Adhyaya 79

Verse 1

विशालोवाच । शर्मिष्ठा यस्य वै भार्या देवयानी वरानना । सौभाग्यं तत्र वै दृष्टमन्यथा नास्ति भूपते

વિશાલે કહ્યું—“જેનાં પત્ની શર્મિષ્ઠા છે અને (સાથે) સુમુખી દેવયાની પણ છે, ત્યાં જ સૌભાગ્ય દેખાય છે; અન્યથા નહીં, હે ભુપતે.”

Verse 2

तत्कथं त्वं महाभाग अस्याः कार्यवशो भवेः । सपत्नजेन भावेन भवान्भर्ता प्रतिष्ठितः

હે મહાભાગ! તો પછી તું કેવી રીતે તેના વશમાં રહી તેના કહ્યા મુજબ કાર્ય કરશે? તું તો સપત્નીભાવ સાથે પતિના અધિકારમાં પ્રતિષ્ઠિત છે।

Verse 3

ससर्पोसि महाराज भूतले चंदनं यथा । सर्पैश्च वेष्टितो राजन्महाचंदन एव हि

હે મહારાજ! તું ભૂતલ પર ચંદન સમાન છે; સર્પોથી ઘેરાયેલો હોવા છતાં, હે રાજન, તું ખરેખર મહાચંદન જ છે।

Verse 4

तथा त्वं वेष्टितः सर्पैः सपत्नीनामसंज्ञकैः । वरमग्निप्रवेशश्च शिखाग्रात्पतनं वरम्

એ જ રીતે તું સપત્નીઓના નામધારી સર્પોથી વળગી ગયો છે; અગ્નિમાં પ્રવેશ પણ શ્રેય છે, અને શિખર પરથી પડવું તો વધુ શ્રેય છે।

Verse 5

रूपतेजः समायुक्तं सपत्नीसहितं प्रियम् । न वरं तादृशं कांतं सपत्नीविषसंयुतम्

રૂપ અને તેજથી યુક્ત પ્રિય પતિ પણ જો સપત્ની સાથે હોય તો તે વરદાન નથી; સપત્ની-રૂપ વિષથી જોડાયેલો એવો કાંત સાચું કલ્યાણ નથી।

Verse 6

तस्मान्न मन्यते कांतं भवंतं गुणसागरम् । राजोवाच । देवयान्या न मे कार्यं शर्मिष्ठया वरानने

એથી તે તને, ગુણસાગર કાંત, સ્વીકારતી નથી. રાજાએ કહ્યું—હે વરાનને! મને દેવયાનીથી કોઈ કામ નથી; (મારો સંબંધ) શર્મિષ્ઠા સાથે છે।

Verse 7

इत्यर्थं पश्य मे कोशं सत्वधर्मसमन्वितम् । अश्रुबिंदुमत्युवाच । अहं राज्यस्य भोक्त्री च तव कायस्य भूपते

“અતએવ સત્ત્વ-ધર્મથી યુક્ત મારો કોષ જુઓ,” એમ અશ્રુબિંદુમતીએ કહ્યું. “હે ભૂપતે, હું રાજ્યની ભોક્ત્રી પણ છું અને તમારા દેહની પણ સ્વામિની છું.”

Verse 8

यद्यद्वदाम्यहं भूप तत्तत्कार्यं त्वया ध्रुवम् । इत्यर्थे मम देहि स्वं करं त्वं धर्मवत्सल

હે રાજન, હું જે જે કહું તે તે કાર્ય તારે નિશ્ચિતપણે કરવું જ પડશે. તેથી, હે ધર્મપ્રિય, આ હેતુ માટે મને તારો હાથ (સંમતિ) આપ।

Verse 9

बहुधर्मसमोपेतं चारुलक्षणसंयुतम् । राजोवाच । अन्य भार्यां न विंदामि त्वां विना वरवर्णिनि

રાજાએ કહ્યું—હે વરવર્ણિ, અનેક ધર્મગુણો અને શુભ લક્ષણોથી યુક્ત સુંદરિ, તારા વિના હું બીજી કોઈ પત્ની ઇચ્છતો નથી.

Verse 10

राज्यं च सकलामुर्वीं मम कायं वरानने । सकोशं भुंक्ष्व चार्वंगि एष दत्तः करस्तव

હે વરાનને, રાજ્ય અને સમગ્ર પૃથ્વી—મારા દેહ સહિત—કોષ સાથે તું ભોગવ. હે ચાર્વંગી, આ મારો હાથ તને (વિવાહાર્થે) અર્પિત છે.

Verse 11

यदेव भाषसे भद्रे तदेवं तु करोम्यहम् । अश्रुबिंदुमत्युवाच । अनेनापि महाभाग तव भार्या भवाम्यहम्

હે ભદ્રે, તું જે કહેશે તે જ હું કરીશ. ત્યારે અશ્રુબિંદુમતીએ કહ્યું—હે મહાભાગ, આ રીતે પણ હું તારી પત્ની બનીશ.

Verse 12

एवमाकर्ण्य राजेंद्रो हर्षव्याकुललोचनः । गांधर्वेण विवाहेन ययातिः पृथिवीपतिः

આ સાંભળી રાજેન્દ્રની આંખો હર્ષથી વ્યાકુલ થઈ; અને ગાંધર્વવિધિના વિવાહથી પૃથ્વીપતિ યયાતિને સ્વીકાર્યો.

Verse 13

उपयेमे सुतां पुण्यां मन्मथस्य नरोत्तम । तया सार्द्धं महात्मा वै रमते नृपनंदनः

તે નરોત્તમે મન્મથની પુણ્યવતી પુત્રીને પરણ્યો; અને તેની સાથે મહાત્મા રાજકુમાર નિશ્ચયે આનંદથી વિહરતો રહ્યો.

Verse 14

सागरस्य च तीरेषु वनेषूपवनेषु च । पर्वतेषु च रम्येषु सरित्सु च तया सह

સમુદ્રકાંઠે, વનો અને ઉપવનોમાં, રમ્ય પર્વતો પર તથા નદીકાંઠે પણ—તે તેની સાથે રહ્યો.

Verse 15

रमते राजराजेंद्रस्तारुण्येन महीपतिः । एवं विंशत्सहस्राणि गतानि निरतस्य च

રાજાઓમાં રાજેન્દ્ર, પૃથ્વીપતિ, યુવાનીના ઉત્સાહમાં રમતો રહ્યો; અને આમ ભોગમાં આસક્ત રહેતાં વીસ સહસ્ર વર્ષ વીતી ગયા.

Verse 16

भूपस्य तस्य राजेंद्र ययातेस्तु महात्मनः । विष्णुरुवाच । एवं तया महाराजो ययातिर्मोहितस्तदा

હે રાજેન્દ્ર! તે મહાત્મા ભૂપ યયાતિ વિષે વિષ્ણુએ કહ્યું—તે સમયે મહારાજ યયાતિ તેણીથી મોહિત થયો હતો.

Verse 17

कंदर्पस्य प्रपंचेन इंद्रस्यार्थे महामते । सुकर्मोवाच । एवं पिप्पल राजासौ ययातिः पृथिवीपतिः

હે મહામતિ, કંદર્પના પ્રપંચથી ઇન્દ્રના હિતાર્થે—સુકર્માએ કહ્યું—આ રીતે પિપ્પલ નામનો તે રાજા યયાતિ, પૃથ્વીપતિ, વર્ણિત થયો।

Verse 18

तस्या मोहनकामेन रतेन ललितेन च । न जानाति दिनं रात्रिं मुग्धः कामस्य कन्यया

તેની મોહક કામના, રતિસુખ અને લલિત ક્રીડાથી મોહિત થઈ, કામની કન્યાથી મગ્ન થયેલો તે દિવસ-રાતનો ભેદ જાણતો નથી।

Verse 19

एकदा मोहितं भूपं ययातिं कामनंदिनी । उवाच प्रणतं नम्रं वशगं चारुलोचना

એક વખત ચારો લોચનાવાળી કામનંદિનીએ મોહિત રાજા યયાતિને કહ્યું; તે નમ્રતાથી નમેલો અને સંપૂર્ણપણે તેના વશમાં હતો।

Verse 20

अश्रुबिंदुमत्युवाच । संजातं दोहदं कांत तन्मे कुरु मनोरथम् । अश्वमेधमखश्रेष्ठं यजस्व पृथिवीपते

અશ્રુબિંદુમતીએ કહ્યું—હે કાંત, મને દોહદ થયો છે; મારી આ ઇચ્છા પૂર્ણ કરો. હે પૃથ્વીપતિ, શ્રેષ્ઠ યજ્ઞ અશ્વમેધ કરો।

Verse 21

राजोवाच । एवमस्तु महाभागे करोमि तव सुप्रियम् । समाहूय सुतश्रेष्ठं राज्यभोगे विनिःस्पृहम्

રાજાએ કહ્યું—હે મહાભાગે, એમ જ થાઓ; હું તને અતિ પ્રિય લાગતું કાર્ય કરીશ. રાજ્યભોગમાં નિઃસ્પૃહ એવા મારા શ્રેષ્ઠ પુત્રને બોલાવીશ।

Verse 22

समाहूतः समायातो भक्त्यानमितकंधरः । बद्धांजलिपुटो भूत्वा प्रणाममकरोत्तदा

બુલાવતાં જ અમિતકંધર ભક્તિભાવથી તરત આવી પહોંચ્યો. હાથ જોડીને તેણે ત્યારે શ્રદ્ધાપૂર્વક પ્રણામ કર્યો.

Verse 23

तस्याः पादौ ननामाथ भक्त्या नमितकंधरः । आदेशो दीयतां राजन्येनाहूतः समागतः

પછી ભક્તિથી ગળું નમાવી તેણે તેના ચરણોમાં પ્રણામ કર્યો અને કહ્યું—“હે રાણી, આજ્ઞા આપો; તમારા આહ્વાને હું આવ્યો છું.”

Verse 24

किं करोमि महाभाग दासस्ते प्रणतोस्मि च । राजोवाच । अश्वमेधस्य यज्ञस्य संभारं कुरु पुत्रक

“હે મહાભાગ, હું શું કરું? હું તમારો દાસ છું અને તમને પ્રણામ કરું છું.” રાજાએ કહ્યું—“પુત્ર, અશ્વમેધ યજ્ઞની સામગ્રી તૈયાર કર.”

Verse 25

समाहूय द्विजान्पुण्यानृत्विजो भूमिपालकान् । एवमुक्तो महातेजाः पूरुः परमधार्मिकः

પવિત્ર દ્વિજોને, ઋત્વિજોને અને દેશના ભૂમિપાલોને બોલાવી, મહાતેજસ્વી પરમધાર્મિક પૂરુને આ રીતે કહેવામાં આવ્યું.

Verse 26

सर्वं चकार संपूर्णं यथोक्तं तु महात्मना । तया सार्धं स जग्राह सुदीक्षां कामकन्यया

મહાત્માએ જેમ કહ્યું તેમ તેણે બધું સંપૂર્ણ રીતે કર્યું; અને તે કામકન્યાની સાથે તેણે ઉત્તમ સુદીક્ષા ગ્રહણ કરી.

Verse 27

अश्वमेधयज्ञवाटे दत्वा दानान्यनेकधा । ब्राह्मणेभ्यो महाराज भूरिदानमनंतकम्

હે મહારાજ, અશ્વમેધ યજ્ઞના પ્રાંગણમાં બ્રાહ્મણોને અનેક પ્રકારનાં દાન આપી તેણે અપરિમિત અને અનંત દાનધર્મ કર્યો।

Verse 28

दीनेषु च विशेषेण ययातिः पृथिवीपतिः । यज्ञांते च महाराजस्तामुवाच वराननाम्

અને દીનો પ્રત્યે વિશેષ કરીને પૃથ્વીપતિ રાજા યયાતિ અગ્રગણ્ય હતા. યજ્ઞના અંતે મહારાજે તે સુન્દરમુખીને સંબોધી કહ્યું।

Verse 29

अन्यत्ते सुप्रियं बाले किं करोमि वदस्व मे । तत्सर्वं देवि कर्तास्मि साध्यासाध्यं वरानने

હે પ્રિય બાલે, તને વધુ શું અતિપ્રિય છે—મને કહો, હું શું કરું? હે દેવી, હે સુન્દરમુખી, સાધ્ય હોય કે અસાધ્ય, તે બધું હું કરીશ।

Verse 30

सुकर्मोवाच । इत्युक्ता तेन सा राज्ञा भूपालं प्रत्युवाच ह । जातो मे दोहदो राजंस्तत्कुरुष्व ममानघ

સુકર્મા બોલી—રાજાએ આમ કહ્યે પછી તેણે ભૂપાલને ઉત્તર આપ્યો: હે રાજન, મારા મનમાં એક ઇચ્છા ઉદ્ભવી છે; હે નિષ્પાપ, તેને પૂર્ણ કરો।

Verse 31

इंद्रलोकं ब्रह्मलोकं शिवलोकं तथैव च । विष्णुलोकं महाराज द्रष्टुमिच्छामि सुप्रियम्

હે મહારાજ, હે પ્રિયતમ, હું ઇન્દ્રલોક, બ્રહ્મલોક, શિવલોક તેમજ વિષ્ણુલોક—આ બધાંનું દર્શન કરવા ઇચ્છું છું।

Verse 32

दर्शयस्व महाभाग यदहं सुप्रिया तव । एवमुक्तस्तयाराजातामुवाचससुप्रियाम्

હે મહાભાગ! મને બતાવો, કારણ કે હું તમારી અત્યંત પ્રિયા છું. તેણીએ એમ કહ્યે પછી રાજાએ પોતાની પ્રિયતમાને કહ્યું.

Verse 33

साधुसाधुवरारोहेपुण्यमेवप्रभाषसे । स्त्रीस्वभावाच्चचापल्यात्कौतुकाच्चवरानने

સાધુ સાધુ, હે વરારોહે! તું તો માત્ર પુણ્યની જ વાત કરે છે. પરંતુ હે વરાનને, સ્ત્રીસ્વભાવની ચપળતા અને કૌતુકથી (આવું બને છે).

Verse 34

यत्तवोक्तं महाभागे तदसाध्यं विभाति मे । तत्साध्यं पुण्यदानेन यज्ञेन तपसापि च

હે મહાભાગે! તું જે કહ્યું તે મને અસાધ્ય લાગે છે. પરંતુ પુણ્યદાનથી, યજ્ઞથી અને તપથી પણ તે સાધ્ય બની શકે છે.

Verse 35

अन्यथा न भवेत्साध्यं यत्त्वयोक्तं वरानने । असाध्यं तु भवत्या वै भाषितं पुण्यमिश्रितम्

હે વરાનને! તું જે કહ્યું તે અન્ય રીતે સાધ્ય નથી. છતાં તારો વચન—અસાધ્ય લાગતું હોવા છતાં—નિશ્ચયે પુણ્યથી મિશ્રિત છે.

Verse 36

मर्त्यलोकाच्छरीरेण अनेनापि च मानवः । श्रुतो दृष्टो न मेद्यापि गतः स्वर्गं सुपुण्यकृत्

આ મર્ત્યલોકના આ જ શરીર સાથે, આજ સુધી મેં ન સાંભળ્યું ન જોયું—કોઈ મનુષ્ય, કેટલો પણ પુણ્યકર્તા હોય, સ્વર્ગે ગયો હોય એમ.

Verse 37

ततोऽसाध्यं वरारोहे यत्त्वया भाषितं मम । अन्यदेव करिष्यामि प्रियं ते तद्वद प्रिये

ત્યારે, હે સુન્દર-નિતંબે, તું મને જે કહ્યું તે અશક્ય છે. હું તને પ્રિય લાગે એવું બીજું કંઈ કરીશ—હે પ્રિયે, તે શું છે તે કહો.

Verse 38

देव्युवाच । अन्यैश्च मानुषै राजन्न साध्यं स्यान्न संशयः । त्वयि साध्यं महाराज सत्यंसत्यं वदाम्यहम्

દેવીએ કહ્યું—હે રાજન, અન્ય મનુષ્યો દ્વારા આ નિશ્ચયે સાધ્ય નથી, તેમાં શંકા નથી. પરંતુ હે મહારાજ, તારા દ્વારા આ સાધ્ય છે; હું સત્ય-સત્ય કહું છું.

Verse 39

तपसा यशसा क्षात्रै र्दानैर्यज्ञैश्च भूपते । नास्ति भवादृशश्चान्यो मर्त्यलोके च मानवः

હે ભૂપતે, તપ, યશ, ક્ષાત્ર-પરાક્રમ, દાન અને યજ્ઞોથી યુક્ત—મર્ત્યલોકમાં તમારા જેવો બીજો કોઈ માનવ નથી.

Verse 40

क्षात्रं बलं सुतेजश्च त्वयि सर्वं प्रतिष्ठितम् । तस्मादेवं प्रकर्तव्यं मत्प्रियं नहुषात्मज

ક્ષાત્રશક્તિ, બળ અને ઉત્તમ તેજ—આ બધું તારા માં સ્થિત છે. તેથી, હે નહુષાત્મજ, મને પ્રિય હોય તેમ આ રીતે જ કરવું જોઈએ.

Verse 79

इति श्रीपद्मपुराणे भूमिखंडे वेनोपाख्याने मातापितृतीर्थवर्णने ययातिचरित्रे एकोनाशीतितमोऽध्यायः

આ રીતે શ્રીપદ્મપુરાણના ભૂમિખંડમાં, વેનોપાખ્યાન, માતાપિતૃતીર્થવર્ણન તથા યયાતિચરિત્ર અંતર્ગત ઓગણએંશિતમ અધ્યાય સમાપ્ત થયો.