Narada Purana — Purva Bhaga, Shloka 49

The Description of the Worship of Rāma and Others

Rāmādi-pūjā-vidhāna

Devanagari script

परमन्त्रान् ग्रसद्वंद्वं भक्षयद्वितयं ततः । त्रासयद्वितयं वर्मास्त्राग्निजायांतिमो मनुः ॥ ४९ ॥

Transliteration

paramantrān grasadvaṃdvaṃ bhakṣayadvitayaṃ tataḥ | trāsayadvitayaṃ varmāstrāgnijāyāṃtimo manuḥ || 49 ||

Translation

પછી શત્રુ પરમંત્રોને ‘ગ્રસ ગ્રસ’ આ દ્વયથી ગળી જાય છે, ત્યારબાદ ‘ભક્ષય ભક્ષય’ આ દ્વિતયથી ભક્ષણ કરે છે. વર્મ-મંત્ર અને અસ્ત્ર-મંત્ર દ્વારા અગ્નિજ અંતિમ મનુ ‘ત્રાસય ત્રાસય’ દ્વયથી ભય ઉપજાવે છે।

Word by Word

• पर-मन्त्रान्: hostile mantras
• पर-मन्त्रान्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: पर (प्रातिपदिक) + मन्त्र (प्रातिपदिक)
• Form: Masculine (पुंलिङ्ग), Accusative (2nd/द्वितीया), Plural (बहुवचन); कर्मधारय: परे मन्त्राः (hostile/other mantras)

• ग्रसत्-द्वन्द्वम्: the double (utterance) “grasat”
• ग्रसत्-द्वन्द्वम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: ग्रसत् (कृदन्त, √ग्रस् धातु, शतृ) + द्वन्द्व (प्रातिपदिक)
• Form: Neuter (नपुंसकलिङ्ग), Accusative (2nd/द्वितीया), Singular (एकवचन); tatpuruṣa: ग्रसत्-शब्दस्य द्वन्द्वम् (double utterance of 'grasat/gras')

• भक्षयत्-द्वितयम्: the double “bhakṣayat”
• भक्षयत्-द्वितयम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: भक्षयत् (कृदन्त, √भक्ष् धातु, शतृ) + द्वितय (प्रातिपदिक)
• Form: Neuter (नपुंसकलिङ्ग), Accusative (2nd/द्वितीया), Singular (एकवचन); tatpuruṣa: भक्षयत्-शब्दस्य द्वितयम् (twofold 'bhakṣayat')

• ततः: then
• ततः: Kriya-viseshana (क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: ततः (अव्यय)
• Form: Adverb (क्रियाविशेषण-अव्यय): 'then/thereafter'

• त्रासयत्-द्वितयम्: the double “trāsayat”
• त्रासयत्-द्वितयम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: त्रासयत् (कृदन्त, √त्रस्/त्रास् धातु, शतृ/causative sense) + द्वितय (प्रातिपदिक)
• Form: Neuter (नपुंसकलिङ्ग), Accusative (2nd/द्वितीया), Singular (एकवचन); tatpuruṣa: त्रासयत्-शब्दस्य द्वितयम् (twofold 'trāsayat')

• वर्म-अस्त्र-अग्नि-जायाम्: in (the part named) “varma-astra-agni-jāyā”
• वर्म-अस्त्र-अग्नि-जायाम्: Adhikarana (अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: वर्म (प्रातिपदिक) + अस्त्र (प्रातिपदिक) + अग्नि (प्रातिपदिक) + जाया (प्रातिपदिक)
• Form: Feminine (स्त्रीलिङ्ग), Locative (7th/सप्तमी), Singular (एकवचन); multi-tatpuruṣa as mantra-name/section: 'in (the sequence called) varma-astra-agni-jāyā'

• अन्तिमः: the final
• अन्तिमः: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: अन्तिम (प्रातिपदिक)
• Form: Masculine (पुंलिङ्ग), Nominative (1st/प्रथमा), Singular (एकवचन)

• मनुः: mantra-formula
• मनुः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: मनु (प्रातिपदिक)
• Form: Masculine (पुंलिङ्ग), Nominative (1st/प्रथमा), Singular (एकवचन); 'manu' = mantra-formula

Speaker

Narada (within the technical narration of mantra-vidya in Book 1.3)

Vrata Kalpa

Vrata: none

Verse Rasa

Primary Rasa: adbhuta

Secondary Rasa: vira

Characters & Entities

• Agni
• Manu

FAQs

What is the spiritual significance of this verse in Narada Purana?

It portrays mantra-śakti as a disciplined, technical power: protection (varma/kavaca) and controlled force (astra) are used to neutralize harmful counter-mantras, emphasizing mastery and restraint in Vedic ritual science.

How does this verse explain the path of devotion (Bhakti)?

Indirectly: it suggests that even technical mantra practice is meant to uphold dharma and protection; in the broader Purāṇic frame, such powers are subordinate to righteous intent and ultimately to devotion-centered living.

What practical Vedic knowledge (Vedanga) is highlighted here?

Mantra-prayoga (applied mantra procedure) and rakṣā-kriyā (protective rites): the use of kavaca (armour) and astra (weapon) mantras to counteract and subdue opposing mantra-forces.