Adhyaya 36
The Vena Episode: Sunīthā’s Māyā, Aṅga’s Enchantment, and the Birth of Vena
મૃત્યુની પુત્રી સુનીથાએ રંભાની સહાયથી મંત્રવિદ્યા અને માયાના બળે એક બ્રાહ્મણ-તપસ્વીને મોહીત કરવાનો નિશ્ચય કર્યો. મેરુ પર્વત પર મણિમય ગુફાઓ, દિવ્ય વૃક્ષો અને ગંધર્વસંગીતથી ગુંજતા રમ્ય સ્થાને તેણે અદ્વિતીય દિવ્ય રૂપ ધારણ કર્યું; ઝૂલામાં બેસી વીણા વગાડી મધુર ગાન કર્યું. જનાર્દનના ધ્યાનમાં લીન અઙ્ગ તે સ્વરમાધુર્યથી આકર્ષાઈ કામવશ અને મોહગ્રસ્ત થયો અને નજીક આવી તેની ઓળખ પૂછવા લાગ્યો. રંભાએ સુનીથાને મૃત્યુની શુભ પુત્રી તરીકે પરિચય આપીને કહ્યું કે તે ધર્મયુક્ત પતિ ઇચ્છે છે; બંને વચ્ચે દૃઢ પ્રતિજ્ઞા થઈ. ત્યારબાદ અઙ્ગે ગાંધર્વવિધિથી સુનીથાનો વિવાહ કર્યો. તેમના સંયોગથી વેનનો જન્મ થયો; તેનું શિક્ષણ-સંસ્કાર થયા. રક્ષકના અભાવે જગત દુઃખિત બન્યું ત્યારે પ્રજાપતિઓ અને ઋષિઓએ વેનનો રાજ્યાભિષેક કર્યો. સુનીથાએ ધર્મકન્યા સમ માતૃ-ઉપદેશથી તેને ધર્મપાલનમાં પ્રવૃત્ત કર્યો, અને ધર્મમય શાસનથી પ્રજા સમૃદ્ધ થઈ.
Shlokas
Verse 1
सुनीथोवाच । सत्यमुक्तं त्वया भद्रे एवमेतत्करोम्यहम् । अनया विद्यया विप्रं मोहयिष्यामि नान्यथा
સુનીથે કહ્યું—હે ભદ્રે, તું સત્ય કહ્યું છે; હું પણ એમ જ કરીશ. આ વિદ્યાથી હું તે બ્રાહ્મણને મોહમાં પાડીશ—નિશ્ચયે, અન્યથા નહીં।
Verse 2
साहाय्यं देहि मे पुण्यं येन गच्छामि सांप्रतम् । एवमुक्ता तया रंभा तामुवाच मनस्विनीम्
હે પુણ્યવતી, મને એવું સહાય આપ કે હું હમણાં જ જઈ શકું. તેણીએ એમ કહ્યે પછી રંભાએ તે દૃઢમન સ્ત્રીને કહ્યું।
Verse 3
कीदृग्ददामि साहाय्यं तत्त्वं कथय भामिनि । दूतत्वं गच्छ मे भद्रे एतं प्रति सुसांप्रतम्
હું કેવું સહાય કરું? હે ભામિની, તત્ત્વ સત્ય કહો. હે ભદ્રે, હમણાં જ તેની પાસે મારી દૂતી બનીને જા।
Verse 4
एवमुक्तं तया तां तु रंभां प्रति सुलोचनाम् । एवमेव प्रतिज्ञातं रंभया देवयोषिता
તેણીએ રંભાને એમ કહ્યું; ત્યારે તે સুলোચના રંભાને સંબોધીને બોલી. અને એ જ રીતે દેવયોષિતા રંભાએ પણ પ્રતિજ્ઞા કરી।
Verse 5
करिष्ये तव साहाय्यमादेशो मम दीयताम् । सद्भावेन विशालाक्षी रूपयौवनशालिनी
હું તને સહાય કરીશ—મને તારો આદેશ આપ. હે વિશાલાક્ષી, રૂપ-યૌવનથી યુક્તે, હું સદ્ભાવથી તેમ કરીશ.
Verse 6
मायया दिव्यरूपा सा संबभूव वरानना । रूपेणाप्रतिमालोके मोहयंती जगत्त्रयम्
પોતાની માયાશક્તિથી તે વરાનના દિવ્યરૂપા બની—લોકમાં અપ્રતિમ—અને પોતાના રૂપથી ત્રિલોકને મોહીત કરવા લાગી.
Verse 7
मेरोश्चैव महापुण्ये शिखरे चारुकंदरे । नानाधातुसमाकीर्णे नानारत्नोपशोभिते
અને મહાપુણ્ય મેરુના શિખર પર, તેની મનોહર કંદરાઓમાં—નાનાધાતુઓથી વ્યાપ્ત અને નાનારત્નોથી શોભિત.
Verse 8
देववृक्षैः समाकीर्णे बहुपुष्पोपशोभिते । देववृंदसमाकीर्णे गंधर्वाप्सरसेविते
તે દેવવૃક્ષોથી ભરપૂર અને અનેક પુષ્પોથી શોભિત હતું; દેવવૃંદોથી ગીચ, તથા ગંધર્વો અને અપ્સરાઓ દ્વારા સેવિત.
Verse 9
मनोहरे सुरम्ये च शीतच्छायासमाकुले । चंदनानामशोकानां तरूणां चारुहासिनी
તે મનોહર અને અતિ રમણીય હતું, શીતળ છાયાથી ભરપૂર; ચંદન અને અશોક વૃક્ષોથી અલંકૃત, જાણે યુવાન વૃક્ષો મધુર હાસ્ય વિખેરતા હોય તેમ.
Verse 10
दोलायां सा समारूढा सर्वशृङ्गारशोभिता । कौशेयेन सुनीलेन राजमाना वरानना
તે ઝૂલામાં આરુઢ થઈ, સર્વ શૃંગાર-શોભાથી વિભૂષિત; ગાઢ નીલા કૌશેય રેશમી વસ્ત્રમાં તે સુમુખી સ્ત્રી તેજસ્વી રીતે ઝળહળી।
Verse 11
बंधूकपुष्पवर्णेन कंचुकेन द्विजोत्तम । सर्वांगसुंदरी बाला वीणातालकराविला
હે દ્વિજોત્તમ! તેણે બંધૂક પુષ્પવર્ણ કંચુક ધારણ કર્યો હતો; તે બાલા સર્વાંગસુંદરી હતી, તેના હાથ વીણા વગાડવા અને તાલ રાખવામાં વ્યસ્ત હતા।
Verse 12
गायमाना वरं गीतं सुस्वरं विश्वमोहनम् । ताभिः परिवृता बाला सखीभिः सुमनोहरा
તે સુમધુર સ્વરે વિશ્વમોહક ઉત્તમ ગીત ગાઈ રહી હતી; મનોહર સખીઓથી પરિભ્રમિત તે બાલા અત્યંત રમણીય લાગી।
Verse 13
अंगस्तु कंदरे पुण्ये एकांते ध्यानमास्थितः । कामक्रोधविहीनस्तु ध्यायमानो जनार्दनम्
અંગ પુણ્ય ગુફામાં પૂર્ણ એકાંતમાં ધ્યાનસ્થ હતો; કામ-ક્રોધથી રહિત થઈ તે જનાર્દન (વિષ્ણુ) નું ધ્યાન કરતો હતો।
Verse 14
स श्रुत्वा सुस्वरं गीतं मधुरं सुमनोहरम् । तालमानक्रियोपेतं सर्वसत्वविकर्षणम्
તેને તે મધુર, સുസ્વર અને મનોહર ગીત સાંભળ્યું—જે તાલ, માન અને યોગ્ય ક્રિયાવિધિ સાથે ગવાયું હતું—અને જે સર્વ જીવોને આકર્ષે એવું હતું।
Verse 15
ध्यानाच्चचाल तेजस्वी मायागीतेन मोहितः । समुत्थायासनात्तूर्णं वीक्षमाणो मुहुर्मुहुः
ધ્યાનથી ચલિત થઈ તે તેજસ્વી માયામય ગીતથી મોહિત થયો. તે તરત આસન પરથી ઊભો થઈ વારંવાર ચારે તરફ નજર કરવા લાગ્યો.
Verse 16
जगाम तत्र वेगेन मायाचलितमानसः । दोलासंस्थां विलोक्यैव वीणादंडकराविलाम्
માયાથી ચંચળ થયેલા મન સાથે તે વેગે ત્યાં ગયો. ઝૂલામાં બેઠેલી, વીણાના દંડ પર વ્યસ્ત હાથવાળી તેણીને જોઈ તે નિહાળતો રહ્યો.
Verse 17
हसमानां सुगायंतीं पूर्णचंद्रनिभाननाम् । मोहितस्तेन गीतेन रूपेणापि महायशाः
તે હસતી હસતી મધુર ગાતી હતી; તેનું મુખ પૂર્ણચંદ્ર સમાન હતું. તે મહાયશસ્વી તેના ગીતથી અને તેના રૂપથી પણ મોહિત થયો.
Verse 18
तस्या लावण्यभावेन मन्मथस्य शराहतः । आकुलव्याकुलज्ञान ऋषिपुत्रो द्विजोत्तमः
તેણીના લાવણ્યપ્રભાવથી મન્મથના બાણથી ઘાયલ થઈ, ઋષિપુત્ર તે દ્વિજોત્તમ વ્યાકુળ થયો; તેનું મન અને જ્ઞાન અશાંત બન્યાં.
Verse 19
प्रलपत्यतिमोहेन जृंभते च पुनः पुनः । स्वेदः कंपोथ संतापस्तस्याजायत तत्क्षणात्
અતિમોહથી તે પ્રલાપ કરવા લાગ્યો અને વારંવાર જંભાઈ લેવા લાગ્યો. એ જ ક્ષણે તેને પરસેવો, કંપન અને દાહતાપ થયો.
Verse 20
मुह्यन्निव महामोहैर्ग्लानश्चलितमानसः । वेपमानस्ततस्त्वंगो दूयमानः समागतः
મહામોહોથી મોહિત થયો હોય તેમ તેનું મન શિથિલ અને અસ્થિર બન્યું. દેહ કંપતો અને અંદરથી દહકતો, તે પછી ત્યાં આવી પહોંચ્યો.
Verse 21
तामालोक्य विशालाक्षीं मृत्युकन्यां यशस्विनीम् । अथोवाच महात्मा स सुनीथां चारुहासिनीम्
વિશાળ નેત્રવાળી, યશસ્વિની મૃત્યુ-કન્યાને જોઈ, મહાત્માએ મીઠી હાસ્યવાળી સુનીથાને ત્યારે કહ્યું.
Verse 22
का त्वं कस्य वरारोहे सखीभिः परिवारिता । केन कार्येण संप्राप्ता केन त्वं प्रेषिता वनम्
હે વરારોહે! સખીઓથી ઘેરાયેલી તું કોણ છે અને કોની (પુત્રી કે પત્ની) છે? કયા કાર્યથી અહીં આવી છે, અને તને વનમાં કોણે મોકલી છે?
Verse 23
तवांगं सुंदरं सर्वमत्र भाति महावने । समाचक्ष्व ममाद्यैव प्रसादसुमुखी भव
આ મહાવનમાં તારો સર્વ અંગ અતિ સુંદર રીતે તેજસ્વી દેખાય છે. આજે જ મને બધું કહો; પ્રસન્ન થાઓ અને કૃપાભર્યું મુખ દર્શાવો.
Verse 24
मायामोहेन संमुग्धस्तस्याः कर्म न विंदति । मार्गणैर्मन्मथस्यापि परिविद्धो महामुनिः
માયા-મોહથી મોહિત થઈ તે તેણીના કર્મ (અભિપ્રાય)ને જાણી શક્યો નહીં; કારણ કે મહામુનિ પણ મનમથના બાણોથી વિદ્ધ થયો હતો.
Verse 25
एवंविधं महद्वाक्यं समाकर्ण्य महामतेः । नोवाच किंचित्सा विप्रं समालोक्य सखीमुखम्
મહામતિના આવા ગಂಭીર વચનો સાંભળી તેણીએ કશું કહ્યું નહીં; બ્રાહ્મણને જોઈને પછી સખીના મુખ તરફ નજર કરી।
Verse 26
रंभां च प्रेरयामास सुनीथा संज्ञया सखीम् । समुवाच ततो रंभा सादरं तं द्विजं प्रति
પછી સુનીથાએ નામ લઈને પોતાની સખી રંભાને પ્રેરિત કરી; ત્યારબાદ રંભાએ આદરપૂર્વક તે દ્વિજ બ્રાહ્મણને સંબોધ્યો।
Verse 27
इयं कन्या महाभागा मृत्योश्चापि महात्मनः । सुनीथाख्या प्रसिद्धेयं सर्वलक्षणसंपदा
આ કન્યા મહાભાગ્યવતી છે; તે મહાત્મા મૃત્યુની પણ પુત્રી છે. ‘સુનીથા’ નામે પ્રસિદ્ધ છે અને સર્વ શુભ લક્ષણોથી યુક્ત છે।
Verse 28
पतिमन्विच्छती बाला धर्मवंतं तपोनिधिम् । शांतं दांतं महाप्राज्ञं वेदविद्याविशारदम्
એ બાલા પતિ તરીકે ધર્મવાન, તપોનિધિ, શાંત, દાંત, મહાપ્રાજ્ઞ અને વેદ તથા વિદ્યામાં વિશારદ પુરુષને ઇચ્છે છે।
Verse 29
एवंविधं महद्वाक्यं समाकर्ण्य महामुनिः । तामुवाच ततस्त्वंगो रंभामप्सरसां वराम्
આવો ગಂಭીર નિવેદન સાંભળી મહામુનિએ ત્યારબાદ અપ્સરાઓમાં શ્રેષ્ઠ રંભાને સંબોધીને કહ્યું।
Verse 30
मया चाराधितो विष्णुः सर्वविश्वमयो हरिः । तेन दत्तो वरो मह्यं पुत्राख्यः सर्वसिद्धिदः
મેં વિધિપૂર્વક વિષ્ણુ—સમગ્ર વિશ્વમાં વ્યાપક હરિ—ની આરાધના કરી. તેમણે મને વર આપ્યો: સર્વ સિદ્ધિઓ આપનાર પુત્ર.
Verse 31
तन्निमित्तमहं भद्रे सुतार्थं नित्यमेव च । कस्यचित्पुण्यवीर्यस्य कन्यामेकां प्रचिंतये
એ કારણથી, હે ભદ્રે, અને સદાય પુત્રપ્રાપ્તિના હેતુથી, હું મહાન પુણ્ય અને તપોવીર્ય ધરાવનાર કોઈ પુરુષની એક કન્યાનું સતત ચિંતન કરું છું.
Verse 32
सदैवाहं न पश्यामि सुभार्यां सत्यमीदृशीम् । इयं धर्मस्य वै कन्या धर्माचारा वरानना
સાચે જ, આવી સుభાર્યા મેં કદી જોઈ નથી. આ તો ધર્મની કન્યા—ધર્માચરણમાં સ્થિર, શ્રેષ્ઠમુખી સ્ત્રી છે.
Verse 33
मामेवं हि भजत्वेषा यदि कान्तमिहेच्छति । यं यमिच्छेदियं बाला तं ददामि न संशयः
જો આ બાલા અહીં પ્રિયતમની ઇચ્છાથી આ જ રીતે મારી ભક્તિ કરે, તો તે જે પતિને ઇચ્છશે તેને હું આપું—એમાં સંશય નથી.
Verse 34
अदेयं देयमित्याह अस्याः संगमकारणात् । एकमेवं त्वया देयं श्रूयतां द्विजसत्तम
તેણે કહ્યું—‘જે અદેય છે તે જ દેય છે,’ કારણ કે એથી તેની સાથે સંગમ થશે. ‘અતઃ તારે આ એક જ વસ્તુ આપવી; સાંભળ, હે દ્વિજસત્તમ.’
Verse 35
रंभोवाच । विप्रेंद्र त्वं शृणुष्वेह प्रतिज्ञां वच्मि सांप्रतम् । एषा नैव त्वया त्याज्या धर्मपत्नी तवैव हि
રંભાએ કહ્યું—હે વિપ્રેન્દ્ર, અહીં સાંભળો; હું અત્યારે એક પવિત્ર પ્રતિજ્ઞા કહું છું. આ તમારી ધર્મપત્ની છે, તેથી તમે કદી તેને ત્યજી ન દેવી.
Verse 36
इति श्रीपद्मपुराणे भूमिखंडे वेनोपाख्याने षट्त्रिंशोऽध्यायः
આ રીતે પવિત્ર શ્રીપદ્મપુરાણના ભૂમિખંડમાં ‘વેનોપાખ્યાન’ નામનો છત્રીસમો અધ્યાય સમાપ્ત થયો.
Verse 37
स्वहस्तं देहि विप्रेंद्र सत्यप्रत्ययकारकम् । एवमस्तु मया दत्तो ह्यस्या हस्तो न संशयः
હે વિપ્રેન્દ્ર, સત્યનો વિશ્વાસ કરાવનારું તમારું પોતાનું હાથ પ્રતિજ્ઞારૂપે આપો. તેમજ જ થાઓ—મારા દ્વારા એની હસ્તપ્રદાન થયું છે; તેમાં શંકા નથી.
Verse 38
सूत उवाच । एवं संबधिकं कृत्वा सत्यप्रत्ययकारकम् । गांधर्वेण विवाहेन सुनीथामुपयेमिवान्
સૂતએ કહ્યું—આ રીતે સત્યનો વિશ્વાસ કરાવતો સંબંધ સ્થાપીને, તેણે ગાંધર્વ વિવાહથી સુનીથાને પત્નીરૂપે સ્વીકારી.
Verse 39
तस्मै दत्वा सुनीथां तां रंभा हृष्टेन चेतसा । सा तां चामंत्रयित्वा वै गता गेहं स्वकं पुनः
તેને સુનીથાને અર્પણ કરીને રંભા હર્ષિત ચિત્તે, તેણીને વિદાય આપી ફરી પોતાના ગૃહે પરત ગઈ.
Verse 40
प्रहृष्टचेतसः सख्यः स्वस्थानं परिजग्मिरे । गतासु तासु सर्वासु सखीषु द्विजसत्तमः
હર્ષિત ચિત્તવાળી સખીઓ પોતપોતાના સ્થાને પરત ગઈ. બધી સખીઓ વિદાય લીધા પછી, દ્વિજશ્રેષ્ઠ ત્યાં જ રહ્યો.
Verse 41
रेमे त्वंगस्तया सार्धं प्रियया भार्यया सह । तस्यामुत्पाद्य तनयं सर्वलक्षणसंयुतम्
રાજા અઙ્ગ પોતાની પ્રિય પત્ની સાથે આનંદથી વિહાર કરતો રહ્યો. તેણીથી તેણે સર્વ શુભલક્ષણોથી યુક્ત એવો પુત્ર ઉત્પન્ન કર્યો.
Verse 42
चकार नाम तस्यैव वेनाख्यं तनयस्य हि । ववृधे स महातेजाः सुनीथातनयस्तदा
તેણે એ જ પુત્રનું નામ ‘વેન’ રાખ્યું. ત્યારબાદ સુનીથાનો તે મહાતેજસ્વી પુત્ર તે સમયે વધવા લાગ્યો.
Verse 43
वेदशास्त्रमधीत्यैव धनुर्वेदं गुणान्वितम् । सर्वासामपि मेधावी विद्यानां पारमेयिवान्
તેણે વેદશાસ્ત્રોનું અધ્યયન કર્યું અને ગુણોથી યુક્ત ધનુર્વેદ પણ શીખ્યો. તે મેધાવી હતો અને સર્વ વિદ્યાઓમાં પારંગત થયો.
Verse 44
अंगस्य तनयो वेनः शिष्टाचारेण वर्तते । स वेनो ब्राह्मणश्रेष्ठः क्षत्त्राचारपरोऽभवत्
અઙ્ગનો પુત્ર વેન શિષ્ટાચાર મુજબ વર્તતો હતો. પરંતુ, હે બ્રાહ્મણશ્રેષ્ઠ, એ જ વેન ક્ષત્રિયાચાર પ્રત્યે અત્યંત પરાયણ થયો.
Verse 45
दिवि चेंद्रो यथा भाति सर्वतेजःसमन्वितः । भात्येवं तु महाप्राज्ञः स्वबलेन पराक्रमैः
જેમ આકાશમાં ચંદ્રમા સર્વ તેજથી યુક્ત થઈ પ્રકાશે છે, તેમ મહાપ્રાજ્ઞ પુરુષ પણ પોતાના બળ અને પરાક્રમથી દીપ્તિમાન બને છે।
Verse 46
चाक्षुषस्यांतरे प्राप्ते वैवस्वतसमागते । प्रजापालं विना लोके प्रजाः सीदंति सर्वदा
ચાક્ષુષ મન્વંતર વીતીને વૈવસ્વત મન્વંતર આવ્યા ત્યારે, પ્રજાપાલક વિના લોકમાં પ્રજાઓ સદા કષ્ટમાં પડી ગઈ।
Verse 47
ऋषयो धर्मतत्त्वज्ञाः प्रजाहेतोस्तपोधनाः । व्यचिंतयन्महीपालं धर्मज्ञं सत्यपंडितम्
ધર્મતત્ત્વને જાણનારા, તપોધનથી સમૃદ્ધ અને પ્રજાહિતમાં રત ઋષિઓએ ધર્મજ્ઞ, સત્યનિષ્ઠ પંડિત એવા રાજા વિષે વિચાર કર્યો।
Verse 48
तं वेनमेव ददृशुः संपन्नं लक्षणैर्युतम् । प्राजापत्ये पदे पुण्ये अभ्यषिंचन्द्विजोत्तमाः
તેઓએ શુભ લક્ષણોથી સંપન્ન અને સર્વથા યોગ્ય એવા વેનને જ જોયો; અને પ્રાજાપત્યના પવિત્ર પદે દ્વિજોત્તમોએ તેનું અભિષેક કર્યું।
Verse 49
अभिषिक्ते महाभागे त्वंगपुत्रे तदा नृपे । ते प्रजापतयः सर्वे जग्मुश्चैव तपोवनम्
હે રાજન, ત્યારે અઙ્ગપુત્ર મહાભાગ નૃપનો અભિષેક થયા પછી, તે સર્વ પ્રજાપતિઓ તપોવન તરફ ગયા।
Verse 50
गतेषु तेषु सर्वेषु वेनो राज्यमकारयत् । सूत उवाच । सा सुनीथा सुतं दृष्ट्वा सर्वराज्यप्रसाधकम्
બધા જ ગયા પછી રાજા વેને રાજ્યનું શાસન સંભાળ્યું. સૂત બોલ્યા—ત્યારે સુનીથાએ સર્વ રાજ્યકાર્ય સુવ્યવસ્થિત કરવા સમર્થ એવા પોતાના પુત્રને જોઈ આનંદ અનુભવ્યો.
Verse 51
विशंकते प्रभावेण शापात्तस्य महात्मनः । मम पुत्रो महाभागो धर्मत्राता भविष्यति
તે મહાત્માના શાપના પ્રભાવથી ભય પામી તે મનમાં વિચારતી—“મારો મહાભાગ્યશાળી પુત્ર ધર્મનો રક્ષક બનશે.”
Verse 52
इत्येवं चिंतयेन्नित्यं पूर्वपापाद्विशंकिता । धर्मांगानि सुपुण्यानि सुताग्रे परिदर्शयेत्
આ રીતે તે દરરોજ વિચારતી, પૂર્વ પાપના ફળથી આશંકિત થઈ, પોતાના પુત્રની સામે ધર્મના અતિપુણ્ય અંગો (આચરણો) પ્રગટ કરે.
Verse 53
सत्यभावादि कान्पुण्यान्गुणान्सा वै प्रकाशयेत् । इत्युवाच सुतं सा हि अहं धर्मसुता सुत
“સત્યભાવ વગેરે પવિત્ર ગુણો તે નિશ્ચયે પ્રગટ કરે.” એમ કહી તેણે પોતાના પુત્રને કહ્યું—“પુત્ર, હું ધર્મની પુત્રી છું.”
Verse 54
पिता ते धर्मतत्त्वज्ञस्तस्माद्धर्मं समाचर । इत्येवं बोधयेन्नित्यं पुत्रं वेनं तदा सती
“તારો પિતા ધર્મતત્ત્વનો જાણકાર છે; તેથી તું ધર્મનું આચરણ કર.” આ રીતે તે સતી સ્ત્રી પોતાના પુત્ર વેનને સતત સમજાવતી હતી.
Verse 55
मातापित्रोस्तयोर्वाक्यं प्रजायुक्तं प्रपालयेत् । एवं वेनः प्रजापालः संजातःक्षितिमंडले
માતા-પિતાનું જે વચન પ્રજાહિતથી યુક્ત હોય, તેને શ્રદ્ધાપૂર્વક પાલન કરવું જોઈએ. આ રીતે પ્રજાપાલક વેણ પૃથ્વીમંડળ પર જન્મ્યો.
Verse 56
सुखेन जीवते लोकःप्रजाधर्मेणरंजिताः । एवं राज्यप्रभावं तु वेनस्यापि महात्मनः
પ્રજાધર્મથી રંજિત થઈ લોકો સુખથી જીવતા હતા. એવો જ રાજ્યનો પ્રભાવ હતો—મહાત્મા વેણનો પણ.
Verse 57
धर्मभावाः प्रवर्तंते तस्मिञ्छासति पार्थिवे
તે પાર્થિવ શાસન કરે ત્યારે ધર્મભાવ અને ધર્માચાર પૂર્ણ રીતે પ્રવર્તે છે.