The Classification and Explanation of Yakṣiṇī Mantras (Kālī and Tārā Vidyās)

Verse 1

सनत्कुमार उवाच । वाग्देवता वतारोऽन्यः कालिकेति प्रकीर्तिता । तस्या मन्त्रं प्रवक्ष्यामि भुक्तिमुक्तिप्रदं नृणाम् ॥ १ ॥

સનત્કુમાર બોલ્યા—વાગ્દેવીનો બીજો અવતાર ‘કાલિકા’ તરીકે પ્રસિદ્ધ છે. હવે હું તેનો મંત્ર કહું છું, જે મનુષ્યોને ભોગ અને મોક્ષ બંને આપે છે।

Verse 2

सृष्टिक्रियान्विता शांतिर्बिद्वाढ्या च त्रिधा पुनः । अरुणाक्ष्यादीपिका च बिंदुयुक्ता द्विधा ततः ॥ २ ॥

‘સૃષ્ટિક્રિયાસહિત’ શાંતિ-પ્રકાર કહેવાયો છે; અને ‘બિદ્વાઢ્યા’ નામનું રૂપ ફરી ત્રણ પ્રકારનું છે. તેમ જ ‘અરુણાક્ષી’ અને ‘દીપિકા’ માન્ય છે; અને અંતે ‘બિંદુયુક્તા’ પ્રકાર બે ભેદવાળો છે।

Verse 3

मायाद्वयं ततः पश्चाद्दक्षिणे कालिके पदम् । पुनश्च सप्तबीजानि स्वाहांतोऽयं मनूत्तमः ॥ ३ ॥

પછી ‘માયા’ના બે અક્ષરો સ્થાપો; ત્યારબાદ જમણી બાજુ ‘કાલિકા’ પદ મૂકો. ફરી સાત બીજાક્ષરો જોડો—આ ઉત્તમ મંત્ર ‘સ્વાહા’થી સમાપ્ત થાય છે।

Verse 4

भैरवोऽस्य ऋषिश्छन्द उष्णिक्काली तु देवता । बीजं मायादीर्घवर्त्म शक्तिरुक्ता मुनीश्वर ॥ ४ ॥

આ મંત્રના ઋષિ ભૈરવ, છંદ ઉષ્ણિક અને દેવતા કાળી છે. બીજ ‘માયા’ છે અને શક્તિ ‘દીર્ઘવર્ત્મા’ કહેવાઈ છે, હે મુનીશ્વર।

Verse 5

षड्दीर्धाढ्ये बीजेन विद्याया अंगमीरितम् । मातृकार्णान्दश दश हृदये भुजयोः पदोः ॥ ५ ॥

છ દીર્ઘ સ્વરોથી યુક્ત બીજ વડે વિદ્યાનો અંગન્યાસ નિર્દિષ્ટ છે. માતૃકાના વર્ણો દસ-દસ કરીને હૃદય, ભુજાઓ અને પગ પર સ્થાપવા।

Verse 6

विन्यस्य व्यापकं कुर्यान्मूलमंत्रेण साधकः । शिरः कृपाणमभयं वरं हस्तैश्च बिभ्रतीम् ॥ ६ ॥

આ રીતે ન્યાસ કરીને સાધકે મૂળમંત્રથી સર્વવ્યાપી રક્ષાકર્મ કરવું અને દેવીનું ધ્યાન કરવું—છિન્નમસ્તક, કૃપાણ, અભયમુદ્રા તથા વરમુદ્રા ધારણ કરનારી।

Verse 7

मुंडस्रङ्मस्तकां मुक्तकेशां पितृवनस्तिताम् । सर्वालंकृतवर्णां च श्यामांगीं कालिकां स्मरेत् ॥ ७ ॥

કાલિકાનું સ્મરણ કરો—જેનાં મસ્તક પર મુંડમાળા છે, વાળ ખુલ્લા છે, જે પિતૃવનમાં સ્થિત છે, સર્વ આભૂષણોથી શોભિત અને શ્યામાંગી છે।

Verse 8

एवं ध्यात्वा जपेल्लक्षं जुहुयादयुतं ततः । प्रसूनैः करवीरोत्थैः पूजायंत्रमथोच्यते ॥ ८ ॥

આ રીતે ધ્યાન કરીને મંત્રનો એક લાખ જપ કરવો; ત્યારબાદ અગ્નિમાં દસ હજાર આહુતિઓ આપવી. પછી કરવીર (કણેર)નાં પુષ્પોથી યંત્રપૂજાની રીત જણાવાય છે।

Verse 9

विलिख्य पूर्वं षट्कोणं त्रिकोणत्रितयं ततः । पद्ममष्टदलं बाह्ये भूपुरं तत्र पूजयेत् ॥ ९ ॥

પ્રથમ ષટ્કોણ દોરવો; પછી ત્રણ ત્રિકોણોનું સમૂહ દોરવો. તેની બહાર અષ્ટદલ કમળ, અને ત્યારપછી ભൂപુર (ચોરસ આવરણ) દોરી તેમાં પૂજા કરવી।

Verse 10

जया च विजया चापि अजिता चापराजिता । नित्या विलासिनी वापि दोग्ध्यघोरा च मंगला ॥ १० ॥

જયા અને વિજયા, અજિતા અને અપરાજિતા; નિત્યા તથા વિલાસિની; દોગ્ધ્રી, અઘોરા અને મંગલા—આ દેવીનાં દિવ્ય નામરૂપો છે।

Verse 11

पीठस्य शक्तयो मायात्मने हृत्पीठमंत्रकः । शिवरूपशवश्थां च शिवाभिर्दिक्षु वेष्टिताम् ॥ ११ ॥

પીઠની શક્તિઓ માયાત્મ સ્વરૂપ સાધક માટે છે; હૃત્પીઠનું પોતાનું મંત્ર છે. શિવરૂપ શવસ્થિતિનું ધ્યાન કરવું, જે દિશાઓમાં સ્થિત શિવાઓથી સર્વત્ર વેષ્ટિત છે।

Verse 12

महाकालरतासक्तां ध्यात्वांगान्यर्चयेत्पुरा । कालीं कपालिनीं कुल्लां कुरुकुल्लां विरोधिनीम् ॥ १२ ॥

પ્રથમ મહાકાળમાં આસક્ત દેવીએનું ધ્યાન કરવું; પછી તેના અંગોની અર્ચના કરવી. કાળી, કપાલિની, કુલ્લા, કુરુકુલ્લા અને વિરોધિની—આ રૂપોમાં પૂજા કરવી।

Verse 13

विप्रचित्तां च षट्कोणे नवकोणे ततोऽर्चयेत् । उग्रामुष्णप्रभां दीप्तां नीलाधानां बलाकिकाम् ॥ १३ ॥

ષટ્કોણમાં વિપ્રચિત્તાનું પૂજન કરવું; ત્યારબાદ નવકોણમાં બલાકિકાની આરાધના કરવી—તે ઉગ્ર છે, ઉષ્ણ તેજથી દીપ્ત, પ્રભામય અને નીલવર્ણ ધારણ કરનારી છે.

Verse 14

मात्रां मुद्रां तथा मित्रां पूज्याः पत्रेषु मातरः । पद्मस्यास्य सुयत्नेन ब्राह्मी नारायणीत्यपि ॥ १४ ॥

આ કમળના પત્રોમાં માતૃદેવીઓનું પૂજન કરવું—માત્રા, મુદ્રા અને મિત્રા; તેમજ આ પદ્મ સંબંધે વિશેષ પ્રયત્નથી બ્રાહ્મી અને નારાયણીનું પણ પૂજન કરવું.

Verse 15

माहेश्वरी च चामुंडा कौमारी चापराजिता । वाराही नारसिंहा च पुनरेतास्तु भूपुरे ॥ १५ ॥

માહેશ્વરી, ચામુંડા, કૌમારી, અપરાજિતા, વારાહી અને નારસિંહી—આ બધાને ફરીથી ભૂપુરમાં, એટલે બાહ્ય ભૂમિમય આવરણમાં સ્થાપિત/પૂજિત કરવું.

Verse 16

भैरवीं महदाद्यां तां सिंहाद्यां धूम्रपूर्विकाम् । भीमोन्मत्तादिकां चापि वशीकरणभैरवीम् ॥ १६ ॥

ભૈરવીના અનેક સ્વરૂપો કહ્યા છે—મહદાદ્યા, સિંહાદ્યા, ધૂમ્રપૂર્વિકા; તેમજ ભીમા, ઉન્મત્તા વગેરે; અને વશીકરણ કર્મ સાથે સંકળાયેલી વશીકરણ-ભૈરવી પણ.

Verse 17

मोहनाद्यां समाराध्य शक्रादीन्यायुधान्यपि । एवमाराधिता काली सिद्धा भवति मंत्रिणाम् ॥ १७ ॥

મોહનાદ્યા શક્તિની તથા શક્ર (ઇન્દ્ર) આદિના આયુધોની પણ સમ્યક આરાધના કરીને—આ રીતે આરાધિત કાળી મંત્રસાધકો માટે સિદ્ધ બને છે.

Verse 18

ततः प्रयोगान्कुर्वीत महाभैरवभाषितान् । आत्मनो वा परस्यार्थं क्षिप्रसिद्धिप्रदायकान् ॥ १८ ॥

ત્યારપછી મહાભૈરવ દ્વારા કહેલા, ત્વરિત સિદ્ધિ આપનારા પ્રયોગો—પોતાના કે પરના હિતાર્થે—કરવા જોઈએ।

Verse 19

स्त्रीणां प्रहारं निंदां च कौटिल्यं वाप्रियं वचः । आत्मनो हितमन्विच्छन् कालीभक्तो विवर्जयेत् ॥ १९ ॥

પોતાના સાચા હિતની ઇચ્છા રાખનાર કલિયુગનો ભક્ત સ્ત્રીઓને મારવું, નિંદા કરવી, કપટ અને કઠોર/અપ્રિય વચન—આ બધું ત્યજવું જોઈએ।

Verse 20

सुदृशो मदनावासं पश्यन्यः प्रजपेन्मनुम् । अयुतं सोऽचिरादेव वाक्पपतेः समतामियात् ॥ २० ॥

સુંદર સ્ત્રીને—મદનનું નિવાસસ્થાન સમજી—જોતાં મંત્ર જપવો; દસ હજાર જપથી તે શીઘ્ર વાક્પતિ સમાન બને છે।

Verse 21

दिगम्बरो मुक्तकेशः श्मशानस्थोऽधियामिनि । जपेद्योऽयुतमेतस्य भवेयुः सर्वसिद्धयः ॥ २१ ॥

દિગંબર, મુક્તકેશ, રાત્રે શ્મશાનમાં સ્થિત રહી જે આ મંત્રનો દસ હજાર જપ કરે, તેને સર્વ સિદ્ધિઓ પ્રાપ્ત થાય।

Verse 22

शवस्य हृदये स्थित्वा निर्वासाः प्रेतभूमिगः । अर्कपुष्पसहस्रेणाभ्यक्तेन स्वीयरेतसा ॥ २२ ॥

શવના હૃદય પર સ્થિત રહી, નિર્વસ્ત્ર, શ્મશાનભૂમિમાં, પોતાના વીર્યથી લિપ્ત હજાર અર્કપુષ્પોથી (તેનું) અભ્યંગ કરવો।

Verse 23

देवीं यः पूजयेद्भक्त्या जपन्नेकैकशो मनुम् । सोऽचरेणैव कालेन धरणीप्रभुतां व्रजेत् ॥ २३ ॥

જે ભક્તિપૂર્વક દેવીની પૂજા કરે અને મંત્રને એક-એક અક્ષર કરીને જપે, તે અલ્પ સમયમાં જ ધરતીનું અધિપત્ય પ્રાપ્ત કરે છે.

Verse 24

रजः कीर्णं भगं नार्या ध्यायन्यो ह्ययुतं जपेत् । सकवित्वेन रम्येण जनान्मोहयति ध्रुवम् ॥ २४ ॥

જે રજઃલિપ્ત સ્ત્રીની યોનિનું ધ્યાન કરીને (મંત્ર) દસ હજાર વાર જપે, તે રમ્ય કાવ્યમય વાણીથી લોકોને નિશ્ચિત રીતે મોહી લે છે.

Verse 25

त्रिपञ्चारे महापीठे शिवस्य हृदि संस्थिताम् । महाकालेन देवेन मारयुद्धं प्रकुर्वतीम् ॥ २५ ॥

ત્રિપંચાર નામના મહાપીઠમાં તે શિવના હૃદયમાં પ્રતિષ્ઠિત હતી અને દેવ મહાકાળ સાથે પ્રાણઘાતક યુદ્ધ કરી રહી હતી.

Verse 26

तां ध्यायन्स्मेरवदनां विदधत्सुरतं स्वयम् । जपेत्सहस्रमपि यः स शंकरसमो भवेत् ॥ २६ ॥

મંદસ્મિત મુખવાળી દેવીનું ધ્યાન કરીને અને પોતે સૂરત-ક્રિયાનું વિધાન કરતાં (મંત્ર) હજાર વાર જપ કરનાર શંકર સમાન બની જાય છે.

Verse 27

अस्थिलोमत्वचायुक्तं मांसं मार्जारमेषयोः । उष्ट्रस्य महिषस्यापि बलिं यस्तु समर्पयेत् ॥ २७ ॥

જે અસ્થિ, રોમ અને ચર્મসহ બિલાડી અથવા મેષનું માંસ—તેમજ ઊંટ અને મહિષનું પણ—બલીરૂપે અર્પણ કરે, તે શાસ્ત્રીય વિધિના વિરુદ્ધ વર્તે છે.

Verse 28

भूताष्टम्योर्मध्यरात्रे वश्याः स्युस्तस्य जन्तवः । विद्यालक्ष्मीयशःपुत्रैः स चिरं सुखमेधते ॥ २८ ॥

ભૂતાષ્ટમીની મધ્યરાત્રિએ તેના અધિકારમાં સર્વ જીવો વશ થાય છે. વિદ્યા, લક્ષ્મી, યશ અને પુત્રોથી યુક્ત તે દીર્ઘકાળ સુખથી સમૃદ્ધ રહે છે॥

Verse 29

यो हविष्याशनरतो दिवा देवीं स्मरन् जपेत् । नक्तं निधुवनासक्तो लक्षं स स्याद्धरापतिः ॥ २९ ॥

જે હવિષ્યભોજન પર રહે છે, દિવસે દેવીનું સ્મરણ કરીને જપ કરે છે અને રાત્રે રતિક્રીડામાં આસક્ત રહે છે—તે લક્ષસંપત્તિ ધરાવતો ધરાપતિ બને છે॥

Verse 30

रक्तांभोजैर्हुनेन्मंत्री धनैर्जयति वित्तपम् । बिल्वपत्रैर्भवेद्राज्यं रक्तपुष्पैर्वशीकृतिः ॥ ३० ॥

મંત્રજ્ઞ સાધક લાલ કમળોથી હવન કરે; ધનની આહુતિથી તે ધનાધિપતિને જીતે છે. બિલ્વપત્રોથી રાજ્યસિદ્ધિ થાય છે અને લાલ પુષ્પોથી વશીકરણ સિદ્ધ થાય છે॥

Verse 31

असृजी महिषादीनां कालिकां यस्तु तर्पयेत् । तस्य स्युरचिरादेव करस्थाः सर्वसिद्धयः ॥ ३१ ॥

જે મહિષ વગેરેના રક્તથી કાલિકાને તર્પણ કરે છે, તેના માટે સર્વ સિદ્ધિઓ અચિરથી જ હાથમાં આવી સ્થિર થાય છે॥

Verse 32

यो लक्षं प्रजपेन्मन्त्रं शवमारुह्य मन्त्रवित् । तस्य सिद्धो मनुः सद्यः सर्वेप्सितफलप्रदः ॥ ३२ ॥

મંત્રવિદ્ જે શવ પર બેસીને મંત્રનો એક લક્ષ જપ કરે છે, તેનો મંત્ર તત્ક્ષણ સિદ્ધ થાય છે અને સર્વ ઇચ્છિત ફળ આપે છે॥

Verse 33

तेनाश्वमेधप्रमुखैर्यागौरिष्टं सुजन्मना । दत्तं दानं तपस्तप्तं उपास्ते यस्तु कालिकाम् ॥ ३३ ॥

તે સુજન્મા પુરુષે અશ્વમેધાદિ યાગો વિધિપૂર્વક કર્યા, દાન આપ્યાં અને તપ કર્યું; પરંતુ જે ભક્તિથી કાલિકાની ઉપાસના કરે છે, તે આ બધાનું ફળ પ્રાપ્ત કરે છે।

Verse 34

ब्रह्मा विष्णुः शिवो गौरी लक्ष्मीर्गणपती रविः । पूजिताः सकला देवा यः कालीं पूजयेत्सदा ॥ ३४ ॥

બ્રહ્મા, વિષ્ણુ, શિવ, ગૌરી, લક્ષ્મી, ગણપતિ અને સૂર્ય—અર્થાત સર્વ દેવો—જે સદા કાળીનું પૂજન કરે છે, તેના દ્વારા પૂજિત ગણાય છે।

Verse 35

अथापरः सरस्वत्या ह्यवतारो निगद्यते । यां निषेव्य नरा लोके कृतार्थाः स्युर्न संशयः ॥ ३५ ॥

હવે સરસ્વતીદેવીનો બીજો અવતાર વર્ણવવામાં આવે છે; જેમની શરણ લઈ સેવા કરવાથી આ લોકમાં મનુષ્યો કૃતાર્થ થાય છે—એમાં સંશય નથી।

Verse 36

आप्यायिनी चन्द्रयुक्ता माया च वदनांतरे । सकामिका क्रुधा शांतिश्चन्द्रालंकृतमस्तका ॥ ३६ ॥

આપ્યાયિની ચંદ્રયુક્ત છે, માયા વદનાંતરમાં સ્થિત છે; તેમજ સકામિકા, ક્રુધા અને શાંતિ—એ સૌનાં મસ્તક ચંદ્રથી અલંકૃત કહેવાય છે।

Verse 37

दीपिका सासना चन्द्रयुगस्त्रं मनुरीरितः । मुनिरक्षोभ्य उद्दिष्टश्छन्दस्तु बृहती मतम् ॥ ३७ ॥

દીપિકા (વિદ્યા/મંત્ર)નું વિધાન ‘ચંદ્રયુગાસ્ત્ર’ કહેવાયું છે; ઋષિ મનુ જણાવાયા છે, નિર્દિષ્ટ મુનિ અક્ષોભ્ય છે; અને છંદ બૃહતી માનવામાં આવ્યો છે।

Verse 38

ताराख्या देवता बीजं द्वितीयञ्च चतुर्थकम् । शक्तिः षड्दीर्घयुक्तेन द्वितीयेनांगकल्पनम् ॥ ३८ ॥

અધિષ્ઠાત્રી દેવતા ‘તારા’ કહેવાય છે. બીજમંત્ર દ્વિતીય સ્વર અને ચતુર્થ વ્યંજન-તત્ત્વના સંયોગથી બને છે. શક્તિ દ્વિતીયને ષષ્ઠ દીર્ઘ સ્વર સાથે જોડીને થાય; અને અંગન્યાસ પણ દ્વિતીયને આધાર માનીને ગોઠવવો.

Verse 39

षोढा न्यासं ततः कुर्यात्तारायाः सर्वसिद्धिम् । श्रीकण्ठादीन्न्यसेद्रुद्रान्मातृकावर्णपूर्वकान् ॥ ३९ ॥

પછી તારા દેવીનો ષોડશવિધ ન્યાસ કરવો, જે સર્વસિદ્ધિ આપનાર છે. માતૃકા-વર્ણોને પૂર્વે રાખીને શ્રીકણ્ઠ આદિ રુદ્રોનું ન્યાસ કરવું.

Verse 40

मातृकोक्तस्थले माया तृतीयक्रोधपूर्वकान् । चतुर्थीनमसायुक्तान्प्रथमो न्यास ईरितः ॥ ४० ॥

માતૃકાએ દર્શાવેલા સ્થાને ‘માયા’નું ન્યાસ કરવું; અને તૃતીય ક્રમે ‘ક્રોધ’થી આરંભ થતા અક્ષરોને ચતુર્થી વિભક્તિ તથા ‘નમઃ’ સાથે જોડીને સ્થાપિત કરવું. આને પ્રથમ ન્યાસ કહેવામાં આવ્યો છે.

Verse 41

शवपीठसमासीनां नीलकांतिं त्रिलोचनाम् । अर्द्धेन्दुशेखरां नानाभूषणाढ्यां स्मरन्न्यसेत् ॥ ४१ ॥

ન્યાસ કરતી વેળા દેવીનું ધ્યાન કરવું—શવપીઠ પર આસનસ્થ, નીલકાંતિ, ત્રિલોચના, અર્ધચન્દ્ર-શેખરા અને નાનાવિધ આભૂષણોથી અલંકૃત—અને પછી મંત્રોનું ન્યાસ કરવું.

Verse 42

द्वितीये तु ग्रहन्यासं कुर्यात्तां समनुस्मरन् । त्रिबीजस्वरपूर्वं तु रक्तसूर्यं हृदि न्यसेत् ॥ ४२ ॥

બીજા પગથિયે, દેવીનું સતત સ્મરણ કરતાં ગ્રહ-ન્યાસ કરવો. ત્યારબાદ ત્રિ-બીજ અને તેમના સ્વરો પૂર્વક, રક્તવર્ણ સૂર્યને હૃદયમાં ન્યાસ કરવો.

Verse 43

तथा पवर्गपूर्वं तु शुक्लं सोमं भ्रुवोर्द्वये । कवर्गपूर्वं रक्ताभं मंगलं लोचनत्रयम् ॥ ४३ ॥

એ જ રીતે પ-વર્ગથી આરંભ થતા અક્ષરોને શ્વેત ચંદ્રરૂપે ધ્યાન કરીને બંને ભ્રૂઓ પર ન્યાસ કરવો. અને ક-વર્ગથી આરંભ થતા અક્ષરોને રક્તાભ મંગળરૂપે ધ્યાન કરીને ત્રિનેત્રોમાં ન્યાસ કરવો.

Verse 44

चवर्गाद्यं बुधं श्यामं न्यसेद्वक्षस्थले बुधः । ढवर्गाद्यं पीतवर्णं कण्ठकूपे बृहस्पतिम् ॥ ४४ ॥

બુદ્ધિમાન સાધકે ચ-વર્ગથી આરંભ, શ્યામવર્ણ બુધનું ધ્યાન કરીને વક્ષસ્થળે ન્યાસ કરવો. તેમજ ઢ-વર્ગથી આરંભ, પીતવર્ણ બૃહસ્પતિનું ધ્યાન કરીને કણ્ઠકૂપે ન્યાસ કરવો.

Verse 45

तवर्गाद्यं श्वेतवर्णं घटिकायां तु भार्गवम् । नीलवर्णं पवर्गाद्यं नाभिदेशे शनैश्चरम् ॥ ४५ ॥

ત-વર્ગથી આરંભ, શ્વેતવર્ણ અક્ષરોનો ન્યાસ ઘટિકામાં (કાંડા-સંધિમાં) ભાર్గવ (શુક્ર) રૂપે કરવો. અને પ-વર્ગથી આરંભ, નીલવર્ણ અક્ષરોનો ન્યાસ નાભિદેશે શનૈશ્ચર (શનિ) રૂપે કરવો.

Verse 46

शवर्गाद्यं धूम्रवर्णं ध्यात्वा राहुं मुखे न्यसेत् । त्रिबीजपूर्वकश्चैवं ग्रहन्यासः समीरितः ॥ ४६ ॥

શ-વર્ગથી આરંભ, ધૂમ્રવર્ણ રાહુનું ધ્યાન કરીને મુખે ન્યાસ કરવો. આ રીતે ત્રિ-બીજપૂર્વક ગ્રહ-ન્યાસનું વર્ણન કરવામાં આવ્યું છે.

Verse 47

तृतीयं लोकपालानां न्यासं कुर्यात्प्रयत्नतः । मायादिबीजत्रितयपूर्वकं सर्वसिद्धये ॥ ४७ ॥

ત્રીજા ક્રમે, સર્વ સિદ્ધિ માટે પ્રયત્નપૂર્વક લોકપાલોનો ન્યાસ કરવો—માયાદિ બીજત્રય પૂર્વક.

Verse 48

स्वमस्तके ललाटादि दिक्ष्वष्टस्वधउर्द्ध्वतः । ह्रस्वदीर्घकादिकाष्टवर्गपूर्वान्दिशाधिपान् ॥ ४८ ॥

પોતાના મસ્તક પર—લલાટથી આરંભ કરીને—આઠ દિશાઓમાં તથા ઉપર પણ, હ્રસ્વ‑દીર્ઘ સ્વરો અને ‘ક’ આદિ અષ્ટવર્ગોના ક્રમ અનુસાર, દિશાધિપતિ દેવતાઓનો માનસ ન્યાસ કરવો।

Verse 49

शिवशक्त्यभिधे न्यासं चतुर्थे तु समाचरेत् । त्रिबीजपूर्वकान्न्यस्येत्षट्शिवाञ्छक्तिसंयुतान् ॥ ४९ ॥

ચોથા પ્રયોગમાં ‘શિવ‑શક્તિ’ નામનો ન્યાસ કરવો। ત્રણ બીજાક્ષરોથી આરંભ કરીને મંત્રોનું વિન્યાસ કરી, પછી શક્તિ‑સંયુક્ત છ શિવોનું સ્થાપન કરવું।

Verse 50

आधारादिषु चक्रेषु स्वचक्रवर्णपूर्वकान् । ब्रह्माणं डाकिनीयुक्तं वादिसांतार्णपूर्वकम् ॥ ५० ॥

આધાર આદિ ચક્રોમાં, દરેક ચક્રના વર્ણોને પ્રથમ યોગ્ય ક્રમથી વિન્યસ્ત કરવો। પછી ‘વ’ થી ‘સ’ સુધીના આંતરિક બીજક્રમથી પૂર્વિત, ડાકિની‑યુક્ત બ્રહ્માનું ધ્યાન/સ્થાપન કરવું।

Verse 51

मूलाधारे विन्यसेच्च चतुर्द्दलसमन्वितम् । श्रीविष्णुं राकिणीयुक्तबादिलांतार्णपूर्वकम् ॥ ५१ ॥

મૂલાધારના ચતુર્દલ પદ્મમાં, ‘બ’ થી ‘લ’ સુધીના આંતરિક બીજક્રમથી પૂર્વિત, રાકિણી‑યુક્ત શ્રીવિષ્ણુનો ન્યાસ કરવો।

Verse 52

स्वाधिष्ठनाभिधे चक्रे लिंगस्थे षड्दले न्यसेत् । रुद्रं तु डाकिनीयुक्तं डादिफांतार्णपूर्वकम् ॥ ५२ ॥

સ્વાધિષ્ઠાન નામના ચક્રમાં, લિંગસ્થ ષડ્દલ પદ્મ પર ન્યાસ કરવો। ત્યાં ‘ડ’ થી ‘ફ’ સુધીના આંતરિક બીજક્રમથી પૂર્વિત, ડાકિણી‑યુક્ત રુદ્રનું સ્થાપન કરવું।

Verse 53

चक्रे दशदले न्यस्येन्नाभिस्थे मणिपूरके । ईश्वरं कादिठान्तार्णपूर्वकं शाकिनीयुतम् ॥ ५३ ॥

નાભિસ્થ મણિપૂરકના દશદલ ચક્રમાં ન્યાસ કરીને, કથી ઠ સુધીના અક્ષરપૂર્વક શાકિનીસહિત ઈશ્વરનું ત્યાં ધ્યાન કરવું।

Verse 54

विन्यसेद्द्वादशदलेहृदयस्थे त्वनाहते । सदाशिवं शाकिनीं च षोडशस्वरपूर्वकम् ॥ ५४ ॥

હૃદયસ્થ દ્વાદશદલ અનાહત કમળમાં ન્યાસ કરીને, સોળ સ્વરપૂર્વક સદાશિવ તથા શાકિનીને ત્યાં સ્થાપિત કરવું।

Verse 55

कण्ठस्थे षोडशदले विशुद्धाख्ये प्रविन्यसेत् । आज्ञाचक्रे परशिवं हाकिनीसंयुतं न्यसेत् ॥ ५५ ॥

કંઠસ્થ ષોડશદલ વિશુદ્ધા કમળમાં દૃઢ રીતે વિન્યાસ કરવો; અને આજ્ઞા-ચક્રમાં હાકિનીસંયુક્ત પરશિવને સ્થાપિત કરવો।

Verse 56

लक्षार्णपूवं भ्रूमध्यसंस्थितेऽतिमनोहरे । तारादिपंचमं न्यासं कुर्यात्सर्वेष्टसिद्धये ॥ ५६ ॥

ભ્રૂમધ્યના અતિમનોહર સ્થાને ‘લક્ષ’ અક્ષરપૂર્વક મંત્ર વિન્યસીને, ‘તારા’થી આરંભ પાંચમા સુધી ન્યાસ કરવો; તેથી સર્વ ઇષ્ટસિદ્ધિ થાય।

Verse 57

अष्टौ वर्गान्स्वरद्वंद्वपूर्वकान् बीजसंयुतान् । ताराद्या न्यासपूर्वाश्च प्रयोज्या अष्टशक्तयः ॥ ५७ ॥

સ્વરયુગ્મપૂર્વક અને બીજસંયુક્ત એવા આઠ વર્ગોનો પ્રયોગ કરવો; ‘તારા’થી આરંભ કરીને પ્રથમ ન્યાસ કરી, અષ્ટશક્તિઓને સાધનામાં નિયોજિત કરવી।

Verse 58

ताराथोग्रा महोग्रापि वज्रा काली सरस्वती । कामेश्वरी च चामुंडा इत्यष्टौ तारिकाः स्मृताः ॥ ५८ ॥

તારા, અથોગ્રા, મહોગ્રા, વજ્રા, કાળી, સરસ્વતી, કામેશ્વરી અને ચામુંડા—આ આઠને પરંપરામાં ‘તારિકા’ તરીકે સ્મરવામાં આવે છે।

Verse 59

ब्रह्मरंध्रे ललाटे च भ्रूमध्ये कण्ठदेशतः । हृदि नाभौ फले मूलाधारे चेताः क्रमान्न्यसेत् ॥ ५९ ॥

બ્રહ્મરંધ્ર, લલાટ, ભ્રૂમધ્ય, કણ્ઠદેશ, હૃદય, નાભિ, ઉપસ્થ અને મૂળાધાર—આ સ્થાનોમાં ચેતનાને ક્રમે સ્થાપિત કરવી।

Verse 60

अङ्गन्यासं ततः कुर्यात्पीठाख्यं सर्वसिद्धिदम् । आधारे कामरूपाख्यं बीजं ह्रस्वार्णपूर्वकम् ॥ ६० ॥

પછી ‘પીઠ’ નામનું અંગન્યાસ કરવું, જે સર્વસિદ્ધિદાયક છે. આધારમાં હ્રસ્વસ્વર-પૂર્વક ‘કામરૂપ’ નામનું બીજ ન્યાસ કરવું।

Verse 61

हृदि जालंधरं बीजं दीर्घपूर्वं प्रविन्यसेत् । ललाटे पूर्णगिर्याख्यं कवर्गाद्यं न्यसेत्सुधीः ॥ ६१ ॥

હૃદયમાં દીર્ઘસ્વર-પૂર્વક ‘જાલંધર’ બીજને સાવધાને ન્યાસ કરવો. લલાટે વિદ્વાન ‘પૂર્ણગિરિ’ નામનું, કવર્ગાદિ-પ્રારંભ બીજ ન્યાસ કરે।

Verse 62

उड्डीयानं चवर्गाद्यं केशसन्धौ प्रविन्यसेत् । कण्ठे तु मथुरापीठं दशम यादिकं न्यसेत् ॥ ६२ ॥

કેશસંધિમાં ચવર્ગાદિ-પ્રારંભ ‘ઉડ્ડીયાન’નું સાવધાને ન્યાસ કરવો. અને કણ્ઠમાં ‘મથુરા-પીઠ’ તથા ‘ય’ આદિથી આરંભ થતો દશમ ન્યાસ સ્થાપિત કરવો।

Verse 63

षोढा न्यासस्तु तारायाः प्रोक्तोऽभीष्टप्रदायकः । हृदि श्रीमदेकजटां तारिणीं शिरसि न्यसेत् ॥ ६३ ॥

તારાનો સોળવિધ ન્યાસ ઇચ્છિત ફળ આપનાર કહેવાયો છે. હૃદયમાં શ્રી-એકજટા અને શિરે તારિણીનું ન્યાસ કરવો.

Verse 64

वज्रोदके शिखां पातु उग्रतारां तु वर्मणि । महोग्रा वत्सरे नेत्रे पिंगाग्रैकजटास्त्रके ॥ ६४ ॥

વજ્રોદકા મારી શિખાનું રક્ષણ કરે, ઉગ્રતારા મારા વર્મનું. મહોગ્રા મારી પિંડળીઓનું રક્ષણ કરે, અને પિંગાગ્રા-એકજટા મારા નેત્રો તથા અસ્ત્રનું રક્ષણ કરે.

Verse 65

षड्रदीर्गयुक्तमायाया एतान्यष्टौ षडंगके । अंगुष्ठादिष्वंगुलीषु पूर्वं विन्यस्य यत्नतः ॥ ६५ ॥

ષડંગ વિધિમાં, છ દીર્ઘ સ્વરોથી યુક્ત માયા-મંત્રના આ આઠ અક્ષરોને પહેલાં અંગૂઠાથી શરૂ કરીને આંગળીઓ પર યત્નપૂર્વક ન્યાસ કરવો.

Verse 66

तर्जनीमध्यमाभ्यां तु कृत्वा तालत्रयं ततः । छोटिकामुद्राया कुर्याद्दिग्बन्धं देवतां स्मरन् ॥ ६६ ॥

તર્જની અને મધ્યમા વડે ત્રણ તાળી પાડી, પછી છોટિકા-મુદ્રા કરીને, દેવતાનું સ્મરણ કરતાં દિગ્બંધ કરવો.

Verse 67

विद्यया तारपुटया व्यापकं सप्तधा चरेत् । उग्रतारां ततो ध्यायेत्सद्यो वादेऽतिसिद्धिदाम् ॥ ६७ ॥

તારપુટ વિદ્યાથી સાત રીતે વ્યાપક આવરણ/ન્યાસ કરવો. ત્યારબાદ વાદમાં તત્ક્ષણ અતિસિદ્ધિ આપનાર ઉગ્રતારાનું ધ્યાન કરવું.

Verse 68

लयाब्धावंबुजन्मस्थां नीलाभां दिव्यभूषणाम् । कम्बुं खङ्गं कपालं च नीलाब्जं दधतीं करैः ॥ ६८ ॥

પ્રલય-સમુદ્રમાંથી ઉત્પન્ન કમળ પર સ્થિત, નીલવર્ણા અને દિવ્ય ભૂષણોથી વિભૂષિત દેવીનું ધ્યાન કરવું; જેના કરોમાં શંખ, ખડ્ગ, કપાલપાત્ર અને નીલ કમળ છે।

Verse 69

नागश्रेष्ठालंकृतांगीं रक्तनेत्रत्रयां स्मरेत् । जपेल्लक्षचतुष्कं हि दशांशं रक्तपद्मकैः ॥ ६९ ॥

શ્રેષ્ઠ નાગોથી અલંકૃત અંગો ધરાવતી અને ત્રણ લાલ નેત્રોવાળી દેવીનું સ્મરણ કરવું. મંત્રનો ચાર લાખ જપ કરવો અને તેનો દશાંશ લાલ કમળોથી અર્પણ કરવો।

Verse 70

हुनेत्क्षीराज्यसंमिश्रैः शंखं संस्थाप्य संजपेत् । नारीं पश्यन्स्पृशन्गच्छन्महानिशि बलिं चरेत् ॥ ७० ॥

દૂધ અને ઘીના મિશ્રણથી આહુતિ આપવી; શંખ સ્થાપી જપ કરવો. મહાનિશા (મધ્યરાત્રિ વિધિ)માં સ્ત્રીને જોતા, સ્પર્શતા અને તેની પાસે જતા પણ બલિ અર્પણ કરવો।

Verse 71

श्मशाने शून्यसदने देवागारेऽथ निर्जने । पर्वते वनमध्ये वा शवमारुह्य मंत्रवित् ॥ ७१ ॥

શ્મશાનમાં, ખાલી ઘરમાં, દેવાલયમાં અથવા નિર્જન સ્થાને—પર્વત પર કે વનમધ્યે—મંત્રવિદ સાધક શવ પર આરુઢ થઈને પણ સાધના કરી શકે છે।

Verse 72

समरे शत्रुनिहतं यद्वा षाण्यासिकं शिशुम् । विद्यां साधयतः शीघ्रं साधितैवं प्रसिद्ध्यति ॥ ७२ ॥

વિદ્યા-સાધના કરતી વેળાએ જો યુદ્ધમાં શત્રુ નिहત થયેલો દેખાય, અથવા સંન્યાસી વર્ગનો કોઈ શિશુ દેખાય, તો તે વિદ્યા ઝડપથી સિદ્ધ થાય છે—એવું પ્રસિદ્ધ છે।

Verse 73

मेधा प्रज्ञा प्रभा विद्या धीवृत्तिस्मृतिबुद्धयः । विश्वेश्वरीति संप्रोक्ताः पीठस्य नव शक्तयः ॥ ७३ ॥

મેધા, પ્રજ્ઞા, પ્રભા, વિદ્યાઃ, ધી, વૃત્તિ, સ્મૃતિ અને બુદ્ધિ—આ પવિત્ર પીઠની નવ શક્તિઓ કહેવાય છે; સમષ્ટિરૂપે તેમને ‘વિશ્વેશ્વરી’ કહેવામાં આવે છે.

Verse 74

भृगुमन्विंदुसंयुक्तं मेघवर्त्म सरस्वती । योगपीठात्मने हार्द्दं पीठस्य मनुरीरितः ॥ ७४ ॥

પીઠનો મંત્ર આ રીતે ઘોષિત છે—તે ભૃગુ, મનુ અને ઇન્દુ (ચંદ્ર) સાથે સંયુક્ત; મેઘમાર્ગે પ્રવર્તમાન; સરસ્વતી-સ્વરૂપ; અને યોગપીઠાત્માને હૃદયજ અર્પણરૂપ છે.

Verse 75

दत्त्वानेनासनं मूर्तिं मूलमंत्रेण कल्पयेत् । पूजयेद्विधिवद्देवीं तद्विधानमथोच्यते ॥ ७५ ॥

દેવીને આસન અર્પણ કરીને, મૂળમંત્ર વડે તેની મૂર્તિની સ્થાપના (કલ્પના) કરવી. પછી વિધિ મુજબ દેવીની પૂજા કરવી; હવે તે વિધાન કહેવામાં આવે છે.

Verse 76

तारो माया भगं ब्रह्मा जटे सूर्यः सदीर्घकम् । यक्षाधिपतये तंद्रीसोपनीतं बलिं ततः ॥ ७६ ॥

પછી ‘તાર’, ‘માયા’, ‘ભગં’, ‘બ્રહ્મા’ અને ‘સૂર્યઃ’—આ શબ્દો દીર્ઘ ઉચ્ચારથી બોલીને, જટાધારી બની, યક્ષાધિપતિને વિધિક્રમે ઉપનીત બલિ-નૈવેદ્ય અર્પણ કરવું.

Verse 77

गृहयुग्मं शिवा स्वाहा बलिमंत्रोऽयमीरितः । दद्यान्नित्यं बलिं तेन मध्यरात्रे चतुष्पथे ॥ ७७ ॥

‘ગૃહયુગ્મં, હે શિવા, સ્વાહા’—આ બલિમંત્ર જાહેર થયો છે. આ મંત્રથી દરરોજ મધરાત્રે ચતુષ્પથ (ચોરાહા) પર બલિ અર્પણ કરવી.

Verse 78

जलदानादिकं मंत्रैर्विदध्याद्दशभिस्ततः । ध्रुवो वज्रोदके वर्म फट्सप्तार्णो जलग्रहे ॥ ७८ ॥

ત્યારબાદ દસ મંત્રોથી જલદાન વગેરે વિધિ કરવી. ધ્રુવ, વજ્રોદક, વર્મ (રક્ષા) મંત્ર તથા જળ ગ્રહણ સમયે ‘ફટ્’થી અંત્ય સાત અક્ષરનો મંત્ર જપવો।

Verse 79

ताराद्या वह्निजायांता माया हि क्षालने मता । तारो मायाः भृगुः कर्णोविशुद्धं धर्मवर्मतः ॥ ७९ ॥

તારા થી આરંભ કરીને વહ્નિજાયા સુધીનો આ સમૂહ ક્ષાલન-શોધનમાં ‘માયા’ માનવામાં આવે છે. તારા ‘માયા’, ભૃગુ ‘કર્ણ’, અને વિશુદ્ધ રૂપ ‘ધર્મવર્મ’ તરીકે ઓળખાય છે।

Verse 80

सर्वपापानि शाम्यंते छेतो नेत्रयुतं जलम् । कल्पान्तनयनस्वाहा मंत्र आचमने मतः ॥ ८० ॥

ચેતનાસહિત અને નેત્રનિયમ સાથે ગ્રહણ કરેલું જળ સર્વ પાપોને શમાવે છે. આચમન માટે ‘કલ્પાંત-નયન-સ્વાહા’ મંત્ર નિર્ધારિત છે।

Verse 81

ध्रुवो मणिधरीत्यंते वज्रिण्यक्षियुता मृतिः । खरिविद्यायुग्रिजश्व सर्ववांते बकोऽब्जवान् ॥ ८१ ॥

ધ્રુવ ‘મણિધર’ તરીકે પ્રસિદ્ધ છે; ‘મૃતિ’ને ‘વજ્રિણી’—અક્ષય નેત્રયુક્ત—કહે છે. ‘ખરી-વિદ્યા’ ‘ઉગ્રિજાશ્વ’ નામે જાણીતી; અને સર્વના અંતે ‘બક’—પદ્મજ—ઉલ્લેખિત છે।

Verse 82

कारिण्यंते दीर्घवर्म अस्त्रं वह्निप्रियांतिमः । त्रयोविंशतिवर्णात्मा शिखाया बंधने मनुः ॥ ८२ ॥

‘કારિણ્યંતે’ અને ‘દીર્ઘવર્મ’—આ અસ્ત્ર-મંત્ર છે; તેનો અંતિમ અંશ ‘વહ્નિપ્રિયાંતિમઃ’ છે. ત્રેવીસ વર્ણોથી યુક્ત આ મનુ શિખા-બંધનમાં (શિખાને સુરક્ષિત કરવા) વપરાય છે।

Verse 83

प्रणवो रक्षयुगलं दीर्घवर्मास्त्रठद्वयम् । नवार्णेनामुना मंत्री कुर्याद्भूमिविशोधनम् ॥ ८३ ॥

પ્રણવ (ઓં) સાથે રક્ષા-મંત્રયુગલ, દીર્ઘ વર્મ-મંત્ર અને ‘ઠ’ અંતવાળા બે અસ્ત્ર-બીજ જોડીને, આ નવાક્ષરી મંત્રથી આચાર્યે ભૂમિ-શોધન કરવું જોઈએ।

Verse 84

नारांते सर्वविघ्नानुत्सारयेति पदं ततः । हुं फट् स्वाहा गुणेंद्वर्णो मनुर्विघ्ननिवारणम् ॥ ८४ ॥

‘નારાયણ’ નામના અંતે ‘સર્વ વિઘ્નો દૂર કર’ એવું પદ ઉમેરવું. ત્યારબાદ ‘હું, ફટ્, સ્વાહા’—ગુણ અને ઇન્દુ વર્ણોથી રચાયેલ—આ મંત્ર વિઘ્નનિવારક છે।

Verse 85

मायाबीजं जपापुष्पनिभं नाभौ विचिंयेत् । तदुत्थेनाग्निना देहं दहेत्साद्धस्वपाप्मना ॥ ८५ ॥

જપા-પુષ્પ સમાન માયાબીજનું નાભિમાં ધ્યાન કરવું. તેમાંથી ઉત્પન્ન અગ્નિથી પોતાના પાપો સહિત દેહને દહન કરવો।

Verse 86

ताराबीजं सुवर्णाभं चिंतयेद्धृदि मंत्रवित् । पवनेन तदुत्थेन पापभस्म क्षिपेद्भुवि ॥ ८६ ॥

મંત્રવિદે હૃદયમાં સુવર્ણાભ તારા-બીજનું ધ્યાન કરવું. તેમાંથી ઉત્પન્ન પવને પાપભસ્મને ભૂમિ પર ક્ષેપવું।

Verse 87

तुरीयं चंद्रकुंदाभं बीजं ध्यात्वाललाटतः । तदुत्थसुधयादे हं स्वयं वै देवतानिभम् ॥ ८७ ॥

લલાટમાંથી ચંદ્ર-કુંદ સમાન તેજસ્વી તુરીય બીજનું ધ્યાન કરવું. તેમાંથી ઉત્પન્ન સુધારસથી દેહ સ્વયં દેવતાસમાન તેજ પામે છે।

Verse 88

अनया भूतशुद्ध्या तु देवीसादृश्यमाप्नुयात् । तारोऽनंतो भगुः कर्णो पद्मनाभयुतो बली ॥ ८८ ॥

આ ભૂતશુદ્ધિના અભ્યાસથી સાધક નિશ્ચયે દેવીસાદૃશ્ય પ્રાપ્ત કરે છે. તે તારો, અનંત, ભગુ, કર્ણ તથા પદ્મનાભયુક્ત મહાબલી બને છે.

Verse 89

खे वज्ररेखे क्रोधाख्यं बीजं पावकल्लभा । अमुना द्वादशार्णेन रचयेन्मंडलं शुभम् ॥ ८९ ॥

હે અગ્નિપ્રિયે! આકાશસમાન સ્થાને વજ્રરેખાઓ પર ‘ક્રોધ’ નામનું બીજ સ્થાપિત કર. આ દ્વાદશાક્ષર મંત્રથી શુભ મંડળ રચ.

Verse 90

तारो यथागता निद्रा सदृक्षेकभृगुर्विषम् । सदीर्घस्मृतिरौ साक्षौ महाकालो भगान्वितः ॥ ९० ॥

તારો, યથાગતા, નિદ્રા, સદૃક્ષ, એકભૃગુ, વિષ, સદીર્ઘસ્મૃતિ, રૌ, સાક્ષ, મહાકાલ અને ભગાન્વિત—આ નામો અહીં જણાવાયા છે.

Verse 91

क्रोधोऽस्त्रं मनुवर्णोऽयं मनुः पुष्पादिशोधने । तारः पाशः परा स्वाहा पंचार्णस्चित्तशोधने ॥ ९१ ॥

‘ક્રોધ’ અસ્ત્ર-મંત્ર છે. મનુવર્ણયુક્ત આ મંત્ર પુષ્પાદિ શોધનમાં વપરાય છે. ‘તાર’, ‘પાશ’, ‘પરા’, ‘સ્વાહા’ તથા પંચાક્ષર—ચિત્તશોધન માટે છે.

Verse 92

मनवो दश संप्रोक्ता अर्ध्यस्थापनमुच्यते । सेंदुभ्यां मासतो माया भुवं संसृज्य भूगृहम् ॥ ९२ ॥

દસ મનુઓ જણાવાયા છે; આને અર્ઘ્યસ્થાપન કહે છે. ચંદ્રચિહ્નદ્વય સાથે માયા માસે માસે ભુવનો સર્જી, ભૂગૃહને નિવાસસ્થાન રૂપે રચે છે.

Verse 93

वृतं त्रिकोणसंयुक्तं कुर्यान्मंडलमंत्रतः । यजेत्तत्राधारशक्तिं वह्निमंडलमध्यगाम् । वह्निमंडलमभ्यर्च्य महाशंखं निधापयेत् ॥ ९३ ॥

મંત્રથી ત્રિકોણસંયુક્ત વર્તુળાકાર મંડળ રચવું. ત્યાં અગ્નિમંડળના મધ્યમાં સ્થિત આધાર-શક્તિનું પૂજન કરવું. અગ્નિમંડળની વિધિવત્ અર્ચના કરીને ત્યાં મહાશંખ સ્થાપવો.

Verse 94

वामकर्णेन्दुयुक्तेन फडंतेन विहायसा । प्रक्षालितं भृगुर्दंडी त्रिमूर्तींतुयुतं पठेत् ॥ ९४ ॥

‘વામકર્ણ-ચંદ્ર’યુક્ત અક્ષરને ‘ફટ્’ અંતসহ અને ‘વಿಹાયસ’ (આકાશતત્ત્વ) સાથે જોડીને પાઠ કરવો. આ રીતે શુદ્ધ થઈ ભૃગુ-દંડી મંત્રને ત્રિમૂર્તિ-યુક્ત રૂપે જપવો.

Verse 95

ततोऽर्चयेन्महाशंखं जपन्मंत्रचतुष्टयम् । दीर्घत्रयान्विता माया काली सृष्टिः सदीर्घसः ॥ ९५ ॥

પછી મંત્ર-ચતુષ્ટય જપતાં મહાશંખનું અર્ચન કરવું—ત્રણ દીર્ઘસ્વરયુક્ત ‘માયા’, ‘કાળી’, ‘સૃષ્ટિ’ અને દીર્ઘસ્વરયુક્ત ‘સ’।

Verse 96

प्रतिमासंयुतं मासं यवनं हृदयं ततः । एकाधशार्णः प्रथमो महाशंखार्चने मनुः ॥ ९६ ॥

પછી ‘પ્રતિમાસ’સંયુક્ત ‘માસ’, ત્યારબાદ ‘યવન’, અને પછી ‘હૃદય’—આ મહાશંખ-અર્ચન માટેનો પ્રથમ એકાદશાક્ષરી મંત્ર છે.

Verse 97

हंसो हरिभुजंगेशयुक्तो दीर्घंत्रयेंदुयुक् । तारिण्यंते कपालाय नमोंतो द्वादशाक्षरः ॥ ९७ ॥

‘હંસ’ને ‘હરિભુજંગેશ’ સાથે જોડીને, દીર્ઘસ્વર તથા ત્રણ ચંદ્રચિહ્નોથી યુક્ત કરી; અંતે ‘તારિણી’ અને ‘કપાલાય’ જોડીને ‘નમો’થી સમાપ્ત—આ દ્વાદશાક્ષરી મંત્ર છે.

Verse 98

स्वं दीर्घत्रयमन्वाढ्यमेषो वामदगन्वितः । लोकपालाय हृदयं तृतीयोऽयं शिवाक्षरः ॥ ९८ ॥

‘સ્વં’ આ બીજ ત્રિદીર્ઘ સ્વરો વડે યુક્ત અને વામાંગ-તત્ત્વથી સંયુક્ત છે; તે લોકપાલનું હૃદય-મંત્ર છે—આ તૃતીય શિવાક્ષર છે.

Verse 99

मायास्त्रीबीजमर्द्धैदुयुतं स्वं स्वर्गखादिमः । पालाय सर्वाधाराय सर्वः सर्वोद्भवस्तथा ॥ ९९ ॥

તે માયાશક્તિનું સ્ત્રીબીજ-સ્વરૂપ છે; તેનું સ્વચિહ્ન અર્ધચંદ્રથી યુક્ત છે; તે સ્વર્ગાદિનું ભક્ષણ કરનાર છે; તે જ પાલક, સર્વાધાર, સર્વ અને સર્વોદ્ભવ છે.

Verse 100

सर्वशुद्धिमयश्चेति ङेंताः सर्वासुरांतिकम् । रुधिरा रतिदीर्घा च वायुः शुभ्रानिलः सुरा ॥ १०० ॥

‘સર્વશુદ્ધિમય’, ‘સર્વાસુરાંતક’, ‘રુધિર’, ‘રતિદીર્ઘ’, ‘વાયુ’, ‘શુભ્રાનિલ’ અને ‘સુરા’—આ ‘ઙેંતા’ શબ્દો કહેવાય છે.

Verse 101

भाजनाय भगी सत्या विकपालाय हृन्मनुः । तुर्यो रसेषु वर्णोऽयं महाशंखप्रपूजने ॥ १०१ ॥

ભાજન માટે વર્ણરૂપ ‘ભગીઃ સત્યાઃ’ કહેવાયું છે; કપાલ માટે ‘હૃન્મનુઃ’। મહાશંખની મહાપૂજામાં રસો સાથે વિનિયોગ થતો આ ચોથો (તુર્ય) વર્ણ/વર્ગ છે.

Verse 102

नवार्कमंडलं चेष्ट्वा सलिलं मूलमंत्रतः । प्रपूरयेत्सुधाबुद्ध्या गंधपुष्पाक्षतादिभिः ॥ १०२ ॥

નવું અર્કમંડળ રચીને, મૂળમંત્રથી જળનું સંસ્કાર કરવો; પછી તેને અમૃત-બુદ્ધિથી ગંધ, પુષ્પ, અક્ષત વગેરે વડે પરિપૂર્ણ કરવું.

Verse 103

मुद्रां त्रिखंडां संदर्श्य पूजयेच्चंद्रमंडलम् । वाक्सत्यपद्मागगने रेफानुग्रहबिंदुयुक् ॥ १०३ ॥

ત્રિખંડા મુદ્રા દર્શાવી ચંદ્રમંડળનું પૂજન કરવું. “વાક્–સત્ય–પદ્મા–ગગને” આ બીજમંત્રને રેફ (ર) સાથે, અનુગ્રહ-વૃદ્ધિ અને બિંદુયુક્ત કરીને જપવું.

Verse 104

मूलमंत्रो विपद्ध्वंसमनुसर्गसमन्वितम् । अष्टकृत्वोऽमुना मंत्री मंत्रयेत्प्रयतो जलम् ॥ १०४ ॥

વિપદ્-ધ્વંસ ઉપાંગ અને નિર્ધારિત અનુસર્ગ સાથેના મૂળમંત્રનો આઠ વાર જપ કરીને, સંયમી સાધકે જળને મંત્રસંસ્કાર કરવો.

Verse 105

मायया मदिशं क्षिप्त्वा खं योनिं च प्रदर्शयेत् । तत्र वृत्ताष्टषट्कोणं ध्यात्वा देवीं विचिंतयेत् ॥ १०५ ॥

માયાથી વિધિ-નિર્દિષ્ટ દિશામાં ‘મ’ બીજ સ્થાપી, પછી ‘ખ’ વર્ણ અને યોનીનું ચિહ્ન દર્શાવવું. ત્યાં વર્તુળ તથા અષ્ટકોણ અને ષટ્કોણનું ધ્યાન કરીને દેવીનું ચિંતન કરવું॥૧૦૫॥

Verse 106

पूर्वोक्तां पूजयेत्त्वेनां मूलेनाथ प्रतर्पयेत् । तर्जनूमध्यमानामाकनिष्ठाभिर्महेश्वरीम् ॥ १०६ ॥

પૂર્વોક્ત વિધિ પ્રમાણે તે દેવીએ પૂજા કરવી; પછી મૂળમંત્રથી તર્પણ-અર્પણ કરીને તૃપ્ત કરવી. તર્જની, મધ્યમા, અનામિકા અને કનિષ્ઠા આંગળીઓથી મહેશ્વરીનું ન્યાસ/પૂજન કરવું॥૧૦૬॥

Verse 107

सांगुष्ठानिश्चुतुर्वारं महाशंखस्थिते जले । खंरेफमनुबिंद्वाढ्यां भृगुमन्विंदुयुक्तया ॥ १०७ ॥

અંગૂઠાથી ચાર વાર મહાશંખમાં રહેલા જળનું પ્રોક્ષણ/સ્પર્શ કરીને પવિત્ર કરવું. પછી ‘ખ’ વર્ણને રેફ (ર) સાથે, અનુસ્વાર અને બિંદુથી યુક્ત કરવું; તેમજ ‘ભૃગુ’ (ભ) અક્ષરને બિંદુ સાથે પ્રયોગ કરવો॥૧૦૭॥

Verse 108

ध्रुवाद्येन नमोंतेन तर्प्यादानंदभैरवम् । ततस्तेनार्धतोयेन प्रोक्षेत्पूजनसाधनम् ॥ १०८ ॥

“ધ્રુવ”થી આરંભ અને “નમઃ”થી અંત થતો મંત્ર લઈને આનંદભૈરવને તર્પણ કરવું; પછી તે જ જળના બાકી અર્ધાથી પૂજનસામગ્રીનું પ્રોક્ષણ કરવું.

Verse 109

योमिमुद्रां प्रदर्श्यापि प्रणमेद्भवतारिणीम् । विधानमर्घे संप्रोक्तं सर्वसिद्धिप्रदायकम् ॥ १०९ ॥

યોની-મુદ્રા દર્શાવી ભવતારિણીને પ્રણામ કરવો. અર્ઘ્ય-વિધાનમાં કહેલી આ રીત સર્વ સિદ્ધિ આપનારી તરીકે પ્રખ્યાત છે॥૧૦૯॥

Verse 110

पूर्वोक्ते पूजयेत्पीठे पद्मे षट्कोणकर्णिके । धरागृहावृते रम्ये देवीं रम्योपचारकैः ॥ ११० ॥

પૂર્વોક્ત પીઠ પર—ષટ્કોણ કર્ણિકાવાળા પદ્મમાં, ભૂપુરથી સુંદર રીતે ઘેરાયેલ—દેવીનું મનોહર ઉપચારોથી પૂજન કરવું.

Verse 111

महीगृहे चतुर्दिक्षु गणेशादीन्प्रपूजयेत् । पाशांकुशौ कपालं च त्रिशूलं दधतं करैः ॥ १११ ॥

મહીગૃહમાં ચાર દિશાઓમાં ગણેશ આદિ દેવતાઓની વિધિપૂર્વક પૂજા કરવી—જેઓ હાથોમાં પાશ અને અંકુશ, કપાલ અને ત્રિશૂલ ધારણ કરે છે॥૧૧૧॥

Verse 112

अलंकारचयोपेतं गणेशं प्राक्तमर्चयेत् । कपालशूले हस्ताभ्यां दधतं सर्पभूषणम् ॥ ११२ ॥

પ્રથમ અલંકારસમૂહથી વિભૂષિત, પૂર્વાભિમુખ ગણેશનું વિધિપૂર્વક પૂજન કરવું. તેઓ બંને હાથમાં કપાલ અને ત્રિશૂલ ધારણ કરે છે અને સર્પોને ભૂષણરૂપે ધારણ કરે છે.

Verse 113

स्वयूथवेष्टितं रम्यं बटुकं दक्षिणेऽर्चयेत् । असिशूलकपालानि डमरुं दधतं करैः ॥ ११३ ॥

દક્ષિણ તરફ, પોતાના ગણથી ઘેરાયેલા મનોહર બટુકનું અર્ચન કરવું; તે હાથોમાં ખડ્ગ, ત્રિશૂલ, કપાલો અને ડમરુ ધારણ કરે છે.

Verse 114

कृष्णं दिगंबरं क्रूरं क्षेत्रपालं च पश्चिमे । कपालं डमरुं पाशं लिंगं शंबिभ्रतीं करैः ॥ ११४ ॥

પશ્ચિમ દિશામાં કૃષ્ણવર્ણ, દિગંબર, ક્રૂર ક્ષેત્રપાળનું સ્થાપન/ધ્યાન કરવું. તેઓ હાથોમાં કપાલ, ડમરુ, પાશ અને લિંગ ધારણ કરે છે.

Verse 115

अध्याकन्या रक्तवस्त्रा योगिनीरुत्तरे यजेत् । अक्षोभ्यं प्रयजेन्मूर्ध्नि देव्या मंत्रऋषिं शुभम् ॥ ११५ ॥

ઉત્તર દિશામાં રક્તવસ્ત્રધારિણી કન્યારૂપ યોગિનીનું પૂજન કરવું. તેમજ (ન્યાસમાં) મસ્તક પર દેવીમંત્રના શુભ ઋષિ અક્ષોભ્યનું વિધિપૂર્વક આવાહન/પૂજન કરવું.

Verse 116

अक्षोभ्यं वस्त्रपुष्पं च प्रतीच्छानवल्लभा । अक्षोभ्यपूजने मंत्रः षट्कोगकम् ॥ ११६ ॥

અક્ષોભ્યની પૂજામાં સ્થિર (અચલ) વસ્ત્ર અને પુષ્પ—અર્પણ કરનારને પ્રિય હોય તે—સ્વીકારી અર્પણ કરવા. અક્ષોભ્યપૂજનનો મંત્ર ષટાક્ષરી, એટલે છ અક્ષરવાળો કહેવાય છે.

Verse 117

वैराचनं चामिताभं पद्मनाभिभिधं तथा । शंखं पांडुरसंज्ञं च दिग्दलेषु प्रपूजयेत् ॥ ११७ ॥

દિશાઓના વિભાગોમાં વૈરાચન, અમિતાભ, પદ્મનાભ નામક તથા પાંડુર-સંજ્ઞક શંખ—આ બધાનું વિધિપૂર્વક પૂજન કરવું.

Verse 118

लाभकां मानकां चैव पांडुरां तारकां तथा । विदिग्गताब्जपत्रेषु पूजयेदिष्टसिद्धये ॥ ११८ ॥

ઇચ્છિત સિદ્ધિ માટે દિશાનુસાર ગોઠવેલ કમળપત્રો પર લાભકા, માનકા, પાંડુરા તથા તારકાનું પૂજન કરવું।

Verse 119

बिंदुनामादिवर्णाद्याः संबुद्ध्यंतास्तथाभिधाः । व्रजपुष्पं प्रतीच्छाग्निप्रियांताः प्रणवादिकाः ॥ ११९ ॥

‘બિંદુ’ નામના અક્ષરથી તથા આદિવર્ણોથી આરંભ કરીને, જેમ નામથી સંબોધાય તેમ જ આ મંત્રોને સમજવા; ‘વ્રજ’, ‘પુષ્પ’, ‘પ્રતીચ્છ’, ‘અગ્નિ’ અને ‘પ્રિયા’ અંતવાળા—આ બધાં પ્રણવ (ૐ) આદિથી શરૂ થાય છે।

Verse 120

वैराचनादि पूजायां मनवः परिकीर्तिताः । भूधरश्च चतुर्द्वार्षु पद्मांतकयमांतकौ ॥ १२० ॥

વૈરાચન આદિ પૂજામાં (યોગ્ય) મનુઓનું વર્ણન કરાયું છે; અને ચાર દ્વારો પર ભૂધર તથા પદ્માંતક અને યમાંતક સ્થિત રહે છે।

Verse 121

विद्यांतकाभिधः पश्चान्नरांतक इमान्यजेत् । शक्रादींश्चैव वज्रादीन्प्रजपेत्तदनंतरम् ॥ १२१ ॥

પછી ‘વિદ્યાંતક’ નામવાળો આ ક્રિયાઓ કરે; ત્યારબાદ ‘નરાંતક’ કરે. પછી ક્રમશઃ શક્ર (ઇન્દ્ર) વગેરે દેવતાઓ તથા વજ્ર વગેરે દિવ્ય આયુધોનું જપ કરવું।

Verse 122

एवं संपूजयन्देवीं पांडित्यं धनमद्भुतम् । पुत्रान्पौत्राञ्छुभां कीर्तिं लभते जनवश्यताम् ॥ १२२ ॥

આ રીતે દેવીનું સમ્યક પૂજન કરવાથી પાંડિત્ય, અદ્ભુત ધન, પુત્ર-પૌત્ર, શુભ કીર્તિ તથા જનવશ્યતા પ્રાપ્ત થાય છે।

Verse 123

तारो माया श्रीमदकजटे नीलसरस्वती । महोप्रतारे देवासः सनेत्रो गदियुग्मकम् ॥ १२३ ॥

તારા, માયા, શ્રીમદ્-જટાધરા, નીલ-સરಸ್ವતી, મહા-પ્રતારા, દેવગણ, સનેત્ર (નેત્રયુક્ત) તથા ગદા-ધારી યુગલ—આ નામ-રૂપો અહીં ક્રમે ગણવામાં આવે છે।

Verse 124

सर्वदेवपिशाकर्मो दीर्घोग्रिर्मरुसान्मस । अभ्रगुमम जाड्यं च छेदयद्वितयं रमा ॥ १२४ ॥

સર્વદેવ-પિશાચ-સંબંધિત કર્મોથી ઉત્પન્ન, દીર્ઘ અને ઉગ્ર દાહથી ઉદ્ભવેલ તથા મરુતોના શોષક પ્રભાવથી થયેલ જાડ્ય આદિ બે દોષોને રમા (લક્ષ્મી) છેદી નાખે છે।

Verse 125

मायास्त्राग्निप्रियांतोऽयं द्विपंचाशल्लिपिर्मनुः । अनेन नित्यं पूजतिऽन्वहं देव्यै बलिं हरेत् ॥ १२५ ॥

“માયા”થી આરંભ અને “અગ્નિપ્રિયા”થી અંત પામતો આ દ્વિપંચાશલ્લિપિ-મંત્ર છે. આ દ્વારા નિત્ય દેવીની પૂજા કરવી અને પ્રતિદિન દેવીને બલી (નૈવેદ્ય-આહુતિ) અર્પણ કરવી।

Verse 126

एवं सिद्धे मनौ मंत्री प्रयोगान्विदधाति च । जातमात्रस्य बालस्य दिवसत्रितयादधः ॥ १२६ ॥

આ રીતે મંત્ર સિદ્ધ થયા પછી, મંત્રી (પુરોહિત) તેના પ્રયોગો પણ કરે છે—બાળક જન્મ્યા પછી ત્રણ દિવસની અંદરથી આરંભ કરીને।

Verse 127

जिह्वायां विलिखेन्मंत्रं मध्वाज्याभ्यां शलाकया । सुवर्ण कृतया यद्वा मंत्री धवलदूर्वया ॥ १२७ ॥

મધુ અને ઘીમાં ભીંજવેલી શલાકાથી જીભ પર મંત્ર લખવો; અથવા સોનાથી બનેલી લેખણીથી, કે શ્વેત દુર્વા ઘાસથી પણ મંત્રવિદ લખી શકે છે।

Verse 128

गतेऽष्टमेऽब्दे बालोऽपि जायते कविरद्बुतम् । तथापरैरजेयोऽपि भूपसंघैर्द्धनार्चितः ॥ १२८ ॥

આઠમું વર્ષ વીતી જાય ત્યારે બાળક પણ અદ્ભુત કવિ બની જાય છે. તેમ જ જે અન્યથા અજેય હોય તે રાજસમૂહો અને ધન-સન્માનથી વશ થઈ જાય છે.

Verse 129

उपरागे दतानीव नरदारुसरोजले । निर्माय कीलकं तेन तैलमध्वमृतैर्लिखेत् ॥ १२९ ॥

ગ્રહણકાળે નરદારુ અને કમળમિશ્રિત જળમાં દાંત જેવો નાનો કીલક બનાવી, તે કીલકથી તેલ, મધ અને ઘી વડે (નિર્ધારિત અક્ષર/યંત્ર) લખવું.

Verse 130

सरोजिनीदले मंत्रं वेष्टयेन्मातृकाक्षरैः । निखाय तदलं कुंडे चतुरस्रे समेखले ॥ १३० ॥

કમળના પાન પર મંત્રને માતૃકા અક્ષરોથી ઘેરી દેવું. પછી તે તૈયાર પાનને મેખલા-યુક્ત ચોરસ કુંડમાં મૂકી સ્થાપિત કરવું.

Verse 131

संस्थाप्य पावकं तत्र जुहुयान्मनुनामुना । सहस्रं रक्तपद्मानां धेनुदुग्धजलाप्लुतम् ॥ १३१ ॥

ત્યાં પવિત્ર અગ્નિ સ્થાપી, આ મંત્રથી આહુતિ આપવી. ગાયના દૂધ અને પાણીના મિશ્રણથી ભીંજવેલા એક હજાર લાલ કમળ અર્પણ કરવા.

Verse 132

होमांते विवधै रत्नैः पलैरपि बलिं हरेत् । बलिं मंत्रेण विधिवद्बलिमंत्रः प्रकाश्यते ॥ १३२ ॥

હોમના અંતે વિવિધ રત્નોથી, અથવા ઓછામાં ઓછા ફળોથી પણ, બલી-નૈવેદ્ય અર્પણ કરવું. મંત્ર સાથે વિધિપૂર્વક બલી આપવામાં આવે છે; તેથી હવે બલી-મંત્ર પ્રગટ થાય છે.

Verse 133

तारः पद्मे युग तंद्री वियद्दीर्घं च लोहितः । अत्रिर्विषभगारूढो वदत्पद्मावतीपदम् ॥ १३३ ॥

‘તાર’ (બૃહસ્પતિ) પદ્મ-સ્થાને સ્થિત છે; યુગ અને તંદ્રી, તેમજ વિયદ્-દીર્ઘ અને લોહિત પણ. વૃષભારૂઢ અત્રિ ‘પદ્માવતી’ પદ ઉચ્ચારે છે॥૧૩૩॥

Verse 134

झिंटीशाढ्योनिलस्वाहा षोडशार्णो बलेर्मनुः । ततो निशीथे च बलिं पूर्वोक्तमनुना हरेत् ॥ १३४ ॥

‘ઝિંટીશાઢ્યોનિલસ્વાહા’—આ સોળ અક્ષરનો મંત્ર બલી-અર્પણ માટે વિહિત છે. ત્યારબાદ, મધરાત્રે, પૂર્વોક્ત મંત્રથી બલી અર્પણ કરવી॥૧૩૪॥

Verse 135

एवं कृते पंडितानां स जयी कविराड् भवेत् । निवासो भारतीलक्ष्म्योर्जनतारञ्जनक्षमः ॥ १३५ ॥

આ રીતે કરવાથી તે પંડિતોમાં વિજયી, શ્રેષ્ઠ કવિરાજ બને છે. તે ભારતી (વાણી) અને લક્ષ્મીનો નિવાસ બની જનતાને રંજિત કરવા સમર્થ થાય છે॥૧૩૫॥

Verse 136

शताभिजप्त्या यो मंत्री रोचनां मस्ताके धरेत् । यं यं पश्यति तस्यासौ दासवज्जायते क्षणात् ॥ १३६ ॥

મંત્રસાધક મંત્રનો સો વાર જપ કરીને મસ્તક પર રોચના ધારણ કરે—તે જેને જેને જુએ, તે ક્ષણમાં તેના દાસ સમાન બની જાય છે॥૧૩૬॥

Verse 137

श्मशानांगारमाश्रित्य पूर्वायां कुजवासरे । तेन मत्रेण संवेष्ट्य निबद्धं रक्ततंतुभिः ॥ १३७ ॥

શ્મશાનના અંગારને લઈને, મંગળવારે પ્રાતઃકાળે, તે જ મંત્ર જપતા જપતા તેને લપેટી, લાલ તાંતણાંથી બાંધી દેવું॥૧૩૭॥

Verse 138

शताभिजप्तं मूलेन निक्षिपेद्वैरिवेश्मनि । उच्चाटयति सप्ताहात्सकुंटुबान्विरोधिनः ॥ १३८ ॥

મૂળ પર મંત્રનો સો વાર જપ કરીને તેને શત્રુના ઘરમાં મૂકે. સાત દિવસમાં તે વિરોધીને કુટુંબসহ ત્યાંથી દૂર હાંકી કાઢે છે।

Verse 139

क्षीराढ्यया निशामंत्रं लिखित्वा पौरुषेऽस्थनि । रविवारे निशीथिन्यां सहस्रमभिमंत्रयेत् ॥ १३९ ॥

દૂધસમૃદ્ધ શાહીથી ‘નિશા-મંત્ર’ માનવ અસ્થિ પર લખવો. રવિવારે મધરાતે તેને હજાર વાર જપ કરીને અભિમંત્રિત કરવો।

Verse 140

तत्क्षिप्तं शत्रुसदने मंडलाद्भ्रंशकं भवेत् । क्षेत्रे क्षिप्तं सस्यहान्योजवहृत्तुरमालयेत् ॥ १४० ॥

તે શત્રુના ઘરમાં ફેંકવામાં આવે તો તેની પદ-સત્તાનો પતન કરાવે છે. ખેતરમાં ફેંકવામાં આવે તો પાકહાનિ કરે અને ખેતરની ઉર્વરતા ઝડપથી હરી લે છે।

Verse 141

षट्कोणांतर्लिखेन्मूलं साध्यार्णं केशरे स्वरैः । बाह्येऽष्टवर्गयुक्पत्रं पद्मभूमिपरावृतम् ॥ १४१ ॥

ષટ્કોણની અંદર મૂળમંત્ર લખવો; કેશર પર સાધ્યમંત્રના અક્ષરો સ્વરો સહિત સ્થાપિત કરવા. બહાર કમળપાંદડાં પર અષ્ટવર્ગના અક્ષરો લખી, સમગ્રને પદ્મભૂમિથી આવરી દેવું।

Verse 142

यंत्रं भूर्जे जहुरसैर्लिखेत्पूताम्बरावृतम् । पट्टसूत्रेण सन्नद्धं शिशुकंठगतं ध्रुवम् ॥ १४२ ॥

ભૂર્જપત્ર પર જુહૂ હવિષ્યના રસથી યંત્ર લખવું. તેને પવિત્ર વસ્ત્રમાં લપેટી, પટ્ટસૂત્ર દોરાથી બાંધી, બાળકના ગળે દૃઢ રીતે ધારણ કરાવવું।

Verse 143

भूतभीतिहरं वामवाहौ स्त्रीणां च पुत्रदम् । नृणां दक्षिणबाहुस्थं निर्धनानां धनप्रदम् ॥ १४३ ॥

આ ભૂતભયને હરાવે છે; ડાબા બાહુ પર ધારણ કરવાથી સ્ત્રીઓને પુત્ર આપે છે. પુરુષોના જમણા બાહુ પર રહેવાથી નિર્ધનોને ધન પ્રદાન કરે છે.

Verse 144

ज्ञानदं ज्ञानमिच्छूनां राज्ञां तु विजयप्रदम् ॥ १४४ ॥

જ્ઞાન ઇચ્છનારને આ જ્ઞાન આપે છે; અને રાજાઓને વિજય પ્રદાન કરે છે.

Verse 145

इति श्रीबृहन्नारदीयपुराणे पूर्वभागे बृहदुपाख्याने तृतीयपादे यक्षिणीमन्त्रभेदनिरूपणं नाम पञ्चाशीतितमोऽध्यायः ॥ ८५ ॥

આ રીતે શ્રી બૃહન્નારદીય પુરાણના પૂર્વભાગના બૃહદુપાખ્યાનના તૃતીય પાદમાં ‘યક્ષિણી-મંત્ર-ભેદ-નિરૂપણ’ નામનો પંચ્યાસી અધ્યાય સમાપ્ત થયો.