Narada Purana — Purva Bhaga, Shloka 21

Rādhā-sambaddha-mantra-vyākhyā

Rādhā-Related Mantras Explained

Devanagari script

वियत्स्पर्शश्च हृद्धंसहलाग्रासो हलात्मिकाः । चन्द्रावली च ललिता हंसेला नायके मते ॥ २१ ॥

Transliteration

viyatsparśaśca hṛddhaṃsahalāgrāso halātmikāḥ | candrāvalī ca lalitā haṃselā nāyake mate || 21 ||

Translation

નાયક-મત અનુસાર આ (પારિભાષિક) નામો છે—વિયત્સ્પર્શ, હૃદ્ધંસ, હલાગ્રાસ, હલાત્મિકા, ચન્દ્રાવલી, લલિતા અને હંસેલા.

Word by Word

• वियत्-स्पर्शः: touch of the ether
• वियत्-स्पर्शः: कर्ता (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: वियत् (प्रातिपदिक) + स्पर्श (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; समासः—तत्पुरुष: 'वियतः स्पर्शः' (touch of the sky/ether)

• च: and
• च: समुच्चय (Conjunction)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चय

• हृत्-हंस-हल-अग्रासः: (a technical compound-name; lit. 'heart-swan-plough-swallowing')
• हृत्-हंस-हल-अग्रासः: कर्ता (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: हृत्/हृद् (प्रातिपदिक) + हंस (प्रातिपदिक) + हल (प्रातिपदिक) + अग्रास (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; समासः—बहुपद-तत्पुरुष (technical epithet; internal relations context-dependent)

• हल-आत्मिकाः: having the nature/form of ‘hala’
• हल-आत्मिकाः: विशेषण (Qualifier)
• Type: Adjective
• Root: हल (प्रातिपदिक) + आत्मिक (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; विशेषण; समासः—तत्पुरुष: 'हलस्वभावाः/हलरूपाः'

• चन्द्र-अवली: moon-garland; lunar row
• चन्द्र-अवली: कर्ता (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: चन्द्र (प्रातिपदिक) + आवली (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; समासः—तत्पुरुष: 'चन्द्राणाम् आवली' / 'चन्द्रसदृशी आवली'

• च: and
• च: समुच्चय (Conjunction)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चय

• ललिता: Lalitā (name); the graceful one
• ललिता: कर्ता (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: ललिता (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• हंसेला: Haṃselā (name)
• हंसेला: कर्ता (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: हंसेला (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; नाम (proper/technical name)

• नायके: in the Nāyaka (system/section)
• नायके: अधिकरण (Locative/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: नायक (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी (7th/Locative), एकवचन

• मते: in the doctrine/opinion
• मते: अधिकरण (Locative/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: मत (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; 'मते' = 'in the opinion/doctrine'

Speaker

Suta (narrating Narada Purana’s technical listing in the Vedanga/śāstra context)

Vrata Kalpa

Vrata: none

Verse Rasa

Primary Rasa: shanta

Secondary Rasa: none

Characters & Entities

• Nayaka-mata

FAQs

What is the spiritual significance of this verse in Narada Purana?

The verse functions as a śāstric catalogue: it preserves authoritative technical names recognized in a specific tradition (Nayaka-mata), reflecting the Purana’s role in safeguarding structured Vedic/śāstra knowledge alongside devotion.

How does this verse explain the path of devotion (Bhakti)?

This particular verse is not a direct bhakti instruction; it supports bhakti indirectly by systematizing knowledge (śāstra-saṅgraha) that helps practitioners follow tradition correctly while engaging in Vishnu-centered religious life described elsewhere in the Narada Purana.

What practical Vedic knowledge (Vedanga) is highlighted here?

It highlights technical nomenclature and classification—an archival, reference-style feature typical of Vedanga-adjacent material (especially śāstra lists used for correct identification and traditional transmission).