Hari-nāma Mahimā and Caraṇāmṛta: The Redemption of the Hunter Gulika (Uttaṅka Itihāsa)
સનક કમલાપતિ/વિષ્ણુની સ્તુતિ કરીને કહે છે કે વિષયમોહ અને મમતા દ્વારા ભ્રમિત થયેલાં લોકોના પાપ હરિનામના એક જ સ્મરણથી નાશ પામે છે. તે કડક ધર્મરેખા દોરે છે: હરિપૂજા વિનાનું ઘર શ્મશાન સમાન; વેદદ્વેષ તથા ગો-બ્રાહ્મણદ્વેષ રાક્ષસી સ્વભાવ; દ્વેષથી કરેલી પૂજા સ્વવિનાશક; સાચા ભક્ત લોકહિતકારી અને ‘વિષ્ણુમય’ હોય છે. પછી કૃતયુગનો ઇતિહાસ આવે છે—હિંસક પાપી ગુલિકા કેશવમંદિર લૂંટવા જાય છે અને વૈષ્ણવ મુનિ ઉત્તંક પર હુમલો કરે છે. ઉત્તંક તેને રોકી ક્ષમા, મમતાની નિષ્ફળતા અને દૈવની અનિવાર્યતા સમજાવે છે; મૃત્યુ પછી માત્ર ધર્મ-અધર્મ જ સાથે જાય છે એમ કહે છે. સત્સંગ અને હરિસાન્નિધ્યથી ગુલિકા પશ્ચાત્તાપ કરીને પાપ સ્વીકારે છે અને મરે છે; વિષ્ણુના પાદપ્રક્ષાલનજળ/ચરણામૃતથી તે પુનર્જીવિત અને શુદ્ધ થાય છે. પાપમુક્ત થઈ તે વિષ્ણુધામે જાય છે અને ઉત્તંક મહાવિષ્ણુની સ્તુતિ કરીને ભક્તિપ્રધાન મોક્ષધર્મનો ઉપદેશ પૂર્ણ કરે છે.
Shlokas
Verse 1
सनक उवाच । भूयः श्रृणुष्व विप्रेंद्र माहात्म्यं कमलापतेः । कस्य नो जायते प्रीतिः श्रोतुं हरिकथामृतम् ॥ १ ॥
સનક બોલ્યા—હે વિપ્રેન્દ્ર! ફરી કમલાપતિનું માહાત્મ્ય સાંભળો. હરિકથાના અમૃતનું શ્રવણ કરવા કોને પ્રીતિ ન થાય?
Verse 2
नराणां विषयान्धानां ममताकुलचेतसाम् । एकमेव हरेर्नाम सर्वपापप्रणाशनम् ॥ २ ॥
વિષયોમાં અંધ બનેલા અને મમતાથી વ્યાકુળ ચિત્ત ધરાવતા મનુષ્યો માટે માત્ર હરિનું એક નામ જ સર્વ પાપોનો નાશ કરનાર છે।
Verse 3
सकृद्वा न नमेद्यस्तु विष्णुं पापहरं नृणाम् । श्वपचं तं विजानीयात्कदाचिन्नालपेञ्च तम् ॥ ३ ॥
જે મનુષ્ય પાપહર વિષ્ણુને એક વાર પણ નમસ્કાર ન કરે, તેને શ્વપચ (અંત્યજ) જાણવો; ક્યારેય તેની સાથે વાતચીત ન કરવી।
Verse 4
हरिपूजाविहीनं तु यस्य वेश्म द्विजोत्तम । श्मशानसदृशं तद्धि कदाचिदपि नो विशेत् ॥ ४ ॥
હે દ્વિજોત્તમ! જે ઘરમાં હરિપૂજા નથી, તે ખરેખર શ્મશાન સમાન છે; તેમાં ક્યારેય પ્રવેશ ન કરવો।
Verse 5
हरिपूजाविहीनाश्च वेदविद्वेषिणस्तथा । गोद्विजद्वेषनिरता राक्षसाः परिकीर्त्तिताः ॥ ५ ॥
જે હરિપૂજાથી રહિત છે, જે વેદનો દ્વેષ કરે છે, અને જે ગાય તથા દ્વિજ પ્રત્યે દ્વેષમાં રત છે—તેઓ રાક્ષસ કહેવાયા છે।
Verse 6
यो वा को वापि विप्रेन्द्र विप्रद्वेषपरायणः । समर्चयति गोविंदं तत्पूजा विफला भवेत् ॥ ६ ॥
હે વિપ્રેન્દ્ર! જે કોઈ બ્રાહ્મણદ્વેષમાં પરાયણ છે, તે ગોવિંદની શ્રદ્ધાપૂર્વક પૂજા કરે તોય તેની તે પૂજા નિષ્ફળ બને છે।
Verse 7
अन्यश्रेयोविनाशार्थं येऽर्चयंति जनार्दनम् । सा पूजैव महाभाग पूजकानाशु हंति वै ॥ ७ ॥
જે અન્યના કલ્યાણના વિનાશ માટે જનાર્દનનું પૂજન કરે છે, હે મહાભાગ, એ પૂજા જ પૂજકોનો શીઘ્ર નાશ કરે છે।
Verse 8
हरिपूजाकरो यस्तु यदि पापं समाचरेत् । तमेव विष्णुद्वेष्टारं प्राहुस्तत्त्वार्त्थकोविदाः ॥ ८ ॥
હરિપૂજા કરતો હોવા છતાં જો પાપ આચરે, તો તત્ત્વાર્થના જાણકારો તેને જ ખરેખર વિષ্ণુદ્વેષી કહે છે।
Verse 9
ये विष्णुनिरताः संति लोकानुग्रहतत्पराः । धर्मकार्यरताः शश्वद्विष्णुरुपास्तु ते मताः ॥ ९ ॥
જે વિષ্ণુમાં નિરત છે, લોકહિતમાં તત્પર છે અને સદા ધર્મકાર્યમાં રત છે—તેઓ વિષ್ಣુરૂપ જ માનવામાં આવે છે।
Verse 10
कोटिजन्मार्दजितैः पुण्यैर्विष्णुभक्तिः प्रजायते । दृढभक्तिमतां विष्णौ पापबुद्धिः कथं भवेत् ॥ १० ॥
કરોડો જન્મોમાં અર્જિત પુણ્યોથી વિષ್ಣુભક્તિ પ્રગટે છે. જેમની વિષ್ಣુમાં દૃઢ ભક્તિ છે, તેમને પાપબુદ્ધિ કેવી રીતે થાય?
Verse 11
जन्मकोट्यर्जितं पापं विष्णुपूजारतात्मनाम् । क्षयं याति क्षणादेव तेषां स्यात्पापधीः कथम् ॥ ११ ॥
વિષ್ಣુપૂજામાં રત આત્માઓના કરોડો જન્મોના સંચિત પાપ ક્ષણમાં નાશ પામે છે; તો પછી તેમને પાપબુદ્ધિ કેવી રીતે રહે?
Verse 12
विष्णुभक्तिविहीना ये चंडालाः परिकीर्तिताः । चंडाला अपि वै श्रेष्ठा हरिभक्तिपरायणाः ॥ १२ ॥
જે વિષ્ણુભક્તિથી રહિત છે તેઓ ચાંડાળ કહેવાય છે; પરંતુ જે હરિભક્તિમાં સંપૂર્ણ પરાયણ છે, તે ચાંડાળ પણ નિશ્ચયે શ્રેષ્ઠ છે.
Verse 13
नराणां विषयांधानां सर्वदुःखविनाशिनी । हरिसेवेति विख्याता भुक्तिमुक्तिप्रदायिनी ॥ १३ ॥
વિષયોમાં અંધ થયેલા મનુષ્યોના સર્વ દુઃખનો નાશ કરનાર; ‘હરિસેવા’ તરીકે વિખ્યાત, ભોગ અને મોક્ષ બંને આપનાર છે.
Verse 14
संगात्स्नेहाद्भयाल्लोभादज्ञानाद्वापि यो नरः । विष्णोरुपासनं कुर्यात्सोऽक्षयं सुखमश्नुते ॥ १४ ॥
સંગ, સ્નેહ, ભય, લોભ અથવા અજ્ઞાનથી પણ જે મનુષ્ય વિષ્ણુની ઉપાસના કરે છે, તે અક્ષય સુખ પામે છે.
Verse 15
हरिपादोदकं यस्तु कणमात्रं पिबेदपि । स स्नातः सर्वतीर्थेषु विष्णोः प्रियतरो भवेत् ॥ १५ ॥
જે હરિના પાદોદકનું એક બિંદુ પણ પીવે, તે સર્વ તીર્થોમાં સ્નાન કરેલો ગણાય છે અને વિષ્ણુને અતિ પ્રિય બને છે.
Verse 16
अकालमृत्युशमनं सर्वव्याधिविनाशनम् । सर्वदुःखोपशमनं हरिपोदोदक स्मृतम् ॥ १६ ॥
હરિનું પાદોદક અકાળમૃત્યુને શમાવનાર, સર્વ વ્યાધિઓનો નાશ કરનાર અને સર્વ દુઃખોનું ઉપશમ કરનાર તરીકે સ્મરિત છે.
Verse 17
नारायणं परं धाम ज्योतिषां ज्योतिरुत्तमम् । ये प्रपन्ना महात्मानस्तेषां मुक्तिर्हि शाश्वती ॥ १७ ॥
નારાયણ પરમ ધામ છે, જ્યોતિઓમાં સર્વોત્તમ જ્યોતિ છે. જે મહાત્માઓ તેની શરણાગતિ કરે છે, તેમની મુક્તિ નિશ્ચયે શાશ્વત છે॥
Verse 18
अत्राप्युदाहरंतीममितिहासं पुरातनम् । पठतां श्रृण्वतां चैव सर्वपापप्रणाशनम् ॥ १८ ॥
અહીં પણ હું આ પ્રાચીન ઇતિહાસનું ઉદાહરણ કહું છું. જે વાંચે અને જે સાંભળે, તેમના સર્વ પાપોનો નાશ કરે છે॥
Verse 19
आसीत्पुरा कृतयुगे गुलिको नाम लुब्धकः । परदारपरद्रव्यहरणे सततोद्यतः ॥ १९ ॥
પ્રાચીન કાળે કૃતયુગમાં ગુલિક નામનો એક લુબ્ધક (શિકારી) હતો. તે પરસ્ત્રી અપહરણ અને પરધન હરણમાં સદા તત્પર રહેતો॥
Verse 20
परनिंदापरो नित्यं जन्तूपद्रवकृत्तथा । हतवान्ब्राह्मणान् गाश्च शतशोऽथ सहस्रशः ॥ २० ॥
તે સદા પરનિંદામાં રત રહેતો અને જીવજંતુઓને ઉપદ્રવ કરતો. તેણે બ્રાહ્મણો અને ગાયો સૈકડાઓ, અહીં સુધી કે હજારોની સંખ્યામાં મારી નાખ્યા હતા॥
Verse 21
देवस्वहरणे नित्यं परस्वहरणे तथा । उद्युक्तः सर्वदा विप्र कीनाशानामधीश्वरः ॥ २१ ॥
હે બ્રાહ્મણ! ખેડૂતોનો અધીશ્વર તે દેવસ્વ હરણ કરવામાં અને પરસ્વ હરણ કરવામાં પણ સદા ઉદ્યત રહેતો—હંમેશા એ જ કાર્યમાં લાગેલો॥
Verse 22
तेन पापान्यनेकानि कृतानि सुमहांति च । न तेषां शक्यते वक्तुं संख्या वत्सरकोटिभिः ॥ २२ ॥
તે વર્તનથી અસંખ્ય, અતિ મહાન પાપો કરવામાં આવ્યા; તેમની સંખ્યા કરોડો વર્ષોમાં પણ કહી શકાતી નથી।
Verse 23
स कदाचिन्महापापो जंतृनामन्तकोपमः । सौवीरराज्ञो नगरं सर्वैश्वर्यसमन्वितम् ॥ २३ ॥
એ મહાપાપી, જે પ્રાણીઓ માટે યમ સમાન ભયંકર હતો, એક વખત સર્વ ઐશ્વર્યથી સમન્વિત સૌવીરરાજાના નગરમાં ગયો।
Verse 24
योषिद्धिर्भूषितार्भिश्च सरोभिनिर्मलोदकैः । अलंकृतं विपणिभिर्ययो देवपुरोपमम् ॥ २४ ॥
એ નગર સ્ત્રીઓના સમૂહો અને સજ્જિત કન્યાઓથી શોભિત હતું; નિર્મળ જળવાળા સરોવરો અને બજારો વડે અલંકૃત થઈ તે દેવપુર સમાન લાગતું હતું।
Verse 25
तस्योपवनमध्यस्थं रम्यं केशवमंदिरम् । छदितं हेमकलशैर्दृष्ट्वा व्याधो मुदं ययौ ॥ २५ ॥
તે ઉપવનના મધ્યમાં આવેલું, સુવર્ણ કલશોથી ઢંકાયેલ શિખરવાળું રમ્ય કેશવમંદિર જોઈ વ્યાધ આનંદિત થયો।
Verse 26
हराम्यत्र सुवर्णानि बहूनीति विनिश्चितम् । जगामाभ्यंतरं तस्य कीनाशश्चौर्यलोलुपः ॥ २६ ॥
“અહીંથી ઘણું સોનું ચોરી લઈ જઈશ” એમ નક્કી કરીને, ચૌર્યલોભી તે ખેડૂત તે સ્થાનના અંદરના ભાગમાં ગયો।
Verse 27
तत्रापश्यद्द्विजवरं शांतं तत्त्वार्थकोविदम् । परिचर्यापरं विष्णोरुत्तंकं तपसां निधिम् ॥ २७ ॥
ત્યાં તેણે શ્રેષ્ઠ દ્વિજમુનિને જોયા—શાંત, તત્ત્વાર્થમાં નિપુણ, વિષ્ણુની પરિચર્યામાં તત્પર, તપસ્યાનો ખજાનો ઉત્તંક।
Verse 28
एकाकिनं दयासुं च निस्पृहं ध्यानलोलुपम् । चौर्यान्तरायकर्तारं तं दृष्ट्वा लुब्धको मुने ॥ २८ ॥
હે મુને, તેને એકલો—દયાળુ, નિસ્પૃહ અને ધ્યાનમાં લીન—જોઈ લોભી શિકારીએ વિચાર્યું કે ‘આ માણસ મારી ચોરીમાં અડચણ કરશે’.
Verse 29
द्रव्यजातं तु देवस्य हर्तुकामोऽतिसाहसी । उत्तंकं हंतुमारेभे विधृतासिर्मदोद्धतः ॥ २९ ॥
દેવના ધનને હરણ કરવાની લાલસાથી તે અતિસાહસી માણસ—તલવાર ખેંચી, અહંકારના મદમાં ઉછળતો—ઉત્તંકને મારવા ધસી પડ્યો।
Verse 30
पादेनाक्रम्य तद्वक्षो जटाः संगृह्य पाणिना । हंतुं कृतमतिं व्याधमुत्तंकः प्रेक्ष्य चाब्रवीत् ॥ ३० ॥
ઉત્તંકે તેના વક્ષ પર પગ મૂકીને અને હાથથી જટાઓ પકડીને—શિકારીને મારવાનો નિશ્ચય કરીને—તેને જોઈને કહ્યું।
Verse 31
उत्तंक उवाच । भो भो साधो वृथा मां त्वं हनिष्यसि निरागसम् । मया किमपराद्धं ते तद्वदस्व महामत्ते ॥ ३१ ॥
ઉત્તંક બોલ્યા—“હે સાધુ, નિરપરાધ મને તું વ્યર્થ જ મારી નાખીશ. મેં તારો કયો અપરાધ કર્યો છે? કહો, હે મહામૂઢ!”
Verse 32
कृतापराधिनां लोके शक्ताः शिक्षां प्रकुर्वते । नहि सौम्य वृथा घ्नंति सज्जना अपि पापिनः ॥ ३२ ॥
આ લોકમાં અપરાધ કરનારાઓને પણ શાસન-શિક્ષાથી સુધારી શકાય છે. હે સૌમ્ય, સજ્જનો પણ પાપીઓને નિરર્થક રીતે નથી મારતા; યોગ્ય કારણથી જ દંડ આપે છે.
Verse 33
विरोधिष्वपि मूर्खेषु निरीक्ष्यावस्थितान् गुणान् । विरोधं नहि कुर्वंति सज्जनाः शांतचेतसः ॥ ३३ ॥
વિરોધી મૂર્ખોમાં પણ રહેલા ગુણોને જોઈને શાંતચિત્ત સજ્જનો વિરોધ કરતા નથી; તેઓ ગુણદર્શન પર સ્થિર રહે છે.
Verse 34
बहुधा बोध्यमानोऽपि यो नरः क्षमयान्वितः । तमुत्तमं नरं प्राहुर्विष्णोः प्रियतरं सदा ॥ ३४ ॥
વારંવાર સમજાવ્યા છતાં જે મનુષ્ય ક્ષમાથી યુક્ત રહે છે, તેને જ ઉત્તમ પુરુષ કહે છે; તે સદા ભગવાન વિષ્ણુને અતિ પ્રિય હોય છે.
Verse 35
सुजनो न याति वैरं परहितबुद्धिर्वनाशकालेऽपि । छेदेऽपि चंदनतरुः सुरभयति मुखं कुठारस्य ॥ ३५ ॥
સુજન પરહિતબુદ્ધિવાળો હોય છે; પોતાના વિનાશકાળમાં પણ વૈર ધારણ કરતો નથી. જેમ ચંદનવૃક્ષ કાપવામાં આવે તોય કૂહાડીના મુખને સુગંધિત કરે છે.
Verse 36
अहो विधिः सुबलवान्बा धते बहुधा जनान् । सर्वसंगविहीनोऽपि बाध्यते हि दुरात्मना ॥ ३६ ॥
અહો! વિધિ (ભાગ્ય) અતિ બળવાન છે; તે લોકોને અનેક રીતે બાંધે છે. સર્વસંગવિહિન હોવા છતાં પણ દુષ્ટમનના કારણે અવરોધિત થવું પડે છે.
Verse 37
अहो निष्कारणं लोके बाधंते बहुधा जनान् । सर्वसंगविहीनोऽपि बाध्यते पिशुनैर्जनैः । तत्रापि साधून्बाधंते न समानान्कदाचन ॥ ३७ ॥
અહો! આ લોકમાં લોકો નિષ્કારણ અનેક રીતે અન્યને પીડાવે છે. સર્વસંગવિહીન હોવા છતાં પણ પિશુન અને દુષ્ટજન ત્રાસ આપે છે. અને તેમાં પણ તેઓ ખાસ કરીને સાધુઓને જ સતાવે છે; પોતાના જેવા લોકોને કદી નહીં.
Verse 38
मृगमीनसज्जनानां तृणजलसंतोषविहितवृत्तानाम् । लुब्धकधीवरपिशुना निष्कारणवैरिणो जगति ॥ ३८ ॥
આ જગતમાં મૃગ, માછલી અને સજ્જન—જે તૃણ અને જળથી સંતોષ રાખીને વર્તે છે—તેમના શત્રુ નિષ્કારણ જ હોય છે: શિકારી, માછીમાર અને પિશુન નિંદક।
Verse 39
अहो बलवती माया मोहयत्यखिलं जगत् । पुत्रमित्रकलत्रार्थं सर्वं दुःखेन योजयेत् ॥ ३९ ॥
અહો! માયા કેટલી બલવતી છે—તે આખા જગતને મોહે છે અને પુત્ર, મિત્ર તથા કલત્ર માટે સર્વને દુઃખના બંધનમાં જોડે છે.
Verse 40
परद्रव्यापहारेण कलत्रं पोषितं त्वया । अंते तत्सर्वमुत्सृज्य एक एव प्रयति वै ॥ ४० ॥
પરના ધનનું અપહરણ કરીને તું પત્ની અને ઘર-ગૃહસ્થિ પોષી; પરંતુ અંતે તે બધું છોડીને તું ખરેખર એકલો જ પ્રસ્થાન કરે છે.
Verse 41
मम माता मम पिता मम भार्या ममात्मजाः । ममेदमिति जंतूनां ममता बाधते वृथा ॥ ४१ ॥
“મારી માતા, મારા પિતા, મારી પત્ની, мои પુત્રો; આ મારું”—આવી મમતા જીવોને વ્યર્થ જ પીડાવે છે.
Verse 42
यावदर्जयति द्रव्यं बांधवास्तावदेव हि । धर्माधर्मौ सहैवास्तामिहामुत्र न चापरः ॥ ४२ ॥
જ્યાં સુધી મનુષ્ય ધન કમાય છે ત્યાં સુધી સગાં-સંબંધીઓ નજીક રહે છે. પરંતુ આ લોક અને પરલોકમાં માત્ર ધર્મ અને અધર્મ જ સાથી છે; બીજો કોઈ નથી.
Verse 43
धर्माधर्मार्जितैर्द्रव्यैः पोषिता येन ये नराः । मृतमग्निमुखे हुत्वा घृतान्नं भुंजते हि ते ॥ ४३ ॥
ધર્મ અને અધર્મથી કમાયેલા ધનથી જેમનું પોષણ થાય છે, તેઓ મૃત્યુ પછી અગ્નિમુખે આહુતિ બની, ઘી-મિશ્રિત અન્નનો ભોગ ભોગવે છે—એવું કહેવાયું છે.
Verse 44
गच्छंतं परलोकं च नरं तु ह्यनुतिष्टतः । धर्माधर्मौ न च धनं न पुत्रा न च बांधवाः ॥ ४४ ॥
મનુષ્ય પરલોક તરફ જાય ત્યારે તેની સાથે ન ધન જાય, ન પુત્રો, ન સગાં-સંબંધીઓ; માત્ર ધર્મ અને અધર્મ જ અનુસરે છે.
Verse 45
कामः समृद्धिमायाति नराणां पापकर्मिणाम् । कामः संक्षयमायाति नराणां पुण्यकर्मणाम् ॥ ४५ ॥
પાપકર્મ કરનારા મનુષ્યોમાં કામના વધે છે; પરંતુ પુણ્યકર્મમાં રત મનુષ્યોમાં કામના ક્ષીણ થાય છે.
Verse 46
वृथैव व्याकुला लोका धनादानां सदार्जने ॥ ४६ ॥
ધન અને સંપત્તિ સદા એકત્ર કરવામાં લોકો વ્યર્થ જ વ્યાકુળ રહે છે.
Verse 47
यद्भावि तद्भवत्येव यदभाव्यं न तद्भवेत् । इति निश्चितबुद्धीनां न चिंता बाधते क्वचित् ॥ ४७ ॥
જે થવાનું છે તે નિશ્ચિત થાય છે; જે થવાનું નથી તે કદી થતું નથી. તેથી જેમની બુદ્ધિ નિશ્ચયમાં સ્થિર છે, તેમને ચિંતા ક્યારેય પીડતી નથી।
Verse 48
देवाधीनमिदं सर्वं जगत्स्थावरजंगमम् । तस्माज्जन्म च मृत्युं च दैवं जानाति नापरः ॥ ४८ ॥
આ સમગ્ર જગત—સ્થાવર અને જંગમ—દેવના અધિન છે. તેથી જન્મ અને મૃત્યુ દૈવ જ નક્કી કરે છે; બીજું કંઈ નહીં।
Verse 49
यत्र कुत्र स्थितस्यापि यद्भाव्यं तद्भवेद् ध्रुवम् । लोकस्तु तत्र विज्ञाय वृथायासं करोति हि ॥ ४९ ॥
માણસ જ્યાં ક્યાંય હોય, જે થવાનું છે તે નિશ્ચિત થાય છે. છતાં લોકો આ જાણીને પણ વ્યર્થ પ્રયત્ન કરે છે।
Verse 50
अहो दुःखं मनुष्याणां ममताकुलचेतसाम् । महापापानि कृत्वापि परान्पुष्यांति यत्नतः ॥ ५० ॥
અહો, મમતાથી વ્યાકુળ ચિત્તવાળા મનુષ્યોની કેટલી દુઃખદ સ્થિતિ! તેઓ મહાપાપો કરીને પણ પોતાના લોકો અને સ્વાર્થને પોષવા-વધારવા પ્રયત્ન કરે છે।
Verse 51
अर्जितं च धनं सर्वं भुंजते बांधवाः सदा । स्वयमेकतमो मूढस्तत्पापफलमश्नुते ॥ ५१ ॥
અર્જિત કરેલું સર્વ ધન સદા બંધુજનો ભોગવે છે; પરંતુ તે મૂઢ મનુષ્ય એકલો જ તે પાપનું ફળ ભોગવે છે।
Verse 52
इति ब्रवाणं तमृषिं विमुच्य भयविह्वलः । गुलिकः प्रांजलिः प्राह क्षमस्वेति पुनः पुनः ॥ ५२ ॥
આ રીતે બોલતા તે ઋષિને મુક્ત કરીને ભયથી કંપતો ગુલિક હાથ જોડીને વારંવાર બોલ્યો— “ક્ષમા કરો, ક્ષમા કરો.”
Verse 53
सत्संगस्य प्रभावेण हरिसन्निधिमात्रतः । गतपापो लुबग्दकश्च ह्यनुतापीदमब्रवीत् ॥ ५३ ॥
સત્સંગના પ્રભાવથી અને માત્ર હરિની સન્નિધિથી જ શિકારીનાં પાપો નાશ પામ્યા; તે પશ્ચાત્તાપી બની આ વચન બોલ્યો.
Verse 54
मया कृता नि पापानि महांति सुबहूनि च । तानि सर्वाणि नष्टानि विप्रेंद्र तव दर्शनात् ॥ ५४ ॥
હે વિપ્રેન્દ્ર! મેં મહાન અને બહુ પાપો કર્યા છે; પરંતુ તમારા દર્શન માત્રથી તે બધાં નષ્ટ થઈ ગયા છે.
Verse 55
अहोऽहं पापधीर्नित्यं महापापमुपाचरम् । कथं मे निष्कृति र्भूयो यामि कं शरणं विभोः ॥ ५५ ॥
અહો! પાપબુદ્ધિથી હું નિત્ય મહાપાપ કરતો રહ્યો. હવે મારી નિષ્કૃતિ કેવી રીતે થશે? હે વિભો! હું કોની શરણ જાઉં?
Verse 56
पूर्वजन्मार्जितैः पापैर्लुब्धकत्वमवाप्तवान् । अत्रापि पापजालानि कृत्वा कां गतिमाप्नुयाम् ॥ ५६ ॥
પૂર્વજન્મમાં સંગ્રહિત પાપોથી મને શિકારીપણું પ્રાપ્ત થયું; અને અહીં પણ પાપજાળ રચીને હું કઈ ગતિને પામું?
Verse 57
अहो ममायुः क्षयमेति शीघ्रं पापान्यनेकानि समर्ज्जितानि । प्रातिक्रिया नैव कृता मयैषां गतिश्च का स्यान्ममजन्म किं वा ॥ ५७ ॥
અહો! મારું આયુષ્ય ઝડપથી ક્ષય પામે છે અને મેં અનેક પાપો સંચિત કર્યા છે. તેમનું પ્રાયશ્ચિત્ત મેં કર્યું નથી—હવે મારી ગતિ શું થશે અને મને કેવો પુનર્જન્મ મળશે?
Verse 58
अहो विधिः पापशता कुलं मां किं सृष्टवान्पापतरं च शश्वत् । कथं च यत्पापफलं हि भोक्ष्ये कियत्सु जन्मस्वहमुग्रकर्मा ॥ ५८ ॥
અહો, કેવી વિધિ! સૈકડો પાપોથી ભરેલા કુળમાં મને કેમ રચ્યો, અને મને સદાય વધુ પાપી કેમ બનાવ્યો? હું—ઉગ્ર કર્મ કરનાર—પાપફળ કેવી રીતે ભોગવીશ, અને કેટલા જન્મો સુધી?
Verse 59
एवं विनिंदन्नात्मानमात्मना लुब्धकस्तदा । अंतस्तापाग्निसंतप्तः सद्यः पंचत्वमागतः ॥ ५९ ॥
આ રીતે તે સમયે શિકારી પોતાના મનથી પોતાને જ ધિક્કારતો, આંતરિક પશ્ચાત્તાપની અગ્નિથી દગ્ધ થઈ તત્કાળ મૃત્યુ પામ્યો.
Verse 60
उत्तंकः पतितं प्रेक्ष्य लुबग्धकं तं दयापरः । विष्णुपादोदकेनैवमभ्यषिंचन्महामतिः ॥ ६० ॥
પડેલા તે શિકારીને જોઈ દયાપર મહામતિ ઉત્તંકે ભગવાન વિષ્ણુના પાદપ્રક્ષાલિત જળથી તેને છાંટી અભિષેક કર્યો.
Verse 61
हरिपादोदकस्पर्शाल्लुब्धको गतकल्मषः । दिव्यं विमानमारुह्य मुनिमेतदथाब्रवीत् ॥ ६१ ॥
હરિના પાદપ્રક્ષાલિત જળના સ્પર્શથી શિકારીના પાપકલ્મષ દૂર થયા. પછી તે દિવ્ય વિમાનમાં આરોહણ કરીને મુનિને આ વચન બોલ્યો.
Verse 62
गुलिक उवाच । उत्तंक मुनिशार्दूल गुरुस्त्वं मम सुव्रत । विमुक्तस्त्वत्प्रसादेन महापातककंचुकात् ॥ ६२ ॥
ગુલિક બોલ્યો— હે ઉત્તંક, મુનિશાર્દૂલ, હે સુવ્રત! તમે જ મારા ગુરુ છો. તમારા પ્રસાદથી હું મહાપાતકના કંચુક સમાન આવરણથી મુક્ત થયો છું.
Verse 63
गतस्त्वदुपदेशान्मे संतापो मुनिपुंगव । तथैव सर्वपापानि विनष्टान्यतिवेगतः ॥ ६३ ॥
હે મુનિપુંગવ! તમારા ઉપદેશથી મારો સંતાપ દૂર થયો; તેમ જ મારા સર્વ પાપો પણ અતિ વેગથી વિનષ્ટ થયા.
Verse 64
हरिपादोदकं यस्मान्मयि त्वं सिक्तवान्मुने । प्रापितोऽस्मि त्वया तस्मात्तद्विष्णोः परमं पदम् ॥ ६४ ॥
હે મુને! તમે મારા પર હરિના પાદોદકનું સિંચન કર્યું, તેથી તમારા દ્વારા હું વિષ્ણુના પરમ પદને પ્રાપ્ત થયો છું.
Verse 65
त्वयाहं तारितो विप्र पापादस्माच्छरीरतः । तस्मान्नतोऽस्मि ते विद्वन्मत्कृतं तत्क्षमस्व च ॥ ६५ ॥
હે વિપ્ર! તમે મને આ શરીર સાથે સંકળાયેલા પાપથી તાર્યા. તેથી હે વિદ્વાન, હું તમને નમસ્કાર કરું છું—મારા દ્વારા થયેલ કોઈ દોષ હોય તો ક્ષમા કરશો.
Verse 66
इत्युक्त्वा देवकुसुमैर्मुनिश्रेष्टं समाकिरम् । प्रदक्षिणात्रयं कृत्वा नमस्कारं चकार सः ॥ ६६ ॥
આમ કહી તેણે દેવકુસુમોથી મુનિશ્રેષ્ઠ પર પુષ્પવર્ષા કરી; પછી ત્રણ પ્રદક્ષિણાઓ કરીને ભક્તિપૂર્વક નમસ્કાર કર્યો.
Verse 67
ततो विमानमारुह्य सर्वकामसमन्वितम् । अप्सरोगणसंकीर्णः प्रपेदे हरिमंदिरम् ॥ ६७ ॥
પછી તે સર્વકામસમન્વિત દિવ્ય વિમાનમાં આરોહણ કરીને, અપ્સરાગણોથી ઘેરાયેલો, હરિના મંદિર-ધામે પહોંચ્યો।
Verse 68
एतद्दृष्ट्वा विस्मितोऽसौ ह्युत्तंकस्तपसांनिधिः । शिरस्यंजलिमाधाय तुष्टाव कमलापतिम् ॥ ६८ ॥
આ દૃશ્ય જોઈ તપસ્યાનો નિધિ ઉત્તંક આશ્ચર્યચકિત થયો; તેણે શિરે અંજલિ ધરી કમલાપતિ વિષ્ણુની સ્તુતિ કરી।
Verse 69
तेन स्तुतो महाविष्णुर्दत्तवान्वरमत्तमम् । वरेण तेनोक्तंकोऽपि प्रपेदे परमं पदम् ॥ ६९ ॥
તેની સ્તુતિથી પ્રસન્ન થયેલા મહાવિષ્ણુએ ઉત્તમ વર આપ્યો; તે વરના પ્રભાવથી ઉત્તંક પણ પરમ પદને પ્રાપ્ત થયો।
Verse 70
इति श्रीबृहन्नारदीयपुराणे पूर्वभागे विष्णुमाहात्म्ये सप्तत्रिंशोऽध्यायः ॥ ३७ ॥
આ રીતે શ્રી બૃહન્નારદીય પુરાણના પૂર્વભાગના વિષ્ણુ-માહાત્મ્યમાં સત્તત્રીસમો અધ્યાય સમાપ્ત થયો।
Frequently Asked Questions
Caraṇāmṛta is presented as a concentrated purifier: it pacifies untimely death, destroys disease, ends sorrow, and—most crucially—burns accumulated sin instantly. In the Gulika episode it functions as a grace-bearing sacramental medium (prasāda) that completes the conversion initiated by satsaṅga and remorse, culminating in ascent to Viṣṇu’s abode.
It asserts that worship done with hostility—especially hatred toward brāhmaṇas or intent to destroy another’s welfare—becomes fruitless and even self-destructive. The text ties bhakti to ethical orientation (lokahita, dharma-kriyā), treating malice as incompatible with genuine devotion.