Narada Purana — Purva Bhaga, Shloka 67

Kṛṣṇādi-mantra-varga-varṇana

Classification of Krishna and Related Mantras

Devanagari script

ध्यायेत्कल्पद्रुमूलाश्रितमणिविलसद्दिव्यसिंहासनस्थं मेघश्यामं पिशंगांशुकमतिसुभगं शंखरेत्रे कराभ्याम् ॥ ६७ ॥

Transliteration

dhyāyetkalpadrumūlāśritamaṇivilasaddivyasiṃhāsanasthaṃ meghaśyāmaṃ piśaṃgāṃśukamatisubhagaṃ śaṃkharetre karābhyām || 67 ||

Translation

કલ્પવૃક્ષના મૂળ પાસે આશ્રિત, મણિમય તેજસ્વી દિવ્ય સિંહાસન પર બિરાજમાન, મેઘશ્યામ, અતિ મનોહર, પિશંગ વસ્ત્રધારી, બંને હાથમાં શંખ અને ચક્ર ધારણ કરનાર પ્રભુનું ધ્યાન કરવું।

Word by Word

• ध्यायेत्: should meditate
• ध्यायेत्: क्रिया (main action)
• Type: Verb
• Root: √ध्यै (धातु)
• Form: विधिलिङ् (Optative), प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन (sg.), परस्मैपद

• कल्पद्रुमूलाश्रितमणिविलसद्दिव्यसिंहासनस्थम्: seated on a divine throne shining with jewels, resting at the root of the wish-fulfilling tree
• कल्पद्रुमूलाश्रितमणिविलसद्दिव्यसिंहासनस्थम्: कर्म (Karma/object of meditation)
• Type: Adjective
• Root: कल्पद्रुमूलाश्रितमणिविलसद्दिव्यसिंहासनस्थ (प्रातिपदिक; कल्पद्रुम + मूल + आश्रित + मणि + विलसत् + दिव्य + सिंहासन + स्थ)
• Form: पुंलिङ्ग (m.), द्वितीया (Acc. 2), एकवचन (sg.); बहुपद-समासविशेषणम् (descriptive epithet)

• मेघश्यामम्: cloud-dark (complexioned)
• मेघश्यामम्: विशेषण (qualifier)
• Type: Adjective
• Root: मेघश्याम (प्रातिपदिक; मेघ + श्याम)
• Form: पुंलिङ्ग (m.), द्वितीया (Acc. 2), एकवचन (sg.)

• पिशङ्गांशुकम्: wearing tawny/yellowish garments
• पिशङ्गांशुकम्: विशेषण
• Type: Adjective
• Root: पिशङ्गांशुक (प्रातिपदिक; पिशङ्ग + अंशुक)
• Form: पुंलिङ्ग (m.), द्वितीया (Acc. 2), एकवचन (sg.)

• अतिसुभगम्: exceedingly beautiful
• अतिसुभगम्: विशेषण
• Type: Adjective
• Root: अतिसुभग (प्रातिपदिक; अति + सुभग)
• Form: पुंलिङ्ग (m.), द्वितीया (Acc. 2), एकवचन (sg.)

• शङ्खरेत्रे: conch and discus
• शङ्खरेत्रे: कर्म/सम्बन्ध (objects held)
• Type: Noun
• Root: शङ्खरेत्र (प्रातिपदिक; शङ्ख + रेत्र)
• Form: नपुंसकलिङ्ग (n.), द्वितीया (Acc. 2), द्विवचन (du.); द्वन्द्वः—‘शङ्ख’ च ‘रेत्र’ च (conch and discus)

• कराभ्याम्: with (his) two hands
• कराभ्याम्: करण (Karaṇa/instrument)
• Type: Noun
• Root: कर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग (m.), तृतीया (Instr. 3), द्विवचन (du.)

Speaker

Sanatkumara (teaching Narada the dhyāna/visualization of Vishnu)

Vrata Kalpa

Vrata: none

Verse Rasa

Primary Rasa: bhakti

Secondary Rasa: adbhuta

Characters & Entities

• Vishnu
• Sudarshana Chakra
• Shankha

FAQs

What is the spiritual significance of this verse in Narada Purana?

It prescribes a concrete dhyāna-mūrti of Lord Vishnu—cloud-dark, jewel-resplendent, enthroned, bearing conch and discus—so the mind gains steadiness and devotion by fixing on auspicious divine attributes.

How does this verse explain the path of devotion (Bhakti)?

Bhakti is practiced here as upāsanā: repeatedly contemplating Vishnu’s beautiful, protective form (with śaṅkha and cakra) to awaken loving remembrance and single-pointed attention.

What practical Vedic knowledge (Vedanga) is highlighted here?

It highlights practical upāsanā-vidhi (meditative procedure used in ritual contexts): forming a precise mental icon (dhyāna) that supports mantra-japa and worship, aligning mind, speech, and rite.