Narada Purana — Purva Bhaga, Shloka 74

Pañca-prakṛti-nirūpaṇa and Mantra-vidhi: Rādhā, Mahālakṣmī, Durgā, Sarasvatī, Sāvitrī; plus Sāvitrī-Pañjara

Devanagari script

ज्ञानामृता वह्निजायांतस्ताराद्यो मनुर्मतः । ऋषिः स्याद्वामदेवोऽस्य छंदो गायत्रमीरितम् ॥ ७४ ॥

Transliteration

jñānāmṛtā vahnijāyāṃtastārādyo manurmataḥ | ṛṣiḥ syādvāmadevo'sya chaṃdo gāyatramīritam || 74 ||

Translation

આ મંત્રના મંત્રનામ ‘જ્ઞાનામૃતા’ અને ‘વહ્નિજાયાંત’ માનવામાં આવ્યા છે, તથા ‘તારાદ્ય’ તેની મનુ (મંત્ર-સંજ્ઞા) તરીકે ગણાય છે. તેના ઋષિ વામદેવ અને છંદ ગાયત્રી જાહેર છે॥

Word by Word

• ज्ञानामृता: nectar of knowledge
• ज्ञानामृता: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: ज्ञानामृत (प्रातिपदिक; ज्ञान + अमृत)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (ज्ञानस्य अमृतम्)

• वह्निजायान्तः: Vahnijāyānta (a name)
• वह्निजायान्तः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: वह्निजायान्त (प्रातिपदिक; वह्नि + जायान्त)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (वह्नेः जायान्तः)

• ताराद्यः: Tārādya (a name)
• ताराद्यः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: ताराद्य (प्रातिपदिक; तारा + आदि)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; तत्पुरुषः (तारायाः आदिः/तारादिः)

• मनुः: Manu
• मनुः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: मनु (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन

• मतः: is considered / is held to be
• मतः: Karta-samānādhikaraṇa (कर्तृ-समानाधिकरण)
• Type: Adjective
• Root: मन् (धातु) → मत (कृदन्त/प्रातिपदिक)
• Form: भूतकृदन्त (क्त), पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; predicate adjective

• ऋषिः: seer (ṛṣi)
• ऋषिः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: ऋषि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन

• स्यात्: should be / would be
• स्यात्: Kriyā (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: अस् (धातु)
• Form: विधिलिङ् (Optative), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन

• वामदेवः: Vāmadeva
• वामदेवः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: वामदेव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; कर्मधारयः (वामः देवः)

• अस्य: of this / its
• अस्य: Sambandha (सम्बन्ध/Genitive)
• Type: Noun
• Root: इदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी (6th/Genitive), एकवचन; सर्वनाम

• छन्दः: meter
• छन्दः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: छन्दस् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन

• गायत्रम्: Gāyatra (Gāyatrī meter)
• गायत्रम्: Karta-samānādhikaraṇa (कर्तृ-समानाधिकरण)
• Type: Noun
• Root: गायत्र (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन

• ईरितम्: is said / declared
• ईरितम्: Karta-samānādhikaraṇa (कर्तृ-समानाधिकरण)
• Type: Adjective
• Root: ईर् (धातु) → ईरित (कृदन्त)
• Form: भूतकृदन्त (क्त), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; predicate adjective

Speaker

Sanatkumara (instruction to Narada on mantra-technical details)

Vrata Kalpa

Vrata: none

Verse Rasa

Primary Rasa: shanta

Secondary Rasa: bhakti

Characters & Entities

• Vāmadeva
• Gāyatrī

FAQs

What is the spiritual significance of this verse in Narada Purana?

It preserves the mantra’s traditional “identity markers”—name/designation, ṛṣi, and chandas—so the mantra is approached with correct lineage-awareness and ritual precision.

How does this verse explain the path of devotion (Bhakti)?

Indirectly: by emphasizing correct mantra-vidhi (proper mantra method), it supports steady devotional practice where recitation is aligned with scriptural parameters rather than done casually.

What practical Vedic knowledge (Vedanga) is highlighted here?

Chandas (metre) and mantra-lakṣaṇa: the verse states the mantra’s ṛṣi (Vāmadeva) and its Gāyatrī metre, key details used in japa, nyāsa, and ritual recitation.