Narada Purana — Purva Bhaga, Shloka 60

Kṛṣṇādi-mantra-varga-varṇana

Classification of Krishna and Related Mantras

Devanagari script

ध्येयो हरिः सकपिलागणमध्यसंस्थस्ता आह्वयन्दधद्दक्षिणदोस्थवेणुम् । पाशं सयष्टिमपरत्र पयोदनीलः पीताम्बराहिरिपुपिच्छकृतावतंसः ॥ ६० ॥

Transliteration

dhyeyo hariḥ sakapilāgaṇamadhyasaṃsthastā āhvayandadhaddakṣiṇadosthaveṇum | pāśaṃ sayaṣṭimaparatra payodanīlaḥ pītāmbarāhiripupicchakṛtāvataṃsaḥ || 60 ||

Translation

હરિનું ધ્યાન કરવું—કપિલ અને તેના ગણોના મધ્યમાં સ્થિત, આહ્વાન કરતાં, જમણા હાથમાં વેણુ ધારણ કરનાર. બીજા હાથમાં દંડ સાથે પાશ ધારણ કરનાર; મેઘશ્યામ, પીતાંબરધારી, અને શિરોવેષ્ટનમાં મોરપિચ્છનું અલંકાર ધરાવનાર.

Word by Word

• ध्येयः: to be meditated upon
• ध्येयः: विधेय (Predicate adjective to हरिः)
• Type: Adjective
• Root: ध्यै (धातु) → ध्येय (कृदन्त)
• Form: कृदन्त-तव्यत्/यत् (gerundive: ‘to be meditated upon’), पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन

• हरिः: Hari (Vishnu)
• हरिः: कर्ता (Karta/Subject)
• Type: Noun
• Root: हरि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन

• स: with
• स: विशेषण (Qualifier in compound)
• Type: Adjective
• Root: स (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम, पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; समासपूर्वपद-निर्देशार्थम् (‘with’)

• कपिल: tawny/brown
• कपिल: सम्बन्ध (Genitive in compound)
• Type: Adjective
• Root: कपिल (प्रातिपदिक)
• Form: विशेषण-प्रातिपदिक, पुंलिङ्ग, षष्ठी (6th), एकवचन (समासपूर्वपद-निर्देशार्थम्)

• गण: group
• गण: सम्बन्ध (Genitive in compound)
• Type: Noun
• Root: गण (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी (6th), एकवचन (समासपूर्वपद-निर्देशार्थम्)

• मध्य: in the middle
• मध्य: अधिकरण (Adhikaraṇa/Location)
• Type: Noun
• Root: मध्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th), एकवचन (समासपूर्वपद-निर्देशार्थम्)

• संस्थः: situated (in the midst)
• संस्थः: विशेषण (Adjectival to हरिः)
• Type: Adjective
• Root: सम्-स्था (धातु) → संस्थ (कृदन्त)
• Form: कृदन्त-क्त (past participle) ‘standing/placed’, पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; सप्तमी-तत्पुरुषः: (कपिल-गण)-मध्य-संस्थः

• ताः: they (those)
• ताः: कर्ता (Karta/Subject)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), बहुवचन (सर्वनाम)

• आह्वयन्: calling/invoking
• आह्वयन्: क्रियाविशेषण (Participial modifier)
• Type: Verb
• Root: आ-ह्वे (धातु) → आह्वयत् (कृदन्त)
• Form: कृदन्त-शतृ (present active participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; क्रियाविशेषणरूपेण (concomitant action)

• दधत्: holding
• दधत्: क्रियाविशेषण (Participial modifier)
• Type: Verb
• Root: धा (धातु) → दधत् (कृदन्त)
• Form: कृदन्त-शतृ (present active participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; ‘bearing/holding’

• दक्षिण: right
• दक्षिण: सम्बन्ध (Genitive in compound)
• Type: Adjective
• Root: दक्षिण (प्रातिपदिक)
• Form: विशेषण-प्रातिपदिक, पुंलिङ्ग, षष्ठी (6th), एकवचन (समासपूर्वपद-निर्देशार्थम्)

• दोष्ठ: in the right hand
• दोष्ठ: अधिकरण (Adhikaraṇa/Location)
• Type: Noun
• Root: दोष्ठ/दोस् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी (7th), एकवचन; षष्ठी/सप्तमी-तत्पुरुषः: दक्षिण-दोष्ठ (in the right hand)

• वेणुम्: flute
• वेणुम्: कर्म (Karma/Object)
• Type: Noun
• Root: वेणु (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन

• पाशम्: noose
• पाशम्: कर्म (Karma/Object)
• Type: Noun
• Root: पाश (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन

• स: with
• स: विशेषण (Qualifier in compound)
• Type: Adjective
• Root: स (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम, अव्ययीभावार्थे ‘with’ (compound prefix)

• यष्टिम्: a staff
• यष्टिम्: कर्म (Karma/Object)
• Type: Noun
• Root: यष्टि (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; सह-तत्पुरुषः: स-यष्टिम्

• अपरत्र: elsewhere/in the other place
• अपरत्र: अधिकरण (Adverbial location)
• Type: Indeclinable
• Root: अपरत्र (अव्यय)
• Form: अव्यय, देश/स्थानवाचक (adverb: ‘elsewhere/in the other (hand/place)’)

• पयोद: cloud
• पयोद: सम्बन्ध (Genitive in compound)
• Type: Noun
• Root: पयोद (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी (6th), एकवचन (समासपूर्वपद-निर्देशार्थम्)

• नीलः: dark-blue like a cloud
• नीलः: विशेषण (Adjectival to हरिः)
• Type: Adjective
• Root: नील (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः: पयोद-नीलः

• पीत: yellow
• पीत: सम्बन्ध (Genitive in compound)
• Type: Adjective
• Root: पीत (प्रातिपदिक)
• Form: विशेषण-प्रातिपदिक, षष्ठी (6th), एकवचन (समासपूर्वपद-निर्देशार्थम्)

• अम्बर: garment
• अम्बर: सम्बन्ध (Genitive in compound)
• Type: Noun
• Root: अम्बर (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी (6th), एकवचन (समासपूर्वपद-निर्देशार्थम्); पीत-अम्बर (yellow garment)

• अरि: enemies
• अरि: सम्बन्ध (Genitive in compound)
• Type: Noun
• Root: अरि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी (6th), बहुवचन (समासपूर्वपद-निर्देशार्थम्)

• रिपु: foes
• रिपु: सम्बन्ध (Genitive in compound)
• Type: Noun
• Root: रिपु (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी (6th), बहुवचन (समासपूर्वपद-निर्देशार्थम्)

• पिच्छ: feather (peacock feather)
• पिच्छ: सम्बन्ध (Genitive in compound)
• Type: Noun
• Root: पिच्छ (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी (6th), एकवचन (समासपूर्वपद-निर्देशार्थम्)

• कृत: made/formed
• कृत: विशेषण (Adjectival in compound)
• Type: Adjective
• Root: कृ (धातु) → कृत (कृदन्त)
• Form: कृदन्त-क्त (past participle) ‘made’, पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः: (अरि-रिपु)-पिच्छ-कृत- (made of enemy-feathers)

• अवतंसः: with a head-ornament
• अवतंसः: विशेषण (Adjectival to हरिः)
• Type: Noun
• Root: अवतंस (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; तत्पुरुषः: पीताम्बर-(अरि-रिपु-पिच्छ-कृत)-अवतंसः (having an ornament made of peacock-feather)

Speaker

Sanatkumara (in dialogue with Narada)

Vrata Kalpa

Vrata: none

Verse Rasa

Primary Rasa: bhakti

Secondary Rasa: adbhuta

Characters & Entities

• Hari (Vishnu/Krishna)
• Kapila

FAQs

What is the spiritual significance of this verse in Narada Purana?

It prescribes a concrete dhyāna-mūrti of Hari: fixing the mind on specific divine attributes (color, posture, emblems, attire) to stabilize concentration and awaken devotion leading toward liberation.

How does this verse explain the path of devotion (Bhakti)?

Bhakti is expressed as personal, form-based remembrance: Hari is portrayed as actively “calling” the devotee, while the flute, yellow garments, and peacock-feather crest cultivate loving contemplation (smaraṇa) as a devotional practice.

What practical Vedic knowledge (Vedanga) is highlighted here?

It reflects a technical, lakṣaṇa-based method of visualization—precise descriptive markers used like a meditative ‘definition’—supporting disciplined practice akin to Vedāṅga-style exactness (terminology, attributes, and structured contemplation).