતો. ચતુર્દંષ્ટ્ર પર્વતાકાર હતો અને નિમેષ ખરેખર મહાગજ હતો.
Verse 77
शतहस्ततुरंगस्थो मंथनो नाम दैत्यराट् । जंभकस्तूष्ट्रमारूढो गिरींद्राभं महाबलः
શતહસ્ત-તુરંગ પર આરૂઢ મન્થન નામનો દૈત્યરાજ હતો. અને જંભક—મહાબળી, ગિરીન્દ્ર સમ—ઉંટ પર આરૂઢ હતો.
Verse 78
शुंभो मेषं समारूढोऽन्येप्येवं चित्रवाहनाः । प्रचंडाश्चित्रवर्माणः कुंडलोष्णीषभूषिताः
શુંભ મેષ પર આરૂઢ થયો; અન્ય પણ એ જ રીતે વિચિત્ર વાહનો પર સવાર હતા. તેઓ પ્રચંડ, ચિત્રવર્મધારી, અને કુંડલ તથા ઉષ્ણીષથી ભૂષિત હતા.
Verse 79
तद्बलं दैत्यसिंहस्य भीमरूपं व्यजायत । प्रमत्तमत्तमातंगतुरंगरथसंकुलम्
ત્યારે દૈત્યસિંહના તે સૈન્યે ભયાનક રૂપ ધારણ કર્યું—ઉન્મત્ત, મદમત્ત હાથીઓ, ઘોડાઓ અને રથોથી ભરપૂર।
Verse 80
प्रतस्थेऽमरयुद्धाय बहुपत्तिपताकिकम् । एतस्मिन्नंतरे वायुर्देवदूतोऽसुरालये
તે અમરો સામે યુદ્ધ કરવા પ્રસ્થાન કર્યો—અनेक દળો અને ધ્વજ-પતાકાઓથી ચિહ્નિત સેનાસહિત. આ વચ્ચે દેવદૂત વાયુ અસુરાલયે પહોંચ્યો.
Verse 81
दृष्ट्वा तद्दानवबलं जगामेंद्रस्य शंसितुं । स गत्वा तु सभां दिव्यां महेंद्रस्य महात्मनः
તે દાનવોનું બળ જોઈને તે ઇન્દ્રને જાણ કરવા ગયો. જઈને મહાત્મા મહેન્દ્ર (ઇન્દ્ર)ની દિવ્ય સભામાં પ્રવેશ કર્યો.
Verse 82
शशंस मध्ये देवानां तत्कार्यं समुपस्थितम् । तच्छ्रुत्वा देवराजस्तु निमीलितविलोचनः
દેવતાઓની વચ્ચે તેણે જણાવ્યું કે જરૂરી કાર્ય હવે ઉપસ્થિત થયું છે. તે સાંભળીને દેવરાજ (ઇન્દ્ર)એ આંખો મીંચી લીધી.
Verse 83
बृहस्पतिमुवाचेदं वाक्यं काले महाभुजः । इंद्र उवाच । संप्राप्नोति विमर्दोयं देवानां दानवैः सह
પછી યોગ્ય સમયે મહાબાહુ ઇન્દ્રે બૃહસ્પતિને કહ્યું— “દેવો અને દાનવો વચ્ચેનો આ સંઘર્ષ હવે નજીક આવી પહોંચ્યો છે.”
Verse 84
कार्यं किमत्र तद्ब्रूहि नीत्युपायोपबृंहितम् । एतच्छ्रुत्वा तु वचनं महेंद्रस्य गिरां पतिः
“અહીં કરવાનું કાર્ય શું છે? નીતિ અને ઉપાયોથી સમર્થિત કરીને કહો.” મહેન્દ્ર (ઇન્દ્ર)ના આ વચન સાંભળી વાણીના સ્વામી (બૃહસ્પતિ) …
Verse 85
इत्युवाच महाभागो बृहस्पतिरुदारधीः । बृहस्पतिरुवाच । सामपूर्वा श्रुता नीतिश्चतुरंगापताकिनी
આ રીતે ઉદારબુદ્ધિ મહાભાગ બૃહસ્પતિ બોલ્યા. બૃહસ્પતિએ કહ્યું— “સામથી પૂર્વે રહેલી નીતિ મેં સાંભળી છે— ધ્વજવાળી ચતુરંગિણી સેના જેવી સુવ્યવસ્થિત.”
Verse 86
जिगीषतां सुरश्रेष्ठ स्थितिरेषा सनातनी । सामभेदस्तथा दानं दंडश्चांगचतुष्टयम्
હે દેવશ્રેષ્ઠ! વિજય ઇચ્છનારાઓ માટે આ સનાતન નીતિ છે—સામ, ભેદ, દાન અને દંડ; આ ચાર અંગ-ઉપાયો છે.
Verse 87
न सांत्वगोचरे लुब्धानभेद्यास्त्वेकधर्मिणः । न दानमत्त्र संसिद्ध्यै प्रसह्यैवापहारिणाम्
લોભી લોકો સાંत्वનાથી વશ થતા નથી; એક જ સ્વાર્થી માર્ગે અડગ રહેનારા ભેદથી પણ વળતા નથી. અને જે બળપૂર્વક છીનવે છે, તેમના માટે દાન પણ સિદ્ધ થતું નથી.
Verse 88
एकोभ्युपायो दंडोऽत्र भवतां यदि रोचते । एवमुक्तः सहस्राक्ष एवमेतदुवाच ह
જો તમને ગમે, તો અહીં એક જ ઉપાય છે—દંડ. આમ કહ્યા પછી સહસ્રાક્ષ (ઇન્દ્ર)એ પણ આ જ વચન કહ્યું.
Verse 89
कर्त्तव्यतां च संचिंत्य प्रोवाचामरसंसदि । इंद्र उवाच । अवधानेन मे वाचं शृणुध्वं नाकवासिनः
શું કરવું જોઈએ તે વિચારીને તેમણે દેવસભામાં કહ્યું. ઇન્દ્ર બોલ્યા: હે સ્વર્ગવાસીઓ, મારી વાણી ધ્યાનથી સાંભળો.
Verse 90
भवंतो यज्ञभोक्तारो दिव्यात्मानो हि सान्वयाः । स्वे महिम्नि स्थिता नित्यं जगतः पालने रताः
તમે યજ્ઞોના ભોક્તા છો—દિવ્યાત્મા, પોતાના પોતાના વંશપરંપરાથી યુક્ત. પોતાની મહિમામાં નિત્ય સ્થિત રહી તમે સદા જગતના પાલનમાં રત છો.
Verse 91
क्रियतां समरोद्योगः सैन्यं संयोज्यतां मम । आह्रियंतां च शस्त्राणि पूज्यंतां शस्त्रदेवताः
યુદ્ધની તૈયારી કરાવો; મારી સેના એકત્ર કરાવો. શસ્ત્રો મંગાવો અને શસ્ત્રોના અધિષ્ઠાત્રી દેવતાઓની પૂજા કરાવો.
Verse 92
वाहनानि विमानानि योजयद्ध्वं ममेश्वराः । यमं सेनापतिं कृत्वा शीघ्रमेव दिवौकसः
હે દેવેશ્વરો, મારા વાહનો અને વિમાનો જોડો. યમને સેનાપતિ બનાવી, હે સ્વર્ગવાસીઓ, તત્કાળ જ પ્રસ્થાન કરો.
Verse 93
इत्युक्तास्समनह्यंत देवानां ये प्रधानतः । वाजिनामयुतेनाजौ हेमघंटा परिष्कृतम्
આમ કહ્યા પછી દેવોમાં જે મુખ્ય હતા તેઓ સજ્જ થઈ ગયા. રણભૂમિમાં દસ હજાર ઘોડા સુવર્ણ ઘંટડીઓથી શોભિત થઈ ગોઠવાયા.
Verse 94
नानाश्चर्यगुणोपेतं संप्राप्तं देवदानवैः । रथं मातलिना युक्तं देवराजस्य दुर्जयम्
અनेक અદ્ભુત ગુણોથી યુક્ત, દેવો અને દાનવો દ્વારા લાવવામાં આવેલ દેવરાજ ઇન્દ્રનો રથ આવી પહોંચ્યો—માતલિએ જોડેલો, અજય અને દુર્જય.
Verse 95
यमो महिषमास्थाय सेनाग्रे समवर्त्तत । चंडकिंकरवृंदेन सर्वतः परिवारितः
યમ મહિષ પર આરૂઢ થઈ સેનાના અગ્રભાગે સ્થિત થયો. તે સર્વ તરફથી ચંડ કિંકરોના વૃંદથી ઘેરાયેલો હતો.
Verse 96
कल्पकालोद्गतज्वाला पूरितोम्बरगोचरः । हुताशनस्त्वजारूढः शक्तिहस्तो व्यवस्थितः
કલ્પાંતકાળે ઉદ્ભવેલી જ્વાળાઓથી આકાશમંડળ સર્વત્ર ભરાઈ ગયું; હુતાશન અગ્નિદેવ સ્વયં અજ પર આરુઢ થઈ, હાથમાં શક્તિ ધારણ કરીને સ્થિર રીતે ઊભા રહ્યા।
Verse 97
पवनोऽङकुशहस्तश्च विस्तारित महाजवः । भुजगेंद्रसमारूढो जलेशो भगवान्स्वयम्
હાથમાં અંકુશ ધારણ કરીને, વિશાળ મહાવેગથી યુક્ત પવનદેવ ભુજગેન્દ્ર પર આરુઢ હતા; તેઓ જ સ્વયં ભગવાન જલેશ—જળના અધિપતિ—રૂપે પ્રગટ થયા।
Verse 98
नरयुक्ते रथे देवो राक्षसेशो वियच्चरः । तीक्ष्णखड्गयुतो भीमः समरे समवस्थितः
મનુષ્યો દ્વારા જોડાયેલા રથ પર, આકાશમાં વિચરતો રાક્ષસેશ દેવ, તીક્ષ્ણ ખડ્ગથી સજ્જ, ભયંકર રૂપ ધારણ કરીને, સમરમાં તૈયાર ઊભો રહ્યો।
Verse 99
महासिंहरथे देवो धनाध्यक्षो गदायुधः । चंद्रादित्यावश्विनौ च चतुरंगबलान्विताः
મહાસિંહ-રથ પર ગદા-આયુધ ધારણ કરનાર ધનાધ્યક્ષ દેવ વિરાજમાન હતા; તેમજ ચંદ્ર અને આદિત્ય, અને અશ્વિનીકુમારો પણ ચતુરંગ સેના સાથે હાજર હતા।
Verse 100
सेनान्यो देवराजस्य दुर्जया भुवनत्रये । कोटयस्तास्त्रयस्त्रिंशद्देवदेवनिकायिनाम्
દેવરાજ ઇન્દ્રના સેનાનાયકો ત્રિલોકમાં દુર્જેય હતા; દેવદેવ-નિકાયોની તે સેનાઓ ત્રેત્રીસ કરોડની સંખ્યામાં હતી।
Verse 101
हिमाचलाभे सितचारुचामरे सुवर्णपद्मामलसुंदरस्रजि । कृताभिरामो ज्वलकुंकुमांकुरे कपोललीलालिकदंबसंकुले
તે હિમાલય સમાન ઉજ્જ્વલ શ્વેત તેજથી ઝળહળતો હતો; હાથમાં સુંદર સફેદ ચામર ધારણ કરેલું. સુવર્ણ કમળોની નિર્મળ મનોહર માળાથી શોભિત, ગાલ પર જ્વલંત કુંકુમચિહ્નો, અને તેની સુગંધે રમતાં ભમરોનાં ઝુંડથી ઘેરાયેલો દેખાતો હતો।
Verse 102
स्थितस्तदैरावणनाम कुंजरे महामनाश्चित्रविभूषणांबरः । विशालवज्रः सुवितानभूषितः प्रकीर्णकेयूरभुजंगमंडलः
પછી તે ઐરાવત નામના ગજરાજ પર ઊભો રહ્યો—મહામન, વિચિત્ર આભૂષણોથી શોભિત વસ્ત્રો ધારણ કરનાર. હાથમાં વિશાળ વજ્ર, ઉપર ભવ્ય વિતાનથી શોભા, અને ભુજાઓ પર છૂટા પડેલા કેયૂર તથા સર્પાકાર આભૂષણમંડળોથી અલંકૃત દેખાતો હતો।
Verse 103
सहस्रदृग्वंदितपादपल्लवस्त्रिविष्टपे शोभत पाकशासनः । तुरंग मातंग कुलौघसंकुला सितातपत्त्रद्ध्वजशालिनी च
ત્રિવિષ્ટપ (સ્વર્ગ)માં પાકશાસન ઇન્દ્ર શોભિત થયો—સહસ્રનેત્ર દ્વારા વંદિત તેના પાદપલ્લવ. તેની આસપાસ અશ્વ અને ગજકુલોની વિશાળ ભીડ હતી, અને દૃશ્ય સફેદ છત્રો તથા ધ્વજપતાકાઓથી સુશોભિત હતું।
Verse 104
बभूव सा दुर्जयपत्तिसंतता विभाति नानायुधयोधदुस्तरा । ततोश्विनौ च मरुतः ससाध्याः सपुरंदराः
પછી અજય સેનાઓની અવિચ્છિન્ન પરંપરા પ્રગટ થઈ—નાનાવિધ આયુધધારી યોદ્ધાઓથી ભરેલી, જીતવી દુષ્કર છતાં તેજસ્વી હતી. ત્યારબાદ અશ્વિનિકુમારો, મરુતગણ, સાધ્યગણ અને પુરંદર (ઇન્દ્ર) પ્રગટ થયા।
Verse 105
यक्षराक्षसगंधर्वा दिव्य नानास्त्रपाणयः । जघ्नुर्दैत्येश्वरं सर्वे संभूय तु महाबलाः
યક્ષો, રાક્ષસો અને ગંધર્વો—દિવ્ય નાનાવિધ અસ્ત્રો ધારણ કરીને—બધા મહાબલી એકત્ર થઈ દૈત્યેશ્વરને સંહાર્યા।
Verse 106
न चैवास्त्राण्यसज्जंत गात्रे वज्राचलोपमे । अथो रथादवप्लुत्य तारको दानवाधिपः
વજ્રપર્વત સમાન તેના દેહ પર શસ્ત્રો જરાય અસર કરી શક્યાં નહીં. ત્યારબાદ દાનવાધિપતિ તારક રથ પરથી કૂદી નીચે ઉતર્યો.
Verse 107
जघान कोटिशो देवान्करपार्ष्णिभिरेव च । हतशेषाणि सैन्यानि देवानां विप्र दुद्रुवुः
તેણે માત્ર હાથની એડીઓથી જ કરોડો દેવોને ઘાયલ કરી પાડી દીધા. હે વિપ્ર, સંહારથી બચેલી દેવસેના ભયથી ભાગી ગઈ.
Verse 108
दिशो भीतानि संत्यज्य रणोपकरणानि च । दृष्ट्वा तान्विद्रुतान्देवांस्तारको वाक्यमब्रवीत्
બધી દિશાઓમાં ભયથી ભાગતા અને યુદ્ધના સાધનો ત્યજી દેતા દેવોને જોઈ તારકે આ વચન કહ્યું.
Verse 109
मा वधिष्ठ सुरान्दैत्या वज्रांगाय च मंदिरे । शीघ्रमानीय दर्श्यंतां बद्धान्पश्यत्वयं सुरान्
“હે દૈત્યો, વજ્રાંગના મંદિરમાં દેવતાઓનો વધ ન કરો. તેમને તુરંત બાંધીને લાવી બતાવો—વજ્રાંગ આ બંધાયેલા દેવોને જુએ.”
Verse 110
लोकपालांस्ततो दैत्यो बद्ध्वा चेंद्रमुखान्रणे । सरुद्रान्सुदृढैः पाशैः पशुपालः पशूनिव
પછી તે દૈત્યે રણભૂમિમાં ઇન્દ્ર વગેરે લોકપાલોને બાંધી લીધા; અને અતિ દૃઢ પાશોથી રુદ્રોને પણ, જેમ ગોપાલ પશુઓને બાંધે તેમ, બાંધી નાખ્યા.
Verse 111
स भूयो रथमास्थाय जगाम स्वकमालयं । सिद्धगंधर्वसंघुष्टं विपुलाचलमस्तकम्
પછી તે ફરી રથ પર આરોહણ કરીને પોતાના ધામે ગયો—વિશાળ પર્વતશિખર પર, જ્યાં સિદ્ધો અને ગંધર્વોના નાદથી ગુંજારવ થતો હતો।