The Recitation of the Thousand Names of Rādhā and Kṛṣṇa (Yugala-Sahasranāma) and Śaraṇāgati-Dharma

Verse 1

सनत्कुमार उवाच । किं त्वं नारद जानासि पूर्वजन्मनि यत्त्वया । प्राप्तं भगवतः साक्षाच्छूलिनो युगलात्मकम् ॥ १ ॥

સનત્કુમાર બોલ્યા—હે નારદ, તું તારા પૂર્વજન્મમાં જે જાણ્યું હતું, તે યાદ છે? જે તું સాక్షાત્ ભગવાન શૂલિન (શિવ)ના યુગલ-સ્વરૂપમાંથી પ્રાપ્ત કર્યું હતું. ॥ ૧ ॥

Verse 2

कृष्णमंत्ररहस्यं च स्मर विस्मृतिमागतम् । सूत उवाच । इत्युक्तो नारदो विप्राः कुमारेण तु धीमता ॥ २ ॥

અને ભૂલાઈ ગયેલું કૃષ્ણમંત્રનું રહસ્ય પણ સ્મરો. સૂત બોલ્યા—હે વિપ્રો, બુદ્ધિમાન કુમારે આમ કહ્યે ત્યારે નારદ… ॥ ૨ ॥

Verse 3

ध्याने विवेदाशु चिरं चरितं पूर्वजन्मनः । ततश्चिरं ध्यानपरो नारदो भगवत्प्रियः ॥ ३ ॥

ધ્યાન દ્વારા તેણે પોતાના પૂર્વજન્મનું દીર્ઘ ચરિત્ર તત્કાળ જાણી લીધું. ત્યારબાદ ભગવાનના પ્રિય નારદ લાંબા સમય સુધી ધ્યાનમાં લીન રહ્યા. ॥ ૩ ॥

Verse 4

ज्ञात्वा सर्वं सुवृत्तांतं सुप्रसन्नाननोऽब्रवीत् । भगवन्सर्ववृत्तांतः पूर्वकल्पसमुद्बवः ॥ ४ ॥

સમગ્ર શુભ વૃત્તાંત જાણી, અત્યંત પ્રસન્ન મુખે તેણે કહ્યું—હે ભગવન, આ સર્વ વૃત્તાંત પૂર્વકલ્પમાંથી ઉદ્ભવેલો છે. ॥ ૪ ॥

Verse 5

मम स्मृतिमनुप्राप्तो विना युगललंभनम् । तच्छ्रुत्वा वचनं तस्य नारदस्य महात्मनः ॥ ५ ॥

મહાત્મા નારદના તે વચન સાંભળતાં જ, કોઈ મધ્યવર્તી પ્રેરણા વિના તે મારી સ્મૃતિમાં આપોઆપ પ્રગટ થયું; અને મેં તે મુજબ ઉત્તર આપ્યો।

Verse 6

सनत्कुमारो भगवान् व्याजहार यथातथम् । सनत्कुमार उवाच । श्रृणु विप्र प्रवक्ष्यामि यस्मिञ्जन्मनि शूलिनः ॥ ६ ॥

ભગવાન સનત્કુમારે યથાતથ્ય રીતે કહ્યું। સનત્કુમાર ઉવાચ—“હે વિપ્ર, સાંભળ; શૂલધારી (શિવ) કયા જન્મમાં પ્રાદુર્ભૂત થયા તે હું કહું છું।”

Verse 7

प्राप्तं कृष्णरहस्यं वै सावधानो भवाधुना । अस्मात्सारस्वतात्कल्पात्पूर्वस्मिन्पंचविंशके ॥ ७ ॥

તમે ખરેખર કૃષ્ણ-રહસ્ય પ્રાપ્ત કર્યું છે; હવે સાવધાન રહો. આ સારસ્વત કલ્પના પૂર્વવર્તી પચ્ચીસમા ખંડ/ચક્રમાં નિહિત છે।

Verse 8

कल्पे त्वं काश्यपो जातो नारदो नाम नामतः । तत्रैकदा त्वं कैलासं प्राप्तः कृष्णस्य योगिनः ॥ ८ ॥

એક કલ્પમાં તું કાશ્યપ તરીકે જન્મ્યો અને નામે ‘નારદ’ તરીકે પ્રસિદ્ધ થયો. ત્યારે એક વખત તું પરમયોગી શ્રીકૃષ્ણના કૈલાસ-ધામે પહોંચ્યો।

Verse 9

संप्रष्टुं परमं तत्वं शिवं कैलासवासिनम् । त्वया पृष्टो महादेवो रहस्यं स्वप्रकाशितम् ॥ ९ ॥

પરમ તત્ત્વ જાણવા ઇચ્છીને તું કૈલાસવાસી શિવને પૂછ્યું. તારા પ્રશ્ને મહાદેવે પોતાના સ્વપ્રકાશ જ્ઞાનથી તે રહસ્ય પ્રગટ કર્યું।

Verse 10

कथयामास तत्वेन नित्यलीलानुगं हरेः । ततस्तदन्ते तु पुनस्त्वया विज्ञापितो हरः ॥ १० ॥

તેણે તત્ત્વ અનુસાર શ્રીહરિની નિત્ય-લીલાનું વર્ણન કર્યું; અને તે વર્ણનના અંતે તું ફરી હર (શિવ)ને વિનંતી કરી.

Verse 11

नित्यां लीलां हरेर्द्रष्टुं ततः प्राह सदाशिवः । गोपीजनपदस्यांते वल्लभेति पदं ततः ॥ ११ ॥

પછી શ્રીહરિની નિત્ય-લીલા જોવા ઇચ્છતા સદાશિવ બોલ્યા—“‘ગોપીજનપદ’ શબ્દના અંતે ‘વલ્લભ’ પદ ઉમેરો.”

Verse 12

चरणाच्छरणं पश्चात्प्रपद्ये इति वै मनुः । मंत्रस्यास्य ऋषिः प्रोक्तो सुरभिश्छंद एव च ॥ १२ ॥

‘એક શરણથી બીજા શરણમાં જઈ, ત્યારબાદ હું શરણાગત થાઉં છું’—એવું મનુ કહે છે. આ મંત્રના ઋષિ મનુ અને છંદ સૂરભિ કહેવાયા છે.

Verse 13

गायत्री देवता चास्य बल्लवीवल्लभो विभुः । प्रपन्नोऽस्मीति तद्भक्तौ विनियोग उदाहृतः ॥ १३ ॥

આનું છંદ ગાયત્રી છે અને દેવતા સર્વવ્યાપી પ્રભુ—ગોપીઓના વલ્લભ—છે. તેનો વિનિયોગ ‘હું શરણાગત છું’ એમ, તેમની ભક્તિ માટે કહેવાયો છે.

Verse 14

नास्य सिद्धादिकं विप्र शोधनं न्यासकल्पनम् । केवलं चिंतनं सद्यो नित्यलीलाप्रकाशकम् ॥ १४ ॥

હે વિપ્ર, આમાં સિદ્ધિ વગેરેની જરૂર નથી, ન શોધનક્રિયા, ન ન્યાસની કલ્પના. માત્ર ચિંતનથી જ તરત નિત્ય-લીલા પ્રકાશિત થાય છે.

Verse 15

आभ्यंतरस्य धर्मस्य साधनं वच्मि सांप्रतम् ॥ १५ ॥

હવે હું આંતરિક ધર્મની સાધના માટેનું સાધન કહું છું।

Verse 16

संगृह्य मन्त्रं गुरुभक्तियुक्तो विचिंत्य सर्वं मनसा तदीहितम् । कृपां तदीयां निजधर्मसंस्थो विभावयन्नात्मनि तोषयेद्गुरुम् ॥ १६ ॥

મંત્ર ગ્રહણ કરીને, ગુરુભક્તિથી યુક્ત સાધકે ગુરુની ઇચ્છિત વાતને મનથી સર્વથા ચિંતવવી; પોતાના ધર્મમાં સ્થિર રહી ગુરુની કૃપાને આત્મામાં ભાવતાં ગુરુને પ્રસન્ન કરવો।

Verse 17

सताः शिक्षेत वै धर्मांन्प्रपन्नानां भयापहान् । ऐहिकामुष्मिकीचिंताविधुरान् सिद्धिदायकान् ॥ १७ ॥

સત્પુરુષો પાસેથી શરણાગતો માટે ભયહર ધર્મો શીખવા જોઈએ—જે ઇહલોક-પરલોકની ચિંતા દૂર કરી સિદ્ધિ આપે છે।

Verse 18

स्वेष्टदेवधिया नित्यं तोषयेद्वैष्णवांस्तथा । भर्त्सनादिकमेतेषां न कदाचिद्विचिंतयेत् ॥ १८ ॥

તેમને પોતાના ઇષ્ટદેવ સાથે સંબંધિત જાણીને, વૈષ્ણવોને નિત્ય પ્રસન્ન કરવો; અને તેમની નિંદા-તિરસ્કાર વગેરેનો વિચાર પણ ક્યારેય ન કરવો।

Verse 19

पूर्वकर्मवशाद्भव्यमैहिकं भोग्यमेव च । आयुष्यकं तथा कृष्णः स्वयमेव करिष्यति ॥ १९ ॥

પૂર્વકર્મના વશથી આ લોકમાં જે થવાનું છે, જે ભોગવવાનું છે, તેમજ આયુષ્ય સંબંધિત જે કંઈ—તે બધું કૃષ્ણ સ્વયં જ કરાવશે।

Verse 20

श्रीकृष्णं नित्यलीलास्थं चिंतयेत्स्वधियानिशम् । श्रीमदर्चावतारेण कृष्णं परिचरेत्सदा ॥ २० ॥

પોતાની બુદ્ધિથી સતત નિત્યલીલામાં સ્થિત શ્રીકૃષ્ણનું ચિંતન કરવું; અને તેમના શ્રીમદ્ અર્ચાવતાર (વિગ્રહ) દ્વારા સદા કૃષ્ણની સેવા કરવી।

Verse 21

अनन्यचिंतनीयोऽसौ प्रपन्नैः शरणार्थिभिः । स्थेयं च देहगेहादावुदासीनतया बुधैः ॥ २१ ॥

શરણાગત થઈ આશ્રય ઇચ્છનારોએ માત્ર તેમનું જ અનન્ય ચિંતન કરવું; અને બુદ્ધિમાનોને દેહ, ઘર વગેરે પ્રત્યે ઉદાસીનતાથી સ્થિત રહેવું જોઈએ।

Verse 22

गुरोरवज्ञां साधूनां निंदां भेदं हरे हरौ । वेदनिंदां हरेंर्नामबलात्पापसमीहनम् ॥ २२ ॥

ગુરુનો અપમાન, સાધુઓની નિંદા, હરિભક્તોમાં ભેદભાવ ઊભો કરવો, વેદની નિંદા, અને હરિનામના બળે પાપ કરવાની ઇચ્છા—આ મહા-અપરાધો છે।

Verse 23

अर्थवादं हरे र्नाम्नि पाषंडं नामसंग्रहे । अलसे नास्तिके चैव हरिनामोपदेशनम् ॥ २३ ॥

હરિનામને અર્થવાદ (અતિશયોક્તિ) માનવું, નામસાધના કરતાં પાખંડી દૃષ્ટિ રાખવી, અને આળસુ અથવા નાસ્તિકને હરિનામનો ઉપદેશ આપવો—આ નામ-અપરાધો ટાળવા યોગ્ય છે।

Verse 24

नामविस्मरणं चापि नाम्न्यनादरमेव च । संत्यजेद् दूरतो वत्स दोषानेतान्सुदारुणान् ॥ २४ ॥

નામનું વિસ્મરણ અને નામ પ્રત્યે અનાદર—હે વત્સ, આ અતિ ભયંકર દોષોને દૂરથી જ ત્યજી દેવા જોઈએ।

Verse 25

प्रपन्नोऽस्मीति सततं चिंतयेद्धृद्गतं हरिम् । स एव पालनं नित्यं करिष्यति ममेति च ॥ २५ ॥

‘હું શરણાગત છું’ એવો ભાવ રાખીને હૃદયસ્થ હરિનું સતત સ્મરણ કરવું. અને એવો નિશ્ચય પણ રાખવો કે એ જ સદા મારું રક્ષણ કરશે.

Verse 26

तवास्मि राधिकानाथ कर्मणा मनसा गिरा । कृष्णकांतेति चैवास्मि युवामेव गतिर्मम ॥ २६ ॥

હે રાધિકાનાથ! કર્મથી, મનથી અને વાણીથી હું તમારો જ છું. હું ‘કૃષ્ણકાંતા’ પણ છું; તમે બન્ને જ મારી શરણ અને પરમ ગતિ છો.

Verse 27

दासाः सखायः पितरः प्रेयस्यश्च हरेरिह । सर्वे नित्या मुनिश्रेष्ठ चिंतनीया महात्मभिः ॥ २७ ॥

હે મુનિશ્રેષ્ઠ! અહીં હરિના દાસો, સખાઓ, પિતૃતુલ્ય અને પ્રેયસીજન—બધા નિત્ય છે; તેથી મહાત્મા ભક્તોએ તેમનું સદા સ્મરણ કરવું જોઈએ.

Verse 28

गमनागमने नित्यकरोति वनगोष्टयोः । गोचारणं वयस्यैश्च विनासुरविघातनम् ॥ २८ ॥

તે નિત્ય વન અને ગોષ્ઠ વચ્ચે આવનજાવન કરે છે; વયસ્યો સાથે ગોચરણ કરે છે અને વિઘ્ન કરનાર અસુરોનો વિનાશ કરે છે.

Verse 29

सखायो द्वादशाख्याता हरेः श्रीदामपूर्वकाः । राधिकायाः सुशीलाद्याः सख्यो द्वात्रिंशदीरिताः ॥ २९ ॥

હરિના બાર સખાઓ શ્રીદામથી આરંભ કરીને જણાવાયા છે. અને રાધિકાની બત્રીસ સખીઓ સુશીલાથી આરંભ કરીને ઘોષિત થઈ છે.

Verse 30

आत्मानं चिंतयेद्वत्स तासां मध्ये मनोरमाम् । रूपयौवनसंपन्नां किशोरीं च स्वलंकृताम् ॥ ३० ॥

હે વત્સ, તેમની વચ્ચે પોતાને અતિ મનોહર, રૂપ-યૌવનથી સંપન્ન, આભૂષણોથી સુશોભિત કિશોરી રૂપે ચિંતન કર।

Verse 31

नानाशिल्पकलाभिज्ञां कृष्णभोगानुरूपिणीम् । तत्सेवनसुखाह्लादभावेनातिसुनिर्वृताम् ॥ ३१ ॥

તે નાનાવિધ શિલ્પ-કલામાં નિપુણ, શ્રીકૃષ્ણના ભોગને અનુરૂપ, અને તેમના સેવાસુખના આનંદભાવથી પરમ તૃપ્ત રહે છે।

Verse 32

ब्राह्मं मुहूर्तमारभ्य यावदर्धनिशा भवेत् । तावत्परिचरेत्तौ तु यथाकालानुसेवया ॥ ३२ ॥

બ્રાહ્મમુહૂર્તથી શરૂ કરીને અર્ધરાત્રિ સુધી, યથાકાલ વિધાન અનુસાર તે બંનેની સેવા-પરિચર્યા કરવી।

Verse 33

सहस्रं च तयोर्न्नाम्नां पठेन्नित्यं समाहितः । एतसाधनमुद्दिष्टं प्रपन्नानां मुनीश्वर ॥ ३३ ॥

હે મુનીશ્વર, એકાગ્ર ચિત્તે દરરોજ તે બંનેના સહસ્ર નામોનું પાઠ કર; શરણાગતો માટે આ જ સાધન નિર્દિષ્ટ છે।

Verse 34

नाख्येयं कस्यचित्तुभ्यं मया तत्त्वं प्रकाशितम् । सनत्कुमार उवाच । ततस्त्वं नारद पुनः पृष्टवान्वै सदाशिवम् ॥ ३४ ॥

સનત્કુમાર બોલ્યા—મેં તને જે તત્ત્વ પ્રકાશિત કર્યું છે તે કોઈને પણ કહેવું નહીં. ત્યારબાદ, હે નારદ, તું ફરી સદાશિવને પૂછ્યું।

Verse 35

नाम्नां सहस्रं तच्चापि प्रोक्तवां स्तच्छृणुष्व मे । ध्यात्वा वृंदावने रम्ये यमुनातीरसंगतम् ॥ ३५ ॥

તે સહસ્ર નામ પણ મેં કહ્યાં છે; હવે તે મારી પાસેથી સાંભળો. પહેલાં રમ્ય વૃંદાવનમાં યમુના-તીર સાથે સંલગ્ન પ્રભુનું ધ્યાન કરો.

Verse 36

कल्पवृक्षं समाश्रित्य तिष्ठंतं राधिकायुतम् । पठेन्नामसहस्रं तु युगलाख्यं महामुने ॥ ३६ ॥

કલ્પવૃક્ષનો આશ્રય લઈને, રાધિકાસહિત ત્યાં સ્થિત પ્રભુનું ધ્યાન કરતાં—હે મહામુને—‘યુગલ’ નામનું નામસહસ્ર પાઠ કરવો.

Verse 37

देवकीनंदनः शौरिर्वासुदेवो बलानुजः । गदाग्रजः कंसमोहः कंससेवकमोहनः ॥ ३७ ॥

તે દેવકીનંદન, શૌરી, વાસુદેવ, બલ (બલરામ) નો અનુજ, ગદાનો અગ્રજ છે; કংসને મોહિત કરનાર અને કংসના સેવકોને પણ મોહન કરનાર છે.

Verse 38

भिन्नर्गलः भिन्नलोहः पितृबाह्यः पितृस्तुतः । मातृस्तुतः शिवध्येयो यमुनाजलभेदनः ॥ ३८ ॥

તે કિવાડના કુંડા તોડનાર, લોખંડ ચીરનાર; પિતૃઓની પહોંચથી પરે છતાં પિતૃસ્તુત; માતૃગણથી સ્તુત; શિવરૂપે ધ્યેય; અને યમુનાના જળને ભેદનાર છે.

Verse 39

व्रजवासी व्रजानंदी नंदबालो दयानिधिः । लीलाबालः पद्मनेत्रो गोकुलोत्सव ईश्वरः ॥ ३९ ॥

તે વ્રજમાં વસનાર, વ્રજને આનંદિત કરનાર; નંદનો પ્રિય બાલક, દયાનો નિધિ; લીલામય દિવ્ય બાલ, કમળનેત્ર; અને ગોકુલના ઉત્સવસ્વરૂપ ઈશ્વર છે.

Verse 40

गोपिकानंदनः कृष्णो गोपानंदः सतां गतिः । बकप्राणहरो विष्णुर्बकमुक्तिप्रदो हरिः ॥ ४० ॥

કૃષ્ણ ગોપિકાઓનો આનંદ, ગોપોનો હર્ષ અને સત્પુરુષોની પરમ ગતિ છે. વિષ્ણુરૂપે તેણે બકનો પ્રાણ હર્યો અને હરિરૂપે તેને જ મુક્તિ પણ આપી.

Verse 41

बलदोलाशयशयः श्यामलः सर्वसुंदरः । पद्मनाभो हृषीकेशः क्रीडामनुजबालकः ॥ ४१ ॥

તે બલ (શેષ) સર્પની શય્યા પર શયન કરનાર; શ્યામવર્ણ, સર્વ રીતે પરમસુંદર—પદ્મનાભ, હૃષીકેશ—માનવોમાં બાળકની જેમ ક્રીડા કરે છે.

Verse 42

लीलाविध्वस्तशकटो वेदमंत्राभिषेचितः । यशोदानंदनः कांतो मुनिकोटिनिषेवितः ॥ ४२ ॥

જેણે લીલામાં શકટ (અસુર-રથ)નો નાશ કર્યો; જે વેદમંત્રોથી અભિષિક્ત છે; યશોદાનંદન, મનોહર કાંત—કરોડો મુનિઓ દ્વારા સેવિત અને પૂજિત.

Verse 43

नित्यं मधुवनावासी वैकुंठः संभवः क्रतुः । रमापतिर्यदुपतिर्मुरारिर्मधुसूदनः ॥ ४३ ॥

તે સદા મધુવનમાં નિવાસ કરનાર; વૈકુંઠ, સંભવ અને ક્રતુ છે. તે રમાપતિ (લક્ષ્મીપતિ), યદુપતિ, મુરારી અને મધુસૂદન છે.

Verse 44

माधवो मानहारी च श्रीपतिर्भूधरः प्रभुः । बृहद्वनमहालीलो नंदसूनुर्महासनः ॥ ४४ ॥

તે માધવ છે, માન (અહંકાર) હરનાર; શ્રીપતિ, ભૂધર અને પ્રભુ છે. બૃહદ્વનમાં જેના મહાલીલા પ્રસિદ્ધ છે, તે નંદસૂનુ અને મહાસન પર વિરાજમાન છે.

Verse 45

तृणावर्तप्राणहारी यशोदाविस्मयप्रदः । त्रैलोक्यवक्त्रः पद्माक्षः पद्महस्तः प्रियंकरः ॥ ४५ ॥

જે તૃણાવર્તનો પ્રાણહારી, યશોદાને વિસ્મય આપનાર; જેના મુખમાં ત્રિલોક સમાયેલ; કમલનેત્ર, કમલહસ્ત, અને પ્રિય તથા મંગલ કરનાર છે।

Verse 46

ब्रह्मण्यो धर्मगोप्ता च भूपतिः श्रीधरः स्वराट् । अजाध्यक्षः शिवाध्यक्षो धर्माध्यक्षो महेश्वरः ॥ ४६ ॥

તે બ્રાહ્મણો અને વેદ પ્રત્યે ભક્ત, ધર્મનો રક્ષક, સર્વભૌમ નૃપ; શ્રી (લક્ષ્મી) ધારણ કરનાર, સ્વશાસિત છે। તે અજ (બ્રહ્મા)નો અધ્યક્ષ, શિવાધ્યક્ષ, ધર્માધ્યક્ષ અને મહેશ્વર છે।

Verse 47

वेदांतवेद्यो ब्रह्मस्थः प्रजापतिरमोघदृक् । गोपीकरावलंबी च गोपबालकसुप्रियः ॥ ४७ ॥

તે વેદાંતથી જ્ઞેય, બ્રહ્મમાં સ્થિત, પ્રજાપતિ; જેના દર્શન અચૂક છે। તે ગોપીઓના હાથનો આધાર લે છે અને ગોપબાળકોને અતિ પ્રિય છે।

Verse 48

बालानुयीयी बलवान् श्रीदामप्रिय आत्मवान् । गोपीगृहांगणरतिर्भद्रः सुश्लोकमंगलः ॥ ४८ ॥

તે બાળકોની પાછળ પાછળ ચાલનાર, બળવાન, શ્રીદામાને પ્રિય, આત્મસંયમી છે। ગોપીઓના ઘરોના આંગણામાં રમનાર—ભદ્ર, અને સુશ્લોકોથી મંગળ આપનાર છે।

Verse 49

नवनीतहरो बालो नवनीतप्रियाशनः । बालवृन्दी मर्कवृंदी चकिताक्षः पलायितः ॥ ४९ ॥

એ બાળક નવનીત ચોરનાર, નવનીત ભોજનને પ્રેમ કરનાર છે। બાળકોના ટોળા અને વાંદરાઓની ટુકડીથી ઘેરાઈ, ચકિત આંખોવાળો તે દોડી જાય છે।

Verse 50

यशोदातर्जितः कंपी मायारुदितशोभनः । दामोदरोऽप्रमेयात्मा दयालुर्भक्तवत्सलः ॥ ५० ॥

યશોદાની ધમકીથી કંપતો, પોતાની માયિક રુદન-લીલાથી શોભિત—એ દામોદર, અપ્રમેય આત્મા; દયાળુ અને ભક્તવત્સલ છે।

Verse 51

सुबद्धोलूखले नम्रशिरा गोपीकदर्थितः । वृक्षभंगी शोकभंगी धनदात्मजमोक्षणः ॥ ५१ ॥

ઉલૂખલ સાથે દૃઢ બંધાયેલ, વિનમ્ર શિર નમાવનાર, ગોપીઓ દ્વારા ઠપકો પામનાર—વૃક્ષભંગ કરનાર, શોકભંગ કરનાર, અને ધનદ (કુબેર)ના પુત્રોને મુક્ત કરનાર।

Verse 52

देवर्षिवचनश्लाघी भक्तवात्सल्यसागरः । व्रजकोलाहलकरो व्रजानदविवर्द्धनः ॥ ५२ ॥

દેવર્ષિઓના વચનોમાં આનંદ પામનાર, ભક્તવાત્સલ્યનો સાગર; વ્રજમાં હર્ષભર્યો કોલાહલ જગાવનાર, અને વ્રજાનંદને સદા વધારનાર।

Verse 53

गोपात्मा प्रेरकः साक्षी वृंदावननिवासकृत् । वत्सपालो वत्सपतिर्गोपदारकमंडनः ॥ ५३ ॥

જેનુ સ્વરૂપ જ ગોપ છે, અંતર્યામી પ્રેરક અને સર્વસાક્ષી; જેમણે વૃંદાવન-નિવાસની લીલા રચી; વાછરડાંના પાલક, વાછરડાંના સ્વામી, અને ગોપબાળકોના ભૂષણ।

Verse 54

बालक्रीडो बालरतिर्बालकः कनकांगदी । पीताम्बरो हेममाली मणिमुक्ताविभूषणः ॥ ५४ ॥

જે બાળક્રીડામાં રમે, બાળસહજ આનંદમાં રમે; કિશોરરૂપે કનક અંગદ ધારણ કરનાર. પીતાંબરધારી, હેમમાળાથી શોભિત, અને મણિ-મુક્તાના આભૂષણોથી અલંકૃત।

Verse 55

किंकिणीकटकी सूत्री नूपुरी मुद्रि कान्वितः । वत्सासुरपतिध्वंसी बकासुरविनाशनः ॥ ५५ ॥

કિંકિણી ઝણઝણતા કંકણો, યજ્ઞોપવીત, નૂપુર અને મુદ્રિકાઓથી અલંકૃત; વત્સાસુરના અધિપતિનો ધ્વંસ કરનાર અને બકાસુરનો વિનાશ કરનાર શ્રીહરી છે।

Verse 56

अघासुरविनाशी च विनिद्रीकृतबालकः । आद्य आत्मप्रदः संगी यमुनातीरभोजनः ॥ ५६ ॥

તે અઘાસુરનો વિનાશ કરનાર; નિદ્રિત બાલકોને જાગૃત કરનાર; આદ્ય પુરુષ; આત્મપ્રદ (મોક્ષદ જ્ઞાનદાતા); ભક્તોના નિત્યસંગી; અને યમુનાતીરે ભોજન કરનાર છે।

Verse 57

गोपालमंडलीमध्यः सर्वगोपालभूषणः । कृतहस्ततलग्रासो व्यंजनाश्रितशाखिकः ॥ ५७ ॥

તે ગોપાલમંડળીના મધ્યે વિરાજે છે, સર્વ ગોપાલોનું ભૂષણ છે; હાથની તળીયે ગ્રાસ લઈને ભોજન કરે છે અને વ્યંજનો સાથે વૃક્ષછાયામાં આશ્રય લે છે।

Verse 58

कृतबाहुश्रृंगयष्टिगुंजालंकृतकंठकः । मयूरपिच्छमुकुटो वनमालाविभूषितः ॥ ५८ ॥

તેમનો કંઠ ગુંજા-માળા અને શૃંગાકાર યષ્ટિના અલંકારથી શોભિત છે; તેઓ મયૂરપિચ્છ-મુકુટ ધારણ કરે છે અને વનમાલાથી વિભૂષિત છે।

Verse 59

गैरिकाचित्रितवपुर्नवमेघवपुः स्मरः । कोटिकंदर्पलावण्यो लसन्मकरकुंडलः ॥ ५९ ॥

તેમનું દેહ ગૈરિક (લાલ ગેરુ) છટાથી ચિત્રિત સમાન, નવમેઘ જેવું શ્યામ; તેઓ કરોડો કામદેવોના લાવણ્યથી યુક્ત અને ઝગમગતા મકરકુંડળ ધારણ કરનાર છે।

Verse 60

आजानुबाहुर्भगवान्निद्रारहितलोचनः । कोटिसागरगाभीर्यः कालकालः सदाशिवः ॥ ६० ॥

જેનાં ભુજાઓ ઘૂંટણ સુધી પહોંચે છે, જેમનાં નેત્રો નિદ્રારહિત છે; જે કરોડો સાગરો જેટલા ગંभीर, કાળના પણ કાળ—એ સદાશિવ છે।

Verse 61

विरंचिमोहनवपुर्गोपवत्सवपुर्द्धरः । ब्रह्मांडकोटिजनको ब्रह्ममोहविनाशकः ॥ ६१ ॥

જેનાં સ્વરૂપથી વિરંચિ (બ્રહ્મા) પણ મોહીત થાય; જે ગોપ અને વાછરડાનું રૂપ ધારણ કરે; જે કરોડો બ્રહ્માંડોના જનક અને બ્રહ્માના મોહનો વિનાશક છે।

Verse 62

ब्रह्मा ब्रह्मेडितः स्वामी शक्रदर्पादिनाशनः । गिरिपूजोपदेष्टा च धृतगोवर्द्धनाचलः ॥ ६२ ॥

તે જ બ્રહ્મા છે; બ્રહ્મા દ્વારા પણ સ્તુત સ્વામી છે; શક્ર (ઇન્દ્ર)ના દર્પનો નાશ કરનાર પ્રભુ છે. તે જ ગિરિપૂજાના ઉપદેશક અને ગોવર્ધન પર્વત ધારણ કરનાર છે।

Verse 63

पुरंदरेडितः पूज्यः कामधेनुप्रपूजितः । सर्वतीर्थाभिषिक्तश्च गोविंदो गोपरक्षकः ॥ ६३ ॥

પુરંદર (ઇન્દ્ર) દ્વારા સ્તુત અને પૂજ્ય; કામધેનુ દ્વારા પણ પરમપૂજિત; સર્વ તીર્થોના જળથી અભિષિક્ત—એ ગોવિંદ ગાયો અને ગોપોનો રક્ષક છે।

Verse 64

कालियार्तिकरः क्रूरो नागपत्नीडितो विराट् । धेनुकारिः प्रलंबारिर्वृषासुरविमर्दनः ॥ ६४ ॥

કાલિયને પીડા આપનાર ઉગ્ર પ્રભુ; નાગપત્નીઓ દ્વારા સ્તુત વિરાટ; ધેનુકાસુરનો સંહારક; પ્રલંબનો શત્રુ; અને વૃષાસુરનો મર્દન કરનાર છે।

Verse 65

मायासुरात्मजध्वंसी केशिकंठविदारकः । गोपगोप्ता धेनुगोप्ता दावाग्निपरिशोषकः ॥ ६५ ॥

જેણે માયાસુરના પુત્રનો ધ્વંસ કર્યો, કેશીના કંઠને વિદાર્યો; ગોપોના રક્ષક, ધેનુઓના પાલક, અને દાવાગ્નિને શોષી નાખનાર શ્રીકૃષ્ણ।

Verse 66

गोपकन्यावस्त्रहारी गोपकन्यावरप्रदः । यज्ञपत्न्यन्नभोजी च मुनिमानापहारकः ॥ ६६ ॥

જેણે ગોપકન્યાઓના વસ્ત્ર હરણ કર્યા, ગોપકન્યાઓને વર આપ્યો; યજ્ઞપત્નીઓનું અન્ન ભોગવ્યું, અને મુનિઓનો માન હરી લીધો તે શ્રીકૃષ્ણ।

Verse 67

जलेशमानमथनो नन्दगोपालजीवनः । गन्धर्वशापमोक्ता च शंखचूडशिरोहरः ॥ ६७ ॥

જેણે જલેશ્વરના માનને મથ્યું, નંદ અને ગોપાલોનું જીવનરૂપ; ગંધર્વના શાપથી મુક્ત કરનાર, અને શંખચૂડનું શિર હરણ કરનાર શ્રીકૃષ્ણ।

Verse 68

वंशी वटी वेणुवादी गोपीचिन्तापहारकः । सर्वगोप्ता समाह्वानः सर्वगोपीमनोरथः ॥ ६८ ॥

વંશીધારી, વટીવનના અધિપતિ, વેણુવાદક; ગોપીઓની ચિંતા હરણ કરનાર; સર્વનો રક્ષક, પોતાના આહ્વાનથી સૌને એકત્ર કરનાર, અને દરેક ગોપીના મનોભાવ પૂર્ણ કરનાર શ્રીકૃષ્ણ।

Verse 69

व्यंगधर्मप्रवक्ता च गोपीमण्डलमोहनः । रासक्रीडारसास्वादी रसिको राधिकाधवः ॥ ६९ ॥

જે વ્યંગ્ય રીતે ધર્મનું પ્રવચન કરે, ગોપીમંડળને મોહે; રાસક્રીડાના રસનો આસ્વાદ લે, પરમ રસિક—રાધિકાનો માધવ શ્રીકૃષ્ણ।

Verse 70

किशोरीप्राणनाथश्च वृषभानसुताप्रियः । सर्वगोपीजनानंदी गोपीजनविमोहनः ॥ ७० ॥

તે કિશોરીઓના પ્રાણનાથ છે, વૃષભાનુ-નંદિનીના પરમ પ્રિય છે; સર્વ ગોપીજનને આનંદ આપનાર અને ગોપીજનને મોહીત કરનાર છે।

Verse 71

गोपिकागीतचरितो गोपीनर्तनलालसः । गोपीस्कन्धाश्रितकरो गोपिकाचुंबनप्रियः ॥ ७१ ॥

જેનાં ચરિત્ર ગોપિકાઓના ગીતોમાં ગવાય છે; જે ગોપિકાઓ સાથે નૃત્યમાં રસ લે છે; જેના કર ગોપિકાઓના ખભા પર આશ્રિત રહે છે; અને જેને ગોપિકાઓનું ચુંબન પ્રિય છે।

Verse 72

गोपिकामार्जितमुखो गोपीव्यंजनवीजितः । गोपिकाकेशसंस्कारी गोपिकापुष्पसंस्तरः ॥ ७२ ॥

જેનાં મુખને ગોપિકાઓએ પુંછીને સ્વચ્છ કર્યું; જેમને ગોપિકાઓએ વ્યજનથી પંખો ઝાલ્યો; જેમનાં કેશ ગોપિકાઓએ શણગાર્યા; અને જે ગોપિકાઓએ પાથરેલી પુષ્પશય્યા પર શયન કરે છે।

Verse 73

गोपिकाहृदयालंबी गोपीवहनतत्परः । गोपिकामदहारी च गोपिकापरमार्जितः ॥ ७३ ॥

જે ગોપિકાઓના હૃદયમાં આધારરૂપે વસે છે; જે ગોપિકાઓને વહન કરવા સદા તત્પર છે; જે ગોપિકાઓના મદ-માનને હરિ લે છે; અને જે ગોપિકાઓ દ્વારા પરમ રીતે પૂજિત અને સન્માનિત છે।

Verse 74

गोपिकाकृतसंनीलो गोपिकासंस्मृतप्रियः । गोपिकावन्दितपदो गोपिकावशवर्तनः ॥ ७४ ॥

ગોપિકાઓના અલંકારથી જે વધુ ઘન નીલવર્ણ થાય છે; ગોપિકાઓ સ્મરે ત્યારે જે વધુ પ્રિય બને છે; જેના પદ ગોપિકાઓ દ્વારા વંદિત છે; અને જે ગોપિકાઓના પ્રેમવશ વર્તે છે।

Verse 75

राधा पराजितः श्रीमान्निकुञ्जेसुविहारवान् । कुञ्जप्रियः कुञ्जवासी वृन्दावनविकासनः ॥ ७५ ॥

તે શ્રીમાન્ પ્રભુ રાધાના પ્રેમથી પરાજિત થાય છે; નિકુંજોમાં ક્રીડા-વિહાર કરનાર. તે કુંજપ્રિય, કુંજવાસી અને વૃન્દાવનને દિવ્ય વૈભવથી વિકસાવનાર છે.

Verse 76

यमुनाजलसिक्तांगो यमुनासौख्यदायकः । शशिसंस्तंभनः शूरः कामी कामविमोहनः ॥ ७६ ॥

જેનાં અંગ યમુનાજળથી સ્નાત છે, જે યમુનાનું સુખ આપે છે; જે ચંદ્રને પણ સ્તંભિત કરે છે. તે શૂરવીર, કામના નાથ, અને કામને પણ મોહી વશ કરનાર છે.

Verse 77

कामाद्याः कामनाथश्च काममानसभेदनः । कामदः कामरूपश्च कामिनीकामसंचयः ॥ ७७ ॥

તે કામનો આદિસ્રોત અને કામનાથ છે; કામ દ્વારા મનને ભેદી ઉથલપાથલ કરનાર છે. તે ઇચ્છિત ફળ આપનાર, ઇચ્છાનુસાર રૂપ ધારણ કરનાર, અને કામિનીઓના હૃદયમાં ઉદ્ભવતી લાલસાનો સંચયસ્વરૂપ છે.

Verse 78

नित्यक्रीडो महालीलः सर्वः सर्वगतस्तथा । परमात्मा पराधीशः सर्वकारणकारणः ॥ ७८ ॥

તે નિત્ય ક્રીડામાં રત, મહાલીલાના સ્વામી છે; તે સર્વ છે અને સર્વત્ર વ્યાપક છે. તે પરમાત્મા, પરાધીશ, અને સર્વ કારણોનું પણ કારણ છે.

Verse 79

गृहीतनारदवचा ह्यक्रूरपरिचिंतितः । अक्रूरवन्दितपदो गोपिकातोषकारकः ॥ ७९ ॥

નારદના વચનો સ્વીકારી તે અક્રૂરના ચિંતનનો વિષય બન્યા. અક્રૂરે જેમના ચરણોની વંદના કરી; તે ગોપિકાઓને તૃપ્તિ અને આનંદ આપનાર છે.

Verse 80

अक्रूरवाक्यसंग्राही मथुरावासकारणः । अक्रूरतापशमनो रजकायुःप्रणाशनः ॥ ८० ॥

જે અક્રૂરના વચનો ગ્રહણ કરે છે, મથુરાવાસનું કારણ બને છે, અક્રૂરની વ્યથા શમાવે છે, અને રજક (ધોબી)ના પ્રાણનો નાશ કરે છે।

Verse 81

मथुरानन्ददायी च कंसवस्त्रविलुण्ठनः । कंसवस्त्रपरीधानो गोपवस्त्रप्रदायकः ॥ ८१ ॥

જે મથુરાને આનંદ આપે છે, કંસના વસ્ત્રો લૂંટી લે છે, કંસના વસ્ત્રો ધારણ કરે છે, અને ગોપોને વસ્ત્રો પ્રદાન કરે છે।

Verse 82

सुदामगृहगामी च सुदामपरिपूजितः । तंतुवाय कसंप्रीतः कुब्जाचंदनलेपनः ॥ ८२ ॥

જે સુદામાના ઘેર ગયા અને સુદામા દ્વારા ભક્તિપૂર્વક પૂજિત થયા; તંતુવાય (વણકર)થી પ્રસન્ન થયા; અને કુબ્જાએ અર્પેલું ચંદનલેપન સ્વીકાર્યું।

Verse 83

कुब्जारूपप्रदो विज्ञो मुकुंदो विष्टरश्रवाः । सर्वज्ञो मथुरालोकी सर्वलोकाभिनंदनः ॥ ८३ ॥

જે કુબ્જાને સીધું (સુંદર) રૂપ આપે છે; સર્વજ્ઞ વિદ્વાન; મુકુંદ—મોક્ષદાતા; જેમની કીર્તિ વિશાળ છે; મથુરામાં નિવાસ કરનાર પ્રભુ; અને સર્વ લોકોથી અભિનંદિત।

Verse 84

कृपाकटाक्षदर्शी च दैत्यारिर्देवपालकः । सर्वदुःखप्रशमनो धनुभर्ङ्गी महोत्सवः ॥ ८४ ॥

જે કૃપાભર્યા કટાક્ષથી દયા વરસાવે છે; દૈત્યોનો શત્રુ અને દેવોનો પાલક છે; સર્વ દુઃખ શમાવે છે; ધનુષ્ય ભંગ કરે છે; અને સ્વયં મહોત્સવસ્વરૂપ છે।

Verse 85

कुवलयापीडहंता दंतस्कंधबलाग्रणीः । कल्परूपधरोधीरो दिव्यवस्त्रानुलेपनः ॥ ८५ ॥

કુવલયાપીડનો સંહારક, દંત-સ્કંધ પર ભાર વહન કરવામાં બળનો અગ્રણી; ઇચ્છાનુસાર રૂપ ધારણ કરનાર ધીર પ્રભુ, દિવ્ય વસ્ત્રો અને દિવ્ય અનુલેપનથી શોભિત છે।

Verse 86

मल्लरूपो महाकालः कामरूपी बलान्वितः । कंसत्रासकरो भीमो मुष्टिकांतश्च कंसहा ॥ ८६ ॥

મલ્લરૂપ ધારણ કરીને મહાકાળ સમાન પ્રતીત થયો; ઇચ્છાનુસાર રૂપ ધારણ કરનાર, બળસંપન્ન—કંસને ભયભીત કરનાર, ભયંકર; મુષ્ટિકનો સંહારક અને કંસહંતા।

Verse 87

चाणूरघ्नो भयहरः शलारिस्तोशलांतकः । वैकुंठवासी कंसारिः सर्वदुष्टनिषूदनः ॥ ८७ ॥

ચાણૂરનો સંહારક, ભય હરણ કરનાર; શલારિનો વૈરી અને તોશલાનો અંત કરનાર। વૈકુંઠવાસી, કંસનો શત્રુ, સર્વ દુષ્ટોનો નિષૂદન કરનાર।

Verse 88

देवदुंदुभिनिर्घोषी पितृशोकनिवारणः । यादवेंद्रः सतांनाथो यादवारिप्रमर्द्दनः ॥ ८८ ॥

જેનુ યશ દેવદુંદુભિ સમાન ગુંજે છે; પિતૃઓના શોકનો નિવારક; યાદવોનો ઇન્દ્ર (અધિપતિ); સજ્જનોનો નાથ; અને યાદવ-શત્રુઓનો મર્દન કરનાર।

Verse 89

शौरिशोकविनाशी च देवकीतापनाशनः । उग्रसेनपरित्राता उग्रसेनाभिपूजितः ॥ ८९ ॥

શૌરિના શોકનો વિનાશક અને દેવકીના તાપનો નાશ કરનાર; ઉગ્રસેનનો પરિત્રાતા, અને ઉગ્રસેન દ્વારા પૂજિત પ્રભુ।

Verse 90

उग्रसेनाभिषेकी च उग्रसेनदया परः । सर्वसात्वतसाक्षी च यदूनामभिनंदनः ॥ ९० ॥

જેણે ઉગ્રસેનનો અભિષેક કરી સિંહાસન પર બેસાડ્યા, જે ઉગ્રસેન પ્રત્યે પરમ દયાળુ છે; સર્વ સાત્વત ભક્તોના સાક્ષી અને યદુવંશના આનંદરૂપ છે।

Verse 91

सर्वमाथुरसंसेव्यः करुणो भक्तबांधवः । सर्वगोपालधनदो गोपीगोपाललालसः ॥ ९१ ॥

મથુરાવાસી સૌ દ્વારા પ્રેમપૂર્વક સેવનીય; કરુણામય, ભક્તોના બાંધવ અને આશ્રય. સર્વ ગોપાલોને ધન-સમૃદ્ધિ આપનાર અને ગોપી-ગોપાલના સંગ માટે લાલાયિત।

Verse 92

शौरिदत्तोपवीती च उग्रसेनदयाकरः । गुरुभक्तो ब्रह्मचारी निगमाध्ययने रतः ॥ ९२ ॥

શૌરિ દ્વારા અપાયેલ યજ્ઞોપવીત ધારણ કરનાર; ઉગ્રસેન પ્રત્યે દયાળુ; ગુરુભક્ત, બ્રહ્મચારી અને નિત્ય વેદ-નિગમના અધ્યયનમાં રત।

Verse 93

संकर्षणसहाध्यायी सुदामसुहृदेव च । विद्यानिधिः कलाकोशो मृतपुत्रदस्तथा ॥ ९३ ॥

સંકર્ષણના સહાધ્યાયી અને સુદામાના અંતરંગ સુહૃદ; તેઓ વિદ્યાના નિધિ, કલાઓના કોશ, તેમજ મૃતપુત્રવાળાને પણ પુત્ર આપનાર છે।

Verse 94

चक्री पांचजनी चैव सर्वनारकिमोचनः । यमार्चितः परो देवो नामोच्चारवसो ऽच्युतः ॥ ९४ ॥

ચક્રધારી અને પાંંચજન્ય શંખધારી; સર્વ નારકી અવસ્થાઓમાંથી મુક્તિ આપનાર. યમ પણ જેમની—પરમ દેવ અચ્યુતની—અર્ચના કરે છે; જે માત્ર નામોચ્ચારથી સુલભ થાય છે।

Verse 95

कुब्जा विलासी सुभगो दीनबंधुरनूपमः । अक्रूरगृहगोप्ता च प्रतिज्ञापालकः शुभः ॥ ९५ ॥

તે કુબ્જાનો ઉદ્ધાર કરનાર, લીલા-વિલાસી, શુભ અને સુભગ છે. તે દીનોનો બંધુ, અનુપમ; અક્રૂરના ગૃહનો રક્ષક, પ્રતિજ્ઞા-પાલક અને કલ્યાણકારી છે।

Verse 96

जरासंधजयी विद्वान् यवनांतो द्विजाश्रयः । मुचुकुंदप्रियकरोजरासंधपलायितः ॥ ९६ ॥

તે વિદ્વાન જરાસંધજयी, યવનાંતક અને દ્વિજોના આશ્રય છે. તે મુચુકુંદને પ્રિય કરનાર; જેના ભયથી જરાસંધ પલાયન થયો।

Verse 97

द्वारकाजनको गूढो ब्रह्मण्यः सत्यसंगरः । लीलाधरः प्रियकरो विश्वकर्मा यशःप्रदः ॥ ९७ ॥

તે દ્વારકાના જનક, ગૂઢ (રહસ્યમય), બ્રાહ્મણહિતૈષી અને સત્યસંગ્રામમાં અડગ છે. તે લીલાધર, પ્રિયદાતા, વિશ્વકર્માસ્વરૂપ અને યશપ્રદ છે।

Verse 98

रुक्मिणीप्रियसंदेशो रुक्मशोकविवर्द्धनः । चैद्यशोकालयः श्रेष्ठो दुष्टराजन्यनाशनः ॥ ९८ ॥

તે રુક્મિણી માટે પ્રિય સંદેશ લાવનાર, રુક્મીના શોકને વધારનાર છે. તે ચૈદ્ય (શિશુપાલ)ના શોકનું આલય, પરમ શ્રેષ્ઠ અને દુષ્ટ રાજવંશોનો નાશક છે।

Verse 99

रुक्मिवैरूप्यकरणो रुक्मिणीवचने रतः । बलभद्रवचोग्राही मुक्तरुक्मी जनार्दनः ॥ ९९ ॥

જનાર્દન તે છે, જેમણે રુક્મીને વૈરૂપ્ય આપ્યું, અને રુક્મિણીના વચનપાલનમાં રત રહ્યા. તે બલભદ્રના વચનને સ્વીકારનાર અને રુક્મીને મુક્ત (ક્ષમા) કરનાર છે।

Verse 100

रुक्मिणीप्राणनाथश्च सत्यभामापतिः स्वयम् । भक्तपक्षी भक्तिवश्यो ह्यक्रूरमणिदायकः ॥ १०० ॥

તે રુક્મિણીના પ્રાણનાથ અને સ્વયં સત્યભામાના પતિ છે. ભક્તપક્ષી, ભક્તિથી વશ, અને અક્રૂરને મણિ આપનાર છે.

Verse 101

शतधन्वाप्राणहारी ऋक्षराजसुताप्रियः । सत्राजित्तनयाकांतो मित्रविंदापहारकः ॥ १०१ ॥

તે શતધન્વાના પ્રાણ હરણ કરનાર, ઋક્ષરાજની પુત્રી (જાંબવતી)ને પ્રિય, સત્રાજિતની પુત્રી (સત્યભામા)ના કાંત, અને મિત્રવિંદાનું અપહરણ કરનાર છે.

Verse 102

सत्यापतिर्लक्ष्मणाजित्पूज्यो भद्राप्रियंकरः । नरका सुरघातीं च लीलाकन्याहरो जयी ॥ १०२ ॥

તે સત્યના સ્વામી; લક્ષ્મણાથી પણ અજેય અને પૂજ્ય; ભદ્રાને પ્રિય કરનાર; નરકાસુરનો સંહારક અને દેવશત્રુઘાતક; તથા લીલામાં લીલા કન્યાનું અપહરણ કરી વિજયી છે.

Verse 103

मुरारिर्मदनेशोऽपि धरित्रीदुःखनाशनः । वैनतेयी स्वर्गगामी अदित्य कुंडलप्रदः ॥ १०३ ॥

તે મુરારી છે અને કામનો પણ ઈશ્વર છે; ધરતીના દુઃખો નાશ કરનાર છે. વૈનતેય (ગરુડ) રૂપે ભક્તોને સ્વર્ગગામી કરનાર, અને આદિત્ય રૂપે કુંડળ આપનાર છે.

Verse 104

इंद्रार्चितो रमाकांतो वज्रिभार्याप्रपूजितः । पारिजातापहारी च शक्रमानापहारकः ॥ १०४ ॥

તે ઇન્દ્ર દ્વારા અર્ચિત, રમા (લક્ષ્મી)ના કાંત, અને વજ્રધારીની પત્ની (શચી) દ્વારા પણ વિશેષ પૂજિત છે. તે પારિજાતનું અપહરણ કરનાર અને શક્રનો માન હરણ કરનાર છે.

Verse 105

प्रद्युम्नजनकः सांबतातो बहुसुतो विधुः । गर्गाचार्यः सत्यगतिर्धर्माधारो धारधरः ॥ १०५ ॥

તે પ્રદ્યુમ્નના જનક, સાંબના પિતા, અનેક પુત્રોવાળા ચંદ્રસમાન; ગર્ગાચાર્યરૂપ, સત્યગતિ, ધર્મનો આધાર અને ધરાધર છે।

Verse 106

द्वारकामंडनः श्लोक्यः सुश्लोको निगमालयः । पौंड्रकप्राणहारी च काशीराजशिरोहरः ॥ १०६ ॥

તે દ્વારકાનો મંડન, શ્લોકોમાં સ્તુત્ય, શુભશ્લોકસ્વરૂપ અને વેદોનું ધામ છે; પૌંડ્રકનો પ્રાણહારી અને કાશીરાજનો શિરોહર છે।

Verse 107

अवैष्णवविप्रदाही सुदक्षिणभयाबहः । जरासंधविदारीं च धर्मनन्दनयज्ञकृत् ॥ १०७ ॥

તે અવૈષ્ણવ બ્રાહ્મણના પાપને દહન કરનાર, યોગ્ય દક્ષિણા આપનારનો ભયહર; જરાસંધને વિદારનાર અને ધર્મનંદનનો યજ્ઞ કરાવનાર છે।

Verse 108

शिशुपालशिररश्चेदी दंतवक्रविनाशनः । विदूरथांसकः श्रीशः श्रीदो द्विविदनाशनः ॥ १०८ ॥

તે શિશુપાલનું શિરચ્છેદ કરનાર, દંતવક્રનો વિનાશ કરનાર, વિદૂરથનો સંહારક; શ્રી (લક્ષ્મી)નો સ્વામી, શ્રીદાતા અને દ્વિવિદનાશક છે।

Verse 109

रुक्मिणीमानहारी च रुक्मिणीमानवर्द्धनः । देवर्षिशापहर्ता च द्रौपदीवाक्यपालकः ॥ १०९ ॥

તે રુક્મિણીના માનને શમાવનાર, તેમજ રુક્મિણીના માનને વધારી રક્ષનાર; દેવર્ષિઓના શાપહર્તા અને દ્રૌપદીના વચનપાલક છે।

Verse 110

दुर्वासो भयहाति व पांचालीस्मरणागतः । पार्थदूतः पार्थमन्त्री पार्थदुःखौधनाशनः ॥ ११० ॥

જે દુર્વાસાથી ઉપજેલો ભય હરાવે છે, પાંચાલી સ્મરે તત્ક્ષણે આવે છે; જે પાર્થનો દૂત અને મંત્રી બન્યો, અને પાર્થના દુઃખોના પ્રવાહનો નાશ કરે છે।

Verse 111

पार्थमानापहारी च पार्थजीवनदायकः । पांचाली वस्त्रदाता च विश्वपालकपालकः ॥ १११ ॥

જે પાર્થનો અપમાન દૂર કરે છે, પાર્થને જીવન આપે છે; જે પાંચાલીને વસ્ત્ર આપે છે, અને વિશ્વના પાલકોનું પણ પાલન કરે છે।

Verse 112

श्वेताश्वसारथिः सत्यः सत्यसाध्यो भयापहः । सत्यसंधः सत्यरतिः सत्यप्रिय उदारधीः ॥ ११२ ॥

જે શ્વેત અશ્વોનો સારથી છે; જે સ્વયં સત્ય છે, સત્યથી જ પ્રાપ્ત થાય છે અને ભય હરે છે. જે સત્યસંકલ્પ, સત્યમાં રત, સત્યપ્રિય અને ઉદાર બુદ્ધિવાળો છે।

Verse 113

महासेनजयी चैव शिवसैन्यविनाशननः । बाणासुरभुजच्छेत्ता बाणबाहुवरप्रदः ॥ ११३ ॥

જે મહાસેનાનો વિજયી છે, શિવસેનાનો વિનાશક; જે બાણાસુરની ભુજાઓ કાપનાર, અને કૃપાથી વર આપી બાણને ભુજાઓ પુનઃ આપનાર છે।

Verse 114

तार्क्ष्यमानापहारी च तार्क्ष्यतेजोविवर्द्धनः । रामस्वरूपधारी च सत्यभामामुदावहः ॥ ११४ ॥

જે તાર્ક્ષ્ય (ગરુડ) નો માન દૂર કરે છે અને તેનું તેજ વધારેછે; જે રામસ્વરૂપ ધારણ કરે છે, અને સત્યભામાને સહચરી રૂપે ધરાવનાર મહાન પ્રભુ છે।

Verse 115

रत्नाकरजलक्रीडो व्रजलीलाप्रदर्शकः । स्वप्रतिज्ञापरिध्वंसी भीष्माज्ञापरिपालकः ॥ ११५ ॥

જે રત્નાકરના જળમાં ક્રીડા કરે છે, વ્રજ-લીલાઓ પ્રગટ કરે છે; જે પોતાની પ્રતિજ્ઞા પણ તોડી નાખે છે, છતાં ભીષ્મની આજ્ઞા પાળે છે—એ પ્રભુનું સ્મરણ-કીર્તન કરવું।

Verse 116

वीरायुधहरः कालः कालिकेशो महाबलः । वर्वरीषशिरोहारी वर्वरीषशिरःप्रदः ॥ ११६ ॥

વીરોના આયુધ હરી લે તે કાળ—એ જ કાલિકેશ, મહાબળી; જેણે વર્વરીષનું શિર હરણ કર્યું અને જેણે વર્વરીષનું શિર પ્રદાન પણ કર્યું।

Verse 117

धर्मपुत्रजयी शूरदुर्योधनमदांतकः । गोपिकाप्रीतिनिर्बंधनित्यक्रीडो व्रजेश्वरः ॥ ११७ ॥

જે ધર્મપુત્ર (યુધિષ્ઠિર)ને જીતનાર, શૂર દુર્યોધનના અહંકારનો નાશ કરનાર; ગોપિકાઓની પ્રીતિમાં નિત્ય બંધાયેલો અને નિત્ય લીલામાં રમનાર—એ જ વ્રજેશ્વર છે।

Verse 118

राधाकुंडरतिर्धन्यः सदांदोलसमाश्रितः । सदामधुवनानन्दी सदावृंदावनप्रियः ॥ ११८ ॥

રાધાકુંડમાં રતિ ધરાવતો ભક્ત ધન્ય છે; જે સદા આંદોલ (ઝૂલન-ઉત્સવ)નો આશ્રય લે છે, સદા મધુવનમાં આનંદિત રહે છે અને સદા વૃંદાવનને પ્રિય માને છે।

Verse 119

अशोकवनसन्नद्धः सदातिलकसंगतः । सदागोवर्द्धनरतिः सदा गोकुलवल्लभः ॥ ११९ ॥

અશોકવનથી સદા સન્નદ્ધ, સદા શુભ તિલકથી વિભૂષિત; સદા ગોવર્ધનમાં રતિ ધરાવનાર અને સદા ગોકુલનો વલ્લભ (પ્રિયતમ) એવો પ્રભુ।

Verse 120

भांडीरवटसंवासी नित्यं वंशीवटस्थितः । नन्दग्रामकृतावासो वृषभानुग्रहप्रियः ॥ १२० ॥

તે ભાંડીરવટમાં નિવાસ કરે છે અને સદા વંશીવટમાં સ્થિત રહે છે; નંદગ્રામને પોતાનું ધામ બનાવી વૃષભાનુ-કુળ પર કૃપા કરવાનું તેને અતિ પ્રિય છે।

Verse 121

गृहीतकामिनीरूपो नित्यं रासिविलासकृत् । वल्लवीजनसंगोप्ता वल्लवीजनवल्लभः ॥ १२१ ॥

તે પ્રિય કામિનીનું રૂપ ધારણ કરીને નિત્ય રાસવિલાસ કરે છે; તે વલ્લવીજનનો સંરક્ષક અને વલ્લવીઓનો પરમ પ્રિય વલ્લભ છે।

Verse 122

देवशर्मकृपाकर्ता कल्पपादपसंस्थितः । शिलानुगन्धनिलयः पादचारी घनच्छविः ॥ १२२ ॥

તે દેવશર્માને કરુણા આપનાર છે, કલ્પવૃક્ષની નીચે સ્થિત રહે છે; સુગંધિત શિલાઓ વચ્ચે નિવાસ કરે છે, પગપાળા વિહરે છે અને તેની છબી ઘનશ્યામ છે।

Verse 123

अतसीकुसुमप्रख्यः सदा लक्ष्मीकृपाकरः । त्रिपुरारिप्रियकरो ह्युग्रधन्वापराजितः ॥ १२३ ॥

તે અતસીના પુષ્પ સમાન તેજસ્વી છે, સદા લક્ષ્મીની કૃપા આપનાર છે; ત્રિપુરારિ (શિવ)ને પ્રિય છે અને ઉગ્રધન્વા રૂપે અપરાજિત છે।

Verse 124

षड्धुरध्वंसकर्ता च निकुंभप्राणहारकः । वज्रनाभपुरध्वंसी पौंड्रकप्राणहारकः ॥ १२४ ॥

તે ષડ્ઢુરનો સંહારક, નિકુંભના પ્રાણહર્તા; વજ્રનાભપુરનો ધ્વંસક અને પૌંડ્રકના પ્રાણ લેનાર છે।

Verse 125

बहुलाश्वप्रीतिकर्ता द्विजवर्यप्रियंकरः । शिवसंकटहारी च वृकासुरविनाशनः ॥ १२५ ॥

જે બહુલાશ્વને પ્રસન્ન કરનાર, શ્રેષ્ઠ દ્વિજોને પ્રિય કરનાર, શિવના સંકટને હરનાર અને વૃકાસુરનો વિનાશ કરનાર છે।

Verse 126

भृगुसत्कारकारी च शिवसात्त्विकताप्रदः । गोकर्णपूजकः सांबकुष्ठविध्वंसकारणः ॥ १२६ ॥

જે ભૃગુનો સત્કાર કરાવનાર, શિવસમાન સાત્ત્વિક પવિત્રતા આપનાર, ગોકર્ણના પૂજક અને સાંબની કૃપાથી કુષ્ઠવિનાશના કારણ છે।

Verse 127

वेदस्तुतो वेदवेत्ता यदुवंशविवर्द्धनः । यदुवंशविनाशी च उद्धवोद्धारकारकः ॥ १२७ ॥

જે વેદોથી સ્તુત, વેદોના સાચા જ્ઞાતા, યાદુવંશના વર્ધક તેમજ તેના લયકારક, અને ઉદ્ધવના ઉદ્ધારના કારણ છે।

Verse 128

राधा च राधिका चैव आनंदा वृषभानुजा । वृन्दावनेश्वरी पुण्या कृष्णमानसहारिणी ॥ १२८ ॥

તે રાધા છે, રાધિકા પણ; આનંદસ્વરૂપા, વૃષભાનુની પુત્રી; વૃંદાવનેશ્વરી, પુણ્યમયી, જે કૃષ્ણના મનને હરી લે છે।

Verse 129

प्रगल्भा चतुरा कामा कामिनी हरिमोहिनी । ललिता मधुरा माध्वी किशोरी कनकप्रभा ॥ १२९ ॥

તે પ્રગલ્ભા, ચતુરા, કામસ્વરૂપા અને કામિની છે; હરિને પણ મોહી લે તેવી મોહિની. તે લલિતા, મધુરા, માધ્વી, કિશોરી અને કનકપ્રભાથી દીપ્ત છે।

Verse 130

जितचंद्रा जितमृगा जितसिंहा जितद्विपा । जितरंभा जितपिका गोविंदहृदयोद्भवा ॥ १३० ॥

જે ચંદ્રને જીતે છે, મૃગને જીતે છે, સિંહ અને ગજને પણ જીતે છે; રંભા અને કોયલને પણ વટાવે છે—એ ગોવિંદના હૃદયમાંથી ઉદ્ભવેલી દેવી છે।

Verse 131

जितबिंबा जितशुका जितपद्मा कुमारिका । श्रीकृष्णाकर्षणा देवी नित्यं युग्मस्वरूपिणी ॥ १३१ ॥

જે બિંબફળની લાલીમા, શુકની મોહકતા અને પદ્મની શોભાને પણ વટાવે છે—એ નિત્ય કુમારિકા; શ્રીકૃષ્ણને આકર્ષનાર દેવી, સદા યુગ્મ-સ્વરૂપિણી।

Verse 132

नित्यं विहारिणी कांता रसिका कृष्णवल्लभा । आमोदिनी मोदवती नंदनंदनभूषिता ॥ १३२ ॥

તે નિત્ય વિહાર કરનારી કાંતા, દિવ્ય રસની રસિકા અને કૃષ્ણની પરમ વલ્લભા છે; તે આનંદની સુગંધથી ભરેલી, મోదવતી, અને નંદનંદનથી ભૂષિત છે।

Verse 133

दिव्यांबरा दिव्यहारा मुक्तामणिविभूषिता । कुञ्जप्रिया कुञ्जवासा कुञ्जनायकनायिका ॥ १३३ ॥

તે દિવ્ય વસ્ત્રધારિણી, દિવ્ય હારધારિણી, મુક્તા-મણિથી વિભૂષિતા; તે કુંજપ્રિયા, કુંજવાસિની, અને કુંજનાયકની નાયિકા છે।

Verse 134

चारुरूपा चारुवक्त्रा चारुहेमांगदा शुभा । श्रीकृष्णवेणुसंगीता मुरलीहारिणी शिवा ॥ १३४ ॥

તે મનોહર રૂપવાળી, સુંદર મુખવાળી, શુભ, અને રમણીય સુવર્ણ અંગદોથી શોભિત છે; તે શ્રીકૃષ્ણની વેણુધ્વનિમાં તન્મય, મુરળીથી હૃદય હરનારિ, અને મંગલસ્વરૂપા (શિવા) છે।

Verse 135

भद्रा भगवती शांता कुमुदा सुन्दरी प्रिया । कृष्णरतिः श्रीकृष्णसहचारिणी ॥ १३५ ॥

તે ભદ્રા, ભગવતી, શાંતા, કુમુદા, સુંદરિ અને પ્રિયા છે; શ્રીકૃષ્ણમાં રતિ ધરાવતી તથા સદા શ્રીકૃષ્ણની સહચારિણી છે।

Verse 136

वंशीवटप्रियस्थाना युग्मायुग्मस्वरूपिणी । भांडीरवासिनी शुभ्रा गोपीनाथप्रिया सखी ॥ १३६ ॥

તે વંશીવટના પ્રિય સ્થાનને પ્રેમ કરે છે, યુગ્મ અને અયુગ્મ—બન્ને સ્વરૂપવાળી; ભાંડિરમાં વસનારી, શુભ્ર-પ્રકાશમય—ગોપીનાથ (શ્રીકૃષ્ણ) ની પ્રિયા સખી છે।

Verse 137

श्रुतिनिःश्वसिता दिव्या गोविंदरसदायिनी । श्रीकृष्णप्रार्थनीशाना महानन्दप्रदायिनी ॥ १३७ ॥

તે શ્રુતિ (વેદ) ની દિવ્ય નિશ્વાસસ્વરૂપા છે, ગોવિંદ-રસ આપનારી છે; શ્રીકૃષ્ણ-પ્રાર્થનાની ઈશાના શક્તિ અને મહાનંદ પ્રદાન કરનારી છે।

Verse 138

वैकुंठजनसंसेव्या कोटिलक्ष्मी सुखावहा । कोटिकंदर्पलावण्या रतिकोटिरतिप्रदा ॥ १३८ ॥

તે વૈકુંઠજનોથી સેવિત છે, કરોડો લક્ષ્મીઓનું સુખ લાવનારી છે; કરોડો કંદર્પથી પણ અધિક લાવણ્યમયી અને કરોડો-કરોડો રતિથી પણ શ્રેષ્ઠ રતિ આપનારી છે।

Verse 139

भक्तिग्राह्या भक्तिरूपा लावण्यसरसी उमा । ब्रह्मरुद्रादिसंराध्या नित्यं कौतूहलान्विता ॥ १३९ ॥

ઉમા ભક્તિથી જ ગ્રાહ્ય છે; તે ભક્તિસ્વરૂપા, લાવણ્યની સરસી છે। બ્રહ્મા, રુદ્ર આદિ દેવોથી નિત્ય આરાધિતા અને સદા કૌતૂહલથી યુક્ત છે।

Verse 140

नित्यलीला नित्यकामा नित्यश्रृंगारभूषिता । नित्यवृन्दावनरसा नन्दनन्दनसंयुता ॥ १४० ॥

તે નિત્ય દિવ્ય લીલામાં રત, નિત્ય પ્રેમ-કામનાથી યુક્ત અને સદા પાવન શૃંગાર-ભૂષણોથી વિભૂષિત છે. તે નિત્ય વૃન્દાવન-રસનો આસ્વાદ લેતી નન્દનન્દન શ્રીકૃષ્ણ સાથે અવિચ્છિન્ન રીતે સંયુક્ત છે.

Verse 141

गोपगिकामण्डलीयुक्ता नित्यं गोपालसंगता । गोरसक्षेपणी शूरा सानन्दानन्ददायिनी ॥ १४१ ॥

તે ગોપિકાઓની મંડળીથી યુક્ત અને નિત્ય ગોપાલ-પ્રભુની સંગિની છે. તે ગોરસ ઢોળવામાં નિર્ભય છે અને આનંદ તથા પરમાનંદ આપનારિ છે.

Verse 142

महालीला प्रकृष्टा च नागरी नगचारिणी । नित्यमाघूर्णिता पूर्णा कस्तूरीतिलकान्विता ॥ १४२ ॥

તે મહાલીલાથી યુક્ત અને અતિ ઉત્તમ છે; નાગરી હોવા છતાં પર્વતોમાં વિહરનારિ છે. તે નિત્ય આનંદમાં ઘૂમતી, સર્વથા પૂર્ણ અને લલાટે કસ્તૂરી-તિલકથી અલંકૃત છે.

Verse 143

पद्मा श्यामा मृगाक्षी च सिद्धिरूपा रसावहा । कोटिचन्द्रानना गौरी कोटिकोकिलसुस्वरा ॥ १४३ ॥

તે પદ્મા, શ્યામા અને મૃગાક્ષી છે; તે સિદ્ધિરૂપા અને રસાવહા છે. તેનું મુખ કરોડ ચંદ્ર સમું તેજસ્વી છે; તે ગૌરીરૂપા છે અને તેનો સ્વર કરોડ કોયલોથી પણ વધુ મધુર છે.

Verse 144

शीलसौंदर्यनिलया नन्दनन्दनलालिता । अशोकवनसंवासा भांडीरवनसङ्गता ॥ १४४ ॥

તે શીલ અને સૌંદર્યની નિલયા છે, નન્દનન્દનને લલિતા રૂપે અતિ પ્રિય છે. તે અશોકવનમાં નિવાસ કરનારિ અને ભાંડીરવન સાથે સંલગ્ન છે.

Verse 145

कल्पद्रुमतलाविष्टा कृष्णा विश्वा हरिप्रिया । अजागम्या भवागम्या गोवर्द्धनकृतालया ॥ १४५ ॥

તે કલ્પવૃક્ષના તળે નિવાસ કરતી, શ્યામવર્ણા, સર્વવ્યાપિની અને હરિપ્રિયા છે. અજન્મા (સામાન્ય) જન માટે અગમ્ય, પરંતુ ભવબંધનમાં બંધાયેલા જીવ માટે ગમ્ય; અને ગોવર્ધનમાં કૃત-આલય ધરાવતી છે.

Verse 146

यमुनातीरनिलया शश्वद्गोविंदजल्पिनी । शश्वन्मानवती स्निग्धा श्रीकृष्णपरिवन्दिता ॥ १४६ ॥

તે યમુના તટે નિવાસ કરતી, સદા ગોવિંદનામ જપતી છે. તે સતત માનવો પર કરુણાવતી, સ્નિગ્ધ સ્નેહમયી; અને શ્રીકૃષ્ણ દ્વારા પરિવંદિતા છે.

Verse 147

कृष्णस्तुता कृष्णवृता श्रीकृष्णहृदयालया । देवद्रुमफला सेव्या वृन्दावनरसालया ॥ १४७ ॥

તે કૃષ્ણ દ્વારા સ્તુત, કૃષ્ણથી આવૃત, અને શ્રીકૃષ્ણના હૃદયમાં નિવાસ કરતી છે. દેવદ્રુમના ફળ સમ સેવ્ય છે; અને વૃંદાવનના અમૃતરસની જ આલય છે.

Verse 148

कोटितीर्थमयी सत्या कोटितीर्थफलप्रदा । कोटियोगसुदुष्प्राप्या कोटियज्ञदुराश्रया ॥ १४८ ॥

સત્ય કરોડો તીર્થોનું સારરૂપ છે અને કરોડો તીર્થોના ફળ આપનારું છે. તે કરોડો યોગોથી પણ દુર્લભપ્રાપ્ય, અને કરોડો યજ્ઞોથી પણ વધુ દુર્લભ આશ્રય છે.

Verse 149

मनसा शशिलेखा च श्रीकोटिसुभगाऽनघा । कोटिमुक्तसुखा सौम्या लक्ष्मीकोटिविलासिनी ॥ १४९ ॥

મનમાં તે શશિલેખા—નિર્દોષ, અને કરોડો શ્રીરૂપોથી પણ વધુ સુભગ છે. તે સૌમ્યા, કરોડો મુક્તિઓનું સુખ આપનારી; અને કરોડો લક્ષ્મીઓના વૈભવમાં વિલાસ કરનારી છે.

Verse 150

तिलोत्तमा त्रिकालस्था त्रिकालज्ञाप्यधीश्वरी । त्रिवेदज्ञा त्रिलोकज्ञा तुरीयांतनिवासिनी ॥ १५० ॥

તે તિલોત્તમા છે; ત્રિકાળમાં સ્થિત, ત્રિકાળજ્ઞા અને પરમ અધિશેવરી. તે ત્રિવેદજ્ઞા, ત્રિલોકજ્ઞા; અને તુરીયની અંતઃસત્તામાં નિવાસ કરે છે.

Verse 151

दुर्गाराध्या रमाराध्या विश्वाराध्या चिदात्मिका । देवाराध्या पराराध्या ब्रह्माराध्या परात्मिका ॥ १५१ ॥

તે દુર્ગારૂપે આરાધ્યા, રમા (લક્ષ્મી) રૂપે પણ આરાધ્યા છે. તે વિશ્વરૂપે પૂજ્ય અને ચિદાત્મિકા છે. દેવો દ્વારા આરાધિત, પરમ આરાધ્યા; બ્રહ્મરૂપે આરાધ્યા અને પરાત્મિકા છે.

Verse 152

शिवाराध्या प्रेमसाध्या भक्ताराध्या रसात्मिका । कृष्णप्राणार्पिणी भामा शुद्धप्रेमविलासिनी ॥ १५२ ॥

ભામા શિવને પણ આરાધ્યા છે; પ્રેમથી સાધ્ય, ભક્તો દ્વારા પૂજ્ય અને ભક્તિરસસ્વરૂપા છે. તે કૃષ્ણને પોતાનો પ્રાણ અર્પણ કરનારી, શુદ્ધ પ્રેમના વિલાસમાં રમનારી છે.

Verse 153

कृष्णाराध्या भक्तिसाध्या भक्तवृन्दनिषेविता । विश्वाधारा कृपाधारा जीवधारातिनायिका ॥ १५३ ॥

તે કૃષ્ણસંબંધે આરાધ્યા છે; ભક્તિથી સાધ્ય; ભક્તવૃંદ દ્વારા સેવિતા છે. તે વિશ્વાધાર, કૃપાધાર, અને જીવોના પ્રાણને ધારણ કરાવનારી પરમ નાયિકા છે.

Verse 154

शुद्धप्रेममयी लज्जा नित्यसिद्धा शिरोमणिः । दिव्यरूपा दिव्यभोगा दिव्यवेषा मुदान्विता ॥ १५४ ॥

શુદ્ધ પ્રેમમયી લજ્જા નિત્યસિદ્ધા અને શિરોમણિ છે. તેનું રૂપ દિવ્ય, ભોગ દિવ્ય, વેષ દિવ્ય, અને તે આનંદથી પરિપૂર્ણ છે.

Verse 155

दिव्यांगनावृन्दसारा नित्यनूतनयौवना । परब्रह्मावृता ध्येया महारूपा महोज्ज्वला ॥ १५५ ॥

તે દિવ્ય અપ્સરાવૃંદનો સાર છે, સદા નિત્યનૂતન યૌવનવતી. પરબ્રહ્મથી આવૃત, ધ્યાનયોગ્ય—મહારૂપા અને મહોત્તેજસ્વિની છે.

Verse 156

कोटिसूर्यप्रभा कोटिचन्द्रबिंबाधिकच्छविः । कोमलामृतवागाद्या वेदाद्या वेददुर्लभा ॥ १५६ ॥

તેણીનો તેજ કરોડો સૂર્ય સમાન છે અને તેની છબી કરોડો પૂર્ણચંદ્રથી પણ અધિક મનોહર. તેની વાણી કોમળ અને અમૃતમય; તે આદ્ય, વેદમૂળ—તથાપિ વેદોથી પણ દુર્લભ છે.

Verse 157

कृष्णासक्ता कृष्णभक्ता चन्द्रावलिनिषेविता । कलाषोडशसंपूर्णा कृष्णदेहार्द्धधारिणी ॥ १५७ ॥

તે કૃષ્ણમાં આસક્ત, કૃષ્ણભક્ત છે; ચન્દ્રાવલી દ્વારા સેવિત છે. સોળ કલાઓથી પૂર્ણ, તે કૃષ્ણદેહનો અર્ધભાગ ધારણ કરે છે.

Verse 158

कृष्णबुद्धिः कृष्णसाराकृष्णरूपविहारिणी । कृष्णकान्ता कृष्णधना कृष्णमोहनकारिणी ॥ १५८ ॥

તેની બુદ્ધિ કૃષ્ણમાં સ્થિર છે; તેનો સાર કૃષ્ણ છે; તે કૃષ્ણરૂપમાં વિહાર કરે છે. તે કૃષ્ણકાંતા છે, કૃષ્ણ જ તેનું ધન છે, અને તે કૃષ્ણ દ્વારા સૌને મોહિત કરે છે.

Verse 159

कृष्णदृष्टिः कृष्णगोत्री कृष्णदेवी कुलोद्वहा । सर्वभूतस्थितावात्मा सर्वलोकनमस्कृता ॥ १५९ ॥

તેની દૃષ્ટિ કૃષ્ણ પર સ્થિર છે; તે કૃષ્ણગોત્રી, કૃષ્ણદેવી અને કુલની ઉન્નતિકારિણી છે. તેનું આત્મસ્વરૂપ સર્વભૂતોમાં સ્થિત છે, અને સર્વ લોક તેને નમસ્કાર કરે છે.

Verse 160

कृष्णदात्री प्रेमधात्री स्वर्णगात्री मनोरमा । नगधात्री यशोठात्री महादेवी शुभंकरी ॥ १६० ॥

જે કૃષ્ણદાત્રી, પ્રેમધાત્રી, સુવર્ણદેહી અને મનોહર છે; જે પર્વતધારિણી અને યશોધારિણી છે—એ મહાદેવી શુભંકરી છે।

Verse 161

श्रीशेषदेवजननी अवतारगणप्रसूः । उत्पलांकारविंदांका प्रसादांका द्वितीयका ॥ १६१ ॥

શ્રી—શેષદેવની જનની, અવતારગણોની પ્રસૂતિ; જે ઉત્પલાંકા, અરવિંદાંકા અને પ્રસાદાંકા નામે પણ પ્રસિદ્ધ—આ ગણતરીમાં બીજી છે।

Verse 162

रथांका कुंजरांका च कुंडलांकपदस्थिता । छत्रांका विद्युदंका च पुष्पमालांकितापि च ॥ १६२ ॥

રથના ચિહ્નથી, કુંજર (હાથી)ના ચિહ્નથી ચિહ્નિત; કુંડલ-ચિહ્નવાળા પદચિહ્ન પર સ્થિત; છત્રના ચિહ્નથી, વિદ્યુતના ચિહ્નથી અને પુષ્પમાળાથી પણ અલંકૃત।

Verse 163

दंडांका मुकुटांका च पूर्णचन्द्रा शुकांकिता । कृष्णात्रहारपाका च वृन्दाकुंजविहारिणी ॥ १६३ ॥

દંડના ચિહ્નથી અને મુકુટના ચિહ્નથી ચિહ્નિત; પૂર્ણચંદ્રચિહ્નિતા અને શુકચિહ્નયુક્ત; કૃષ્ણવસ્ત્રધારિણી, તારકહારધારિણી અને વૃંદાના કુંજોમાં વિહાર કરનારી।

Verse 164

कृष्णप्रबोधनकरी कृष्णशेषान्नभोजिनी । पद्मकेसरमध्यस्था संगीतागमवेदिनी ॥ १६४ ॥

જે કૃષ્ણને પ્રબોધે છે; જે કૃષ્ણના શેષાન્નનો ભોગ કરે છે; જે કમળના કેસરના મધ્યમાં વિરાજે છે; અને જે સંગીત-આગમની જાણકાર છે।

Verse 165

कोटिकल्पांतभ्रूभंगा अप्राप्तप्रलयाच्युता । सर्वसत्त्वनिधिः पद्मशंखादिनिधिसेविता ॥ १६५ ॥

કોટિ કલ્પોના અંતે પણ જેના ભ્રૂભંગ થતો નથી, અને પ્રલય હજી ન આવ્યો હોય તોય જે અચલ, અચ્યુત રહે છે. તે સર્વ સત્ત્વોની નિધિ છે; પદ્મ, શંખ આદિ દિવ્ય નિધિઓ દ્વારા સેવિતા છે.

Verse 166

अणिमादिगुणैश्वर्या देववृन्दविमोहिनी । सस्वानन्दप्रदा सर्वा सुवर्णलतिकाकृतिः ॥ १६६ ॥

અણિમા આદિ ગુણ-ઐશ્વર્યથી યુક્ત તે દેવવૃંદને પણ મોહીત કરે છે. તે સર્વને પોતાનો આનંદ આપે છે; તેનું સ્વરૂપ સુવર્ણ લતિકા સમાન છે.

Verse 167

कृष्णाभिसारसंकेता मालिनी नृत्यपंडिता । गोपीसिंधुसकाशाह्वां गोपमंडपशोभिनी ॥ १६७ ॥

કૃષ્ણને મળવા માટેના સંકેતથી યુક્ત, માલિની—નૃત્યમાં પંડિતા. ‘ગોપી-સિંધુ-સકાશા’ નામે ખ્યાત, અને ગોપમંડપને શોભાવનારી.

Verse 168

श्रीकृष्णप्रीतिदा भीता प्रत्यंगपुलकांचिता । श्रीकृष्णालिंगनरता गोविंदविरहाक्षमा ॥ १६८ ॥

શ્રીકૃષ્ણને પ્રીતિ આપનારી, ભયથી કંપતી, જેના દરેક અંગ પર રોમાંચ છવાય છે. શ્રીકૃષ્ણના આલિંગન માટે સદા રત, ગોવિંદના વિરહને સહન ન કરી શકનારી.

Verse 169

अनंतगुणसंपन्ना कृष्णकीर्तनलालसा । बीजत्रयमयी मूर्तिः कृष्णानुग्रहवांछिता ॥ १६९ ॥

અનંત ગુણોથી સંપન્ન તે કૃષ્ણકીર્તનની લાલસા ધરાવે છે. તે ત્રિ-બીજમયી મૂર્તિ છે અને કૃષ્ણના અનુગ્રહની ઇચ્છા રાખે છે.

Verse 170

विमलादिनिषेव्या च ललिताद्यार्चिता सती । पद्मवृन्दस्थिता हृष्टा त्रिपुरापरिसेविता ॥ १७० ॥

વિમલા વગેરે દેવીઓ તેની સેવા કરે છે; લલિતા વગેરે તે સતીદેવીની પૂજા કરે છે. કમળોના સમૂહમાં સ્થિત તે હર્ષિત રહે છે અને ત્રિપુરા સતત તેની પરિચર્યા કરે છે.

Verse 171

वृन्तावत्यर्चिता श्रद्धा दुर्ज्ञेया भक्तवल्लभा । दुर्लभा सांद्रसौख्यात्मा श्रेयोहेतुः सुभोगदा ॥ १७१ ॥

વૃંતાવતીમાં પૂજાતી તે શ્રદ્ધા દુર્જ્ઞેય છે, ભક્તોને અતિ પ્રિય છે અને દુર્લભ છે. તેનું સ્વરૂપ ઘન આનંદમય છે; તે પરમ શ્રેયનું કારણ બને છે અને શુભ ભોગ આપે છે.

Verse 172

सारंगा शारदा बोधा सद्वृंदावनचारिणी । ब्रह्मानन्दा चिदानन्दा ध्यानान्दार्द्धमात्रिका ॥ १७२ ॥

તે સારંગા છે, તે શારદા છે, તે બોધરૂપા છે; તે સદ્વૃંદાવનમાં વિહરે છે. તે બ્રહ્માનંદ અને ચિદાનંદ છે; ધ્યાનજન્ય આનંદની અર્ધમાત્રા-સ્વરૂપિણી છે.

Verse 173

गंधर्वा सुरतज्ञा च गोविंदप्राणसंगमा । कृष्णांगभूषणा रत्नभूषणा स्वर्णभूषिता ॥ १७३ ॥

તે ગંધર્વી છે, સુરતકલામાં નિપુણ છે; તેનું પ્રાણ ગોવિંદ સાથે એકરૂપ છે. તે કૃષ્ણના અંગોને અલંકૃત કરે છે, રત્નોથી ભૂષિત છે અને સ્વર્ણાભૂષણોથી શોભિત છે.

Verse 174

श्रीकृष्णहृदयावासमुक्ताकनकनालि का । सद्रत्नकंकणयुता श्रीमन्नीलगिरिस्थिता ॥ १७४ ॥

જે શ્રીકૃષ્ણના હૃદયમાં વસે છે, જે મુક્તા-કનકની માળાથી અલંકૃત છે; જે ઉત્તમ રત્નજડિત કંકણ ધારણ કરે છે અને શ્રીમન્નીલગિરિ પર વિરાજે છે.

Verse 175

स्वर्णनूपुरसंपन्ना स्वर्णकिंकिणिमंडिता । अशेषरासकुतुका रंभोरूस्तनुमध्यमा ॥ १७५ ॥

સુવર્ણ નૂપુરોથી યુક્ત, સુવર્ણ કિંકિણીથી શોભિત; તે સર્વ રાસ-ક્રીડામાં ઉત્સુક, રંભા સમા ઊરુવાળી અને સુકુમાર કમરવાળી હતી।

Verse 176

पराकृतिः पररानन्दा परस्वर्गविहारिणी । प्रसूनकबरी चित्रा महासिंदूरसुन्दरी ॥ १७६ ॥

તે પરા-સ્વરૂપિણી, પરમાનંદમાં રમણ કરનારી, પરમ સ્વર્ગમાં વિહાર કરનારી છે. પુષ્પોથી શોભિત તેની કબરી અદભુત તેજ આપે છે; મહા સિંદૂરથી તે અતિસુંદર દેખાય છે।

Verse 177

कैशोरवयसा बाला प्रमदाकुलशेखरा । कृष्णाधरसुधा स्वादा श्यामप्रेमविनोदिनी ॥ १७७ ॥

કૈશોર્યવયની બાલા, પ્રેમાતુર પ્રમદાઓમાં શિરોમણિ; કૃષ્ણના અધરસુધા સમી મીઠી, તે શ્યામસુંદરના પ્રેમમાં વિનોદ કરે છે।

Verse 178

शिखिपिच्छलसच्चूडा स्वर्णचंपकभूषिता । कुंकुमालक्तकस्तूरीमंडिता चापराजिता ॥ १७८ ॥

મોરપિચ્છની સુંદર ચૂડાથી યુક્ત, સુવર્ણ ચંપક આભૂષણોથી અલંકૃત; કુંકુમ, આલક્તક અને કસ્તૂરીથી મંડિત—તે અપરાજિતા સમી અજય અને તેજસ્વી હતી।

Verse 179

हेमहरान्वितापुष्पा हाराढ्या रसवत्यपि । माधुर्य्यमधुरा पद्मा पद्महस्ता सुविश्रुता ॥ १७९ ॥

તે હેમહાર અને પુષ્પાલંકારોથી યુક્ત, હારોથી સમૃદ્ધ અને રસસભર છે। માધુર્યમાં પણ માધુર્યસ્વરૂપા—તે પદ્મા, પદ્મહસ્તા, સર્વત્ર સુવિખ્યાત છે।

Verse 180

भ्रूभंगाभंगकोदंडकटाक्षशरसंधिनी । शेषदेवाशिरस्था च नित्यस्थलविहारिणी ॥ १८० ॥

જે ભ્રૂભંગ-અભંગ માત્રથી અખંડ કોદંડ પર કટાક્ષ-શરોનું સંધાન કરે છે; જે શેષદેવના શિરો પર વિરાજે છે; અને જે પોતાના નિત્ય ધામમાં સદા વિહાર કરે છે.

Verse 181

कारुण्यजलमध्यस्था नित्यमत्ताधिरोहिणी । अष्टभाषवती चाष्टनायिका लक्षणान्विता ॥ १८१ ॥

જે કરુણાના જળમધ્યે નિવાસ કરે છે; જે ભાવ-વ્યક્તિના મત્ત ગજ પર સદા આરૂઢ રહે છે; જે અષ્ટ ભાષાઓથી યુક્ત છે અને અષ્ટનાયિકા-લક્ષણોથી પણ સુશોભિત છે.

Verse 182

सुनूतिज्ञा श्रुतिज्ञा च सर्वज्ञा दुःखहारिणी । रजोगुणेश्वरी चैव जरच्चंद्रनिभानना ॥ १८२ ॥

તે સુનીતિ-ધર્મની જાણકાર, શ્રુતિ-વેદની વિદુષી, સર્વજ્ઞ અને દુઃખહારી છે. તે રજોગુણની અધિષ્ઠાત્રી છે, અને તેનું મુખ જરાચંદ્ર સમું તેજસ્વી છે.

Verse 183

केतकीकुसुमाभासा सदा सिंधुवनस्थिता । हेमपुष्पाधिककरा पञ्चशक्तिमयी हिता ॥ १८३ ॥

તે કેતકીના પુષ્પ સમી તેજસ્વી છે, સદા સિંધુ-વનમાં નિવાસ કરે છે. તેના કરોમાં હેમપુષ્પોનું અલંકાર છે; તે હિતકારિણી અને પંચશક્તિમયી છે.

Verse 184

स्तनकुभी नराढ्या च क्षीणापुण्या यशस्वनी । वैराजसूयजननी श्रीशा भुवनमोहिनी ॥ १८४ ॥

તે સ્તનકુંભોથી શોભિત, નરસમૂહથી અલંકૃત છે; પુણ્ય ક્ષીણ થયું તોય યશસ્વિની છે. તે વૈરાજ અને સૂય નૃપોની જનની, શ્રીની અધિષ્ઠાત્રી અને ભુવનમોહિની છે.

Verse 185

महाशोभा महामाया महाकांतिर्महास्मृतिः । महामोहा महाविद्या महाकीर्तिंर्महारतिः ॥ १८५ ॥

તે મહાશોભા, મહામાયા, મહાકાંતિ અને મહાસ્મૃતિ છે. તે મહામોહ, મહાવિદ્યા, મહાકીર્તિ અને મહારતિ (ભક્તિ-આનંદ) પણ છે.

Verse 186

महाधैर्या महावीर्या महाशक्तिर्महाद्युतिः । महागौरी महासंपन्महाभोगविलासिनी ॥ १८६ ॥

તે મહાધૈર્ય અને મહાવીર્યથી યુક્ત, મહાશક્તિ તથા મહાદ્યુતિ ધરાવે છે. તે મહાગૌરી, મહાસંપન્ન અને મહાભોગ-વિલાસમાં રમણારી છે.

Verse 187

समया भक्तिदाशोका वात्सल्यरसदायिनी । सुहृद्भक्तिप्रदा स्वच्छा माधुर्यरसवर्षिणी ॥ १८७ ॥

તે સમયા (યોગ્ય સમયે કૃપા કરનારી), ભક્તિ આપનારી અને શોક હરનારી છે. તે વાત્સલ્યરસ દેનારી, સુહૃદ્-ભાવની ભક્તિ આપનારી, સ્વચ્છ અને માધુર્યરસ વરસાવનારી છે.

Verse 188

भावभक्तिप्रदा शुद्धप्रेमभक्तिविधायिनी । गोपरामाभिरामा च क्रीडारामा परेश्वरी ॥ १८८ ॥

તે ભાવભક્તિ આપનારી અને શુદ્ધ પ્રેમભક્તિ સ્થાપનારી છે. તે ગોપી-રમાઓમાં અતિ રમણીય, રામાની પ્રિયા, ક્રીડામાં રમનારી પરેશ્વરી છે.

Verse 189

नित्यरामा चात्मरामा कृष्णरामा रमेश्वरी । एकानैकजगद्व्याप्ता विश्वलीलाप्रकाशिनी ॥ १८९ ॥

તે નિત્યરામા અને આત્મરામા છે; તે કૃષ્ણરામા તથા રમેશ્વરી (શ્રીની અધિષ્ટાત્રી) છે. તે એક હોવા છતાં અનેક જગતોમાં વ્યાપ્ત છે અને સમગ્ર વિશ્વલીલાને પ્રકાશિત કરે છે.

Verse 190

सरस्वतीशा दुर्गेशा जगदीशा जगद्विधिः । विष्णुवंशनिवासा च विष्णुवंशसमुद्भवा ॥ १९० ॥

તે સરસ્વતીની અધિષ્ઠાત્રી, દુર્ગાની સ્વામિની, જગતની ઈશ્વરી અને જગતની વિધાત્રી છે; તે વિષ્ણુવંશમાં નિવાસ કરે છે અને વિષ્ણુવંશમાંથી જ પ્રગટ થઈ છે।

Verse 191

विष्णुवंशस्तुता कर्त्री विष्णुवंशावनी सदा । आरामस्था वनस्था च सूर्य्यपुत्र्यवगाहिनी ॥ १९१ ॥

તે વિષ્ણુવંશની સ્તુતિ રચનારી અને સદા વિષ્ણુવંશની રક્ષિકા છે. તે ઉપવનોમાં પણ અને વનોમાં પણ વસે છે, અને સૂર્યપુત્રી જેમાં અવગાહન કરે એવી પવિત્ર ધારા છે।

Verse 192

प्रीतिस्था नित्ययंत्रस्था गोलोकस्था विभूतिदा । स्वानुभूतिस्थिता व्यक्ता सर्वलोकनिवासिनी ॥ १९२ ॥

તે પ્રીતિમાં સ્થિત, નિત્ય-યંત્ર (શાશ્વત નિયમ)માં પ્રતિષ્ઠિત, ગોલોકમાં વસનારી અને વિભૂતિ આપનારી છે. સ્વાનુભૂતિમાં સ્થિર રહી તે વ્યક્ત છે અને સર્વ લોકોમાં નિવાસ કરે છે।

Verse 193

अमृता ह्यद्भुता श्रीमन्नारायणसमीडिता । अक्षरापि च कूटस्था महापुरुषसंभवा ॥ १९३ ॥

તે અમૃતા અને અદ્ભુત છે, શ્રીમાન નારાયણ દ્વારા સ્તુત છે. તે અક્ષરા પણ છે અને કૂટસ્થા (અચલ) પણ, તથા મહાપુરુષમાંથી સંભવેલી છે।

Verse 194

औदार्यभावसाध्या च स्थूलसूक्ष्मातिरूपिणी । शिरीषपुष्पमृदुला गांगेयमुकुरप्रभा ॥ १९४ ॥

તે ઔદાર્યભાવથી સાધ્ય છે અને સ્થૂલ, સૂક્ષ્મ તથા અતિરૂપે પ્રગટ થાય છે. તે શિરીષપુષ્પ જેવી મૃદુ છે અને ગંગાજન્ય મુકુરની પ્રભા જેવી દીપ્તિમાન છે।

Verse 195

नीलोत्पलजिताक्षी च सद्रत्नकवरान्विता । प्रेमपर्यकनिलया तेजोमंडलमध्यगा ॥ १९५ ॥

તેણાં નેત્રો નીલ કમળને પણ જીતે એવા; તે શ્રેષ્ઠ રત્નાભૂષણોથી વિભૂષિત હતી. પ્રેમમય પર્યંક પર વિરાજીને તે તેજોમંડળના મધ્યમાં સ્થિત હતી।

Verse 196

कृष्णांगगोपनाऽभेदा लीलावरणनायिका । सुधासिंधुसमुल्लासामृतास्यंदविधायिनी ॥ १९६ ॥

તે કૃષ્ણસ્વરૂપને ગોપન કરનાર શક્તિથી અભેદ છે; લીલાના આવરણની નાયિકા છે. તે સુધાસિંધુને ઉછાળે છે અને અમૃતધારાઓ વહાવે છે।

Verse 197

कृष्णचित्ता रासचित्ता प्रेमचित्ता हरिप्रिया । अचिंतनगुणग्रामा कृष्णलीला मलापहा ॥ १९७ ॥

તેણું ચિત્ત કૃષ્ણમાં સ્થિર, રાસમાં લીન, પ્રેમથી પરિપૂર્ણ—તે હરિને અતિ પ્રિય છે. તે અચિંત્ય ગુણસમૂહની નિધિ છે; કૃષ્ણલીલા સર્વ મલ દૂર કરે છે।

Verse 198

राससिंधुशशांका च रासमंडलमंडीनी । नतव्रता सिंहरीच्छा सुमीर्तिः सुखंदिता ॥ १९८ ॥

તેણાં નામો—રાસસિંધુશશાંકા, રાસમંડલમંડિની, નતવ્રતા, સિંહરીચ્છા, સુમીર્તિ અને સુખંદિતા।

Verse 199

गोपीचूडामणिर्गोपीगणेड्या विरजाधिका । गोपप्रेष्ठा गोपकन्या गोपनारी सुगोपिका ॥ १९९ ॥

તે ગોપીઓમાં ચૂડામણિ, ગોપીગણ દ્વારા આરાધ્ય, અને વિરજાથી પણ વધુ નિર્મળ છે. તે ગોપોને પરમ પ્રિય—ગોપકન્યા, ગોપનારી, અને શ્રેષ્ઠ સુગોપિકા છે।

Verse 200

गोपधामा सुदामांबा गोपाली गोपमोहिनी । गोपभूषा कृष्णभूषा श्रीवृन्दावनचंद्रिका ॥ २०० ॥

તે ગોપોનું તેજસ્વી ધામ છે; સુદામાની પૂજ્ય માતા છે; ગોપાલી—ગોપસમાજને મોહિત કરનારી છે. તે ગોપોની ભૂષા અને સ્વયં શ્રીકૃષ્ણની ભૂષા છે; શ્રીવૃન્દાવનની શુભ ચંદ્રિકા છે.