Narada Purana — Purva Bhaga, Shloka 20
Saṃsāra-duḥkha: Karmic Descent, Garbhavāsa, Life’s Anxieties, Death, and the Call to Jñāna-Bhakti
आत्मानमाश्वास्य उत्पत्तेरनंतरं सत्संगेन विष्णोश्चरितश्रवणेन च विशुद्धमना भूत्वा सत्कर्माणि निर्वर्त्य अखिलजगदंतरात्मनः सत्यज्ञानानंदमयस्य शक्तिप्रभावानुष्टितविष्टपवर्गस्य लक्ष्मीपतेर्नारायणस्य सकलसुरासुरयक्षगंधर्वराक्षसपन्न गमुनिकिन्नरसमूहार्चितचरणकमलयुगं भक्तितः समभ्यर्च्य दुःसहः संसारच्छेदस्यकारणभूतं वेदरहस्योपनिषद्भिः परिस्फुटं सकललोकपरायणं हृदिनिधाय दुःखतरमिमं संस्कारागारमतिक्रमिष्यामीति मनसि भावयति ॥ २० ॥
ātmānamāśvāsya utpatteranaṃtaraṃ satsaṃgena viṣṇoścaritaśravaṇena ca viśuddhamanā bhūtvā satkarmāṇi nirvartya akhilajagadaṃtarātmanaḥ satyajñānānaṃdamayasya śaktiprabhāvānuṣṭitaviṣṭapavargasya lakṣmīpaternārāyaṇasya sakalasurāsurayakṣagaṃdharvarākṣasapanna gamunikinnarasamūhārcitacaraṇakamalayugaṃ bhaktitaḥ samabhyarcya duḥsahaḥ saṃsāracchedasyakāraṇabhūtaṃ vedarahasyopaniṣadbhiḥ parisphuṭaṃ sakalalokaparāyaṇaṃ hṛdinidhāya duḥkhataramimaṃ saṃskārāgāramatikramiṣyāmīti manasi bhāvayati || 20 ||
પછી જન્મ પછી તે પોતાને આશ્વાસન આપી, સત્સંગ અને વિષ્ણુના ચરિત્ર-શ્રવણથી મનને વિશુદ્ધ કરે છે. સત્કર્મો કરીને તે ભક્તિપૂર્વક લક્ષ્મીપતિ નારાયણના કમળચરણયુગ્મની આરાધના કરે છે—જે સમગ્ર જગતના અંતરાત્મા, સત્ય-જ્ઞાન-આનંદમય છે; જેમની શક્તિપ્રભાવથી લોકવ્યવસ્થા પ્રગટ થાય છે; અને જેમના ચરણ દેવ-અસુર, યક્ષ, ગંધર્વ, રાક્ષસ, નાગ, મુનિ તથા કિન્નરસમૂહ દ્વારા પૂજિત છે. ઉપનિષદોથી સ્પષ્ટ થયેલું વેદરહસ્ય—જે સર્વ લોકનું આશ્રય અને દુઃસહ સંસારચ્છેદનું કારણ છે—હૃદયમાં ધારણ કરીને તે મનમાં નિશ્ચય કરે છે: “હું આ અતિ દુઃખમય સંસ્કારાગારને પાર કરી જઈશ।”
Narrator (Purāṇic narration within the Narada Purana; dialogue context commonly framed around Narada’s instruction to the Sanatkumāras)
Vrata: none
Primary Rasa: bhakti
Secondary Rasa: shanta
FAQs
It presents a complete inner progression: satsanga and hearing Viṣṇu’s līlā purify the mind, righteous action stabilizes it, devotion anchors it in Nārāyaṇa, and Upaniṣadic Veda-essence becomes the heart’s refuge—culminating in the resolve to cut saṃsāra and transcend saṃskāras.
Bhakti is shown as practical and transformative: one listens to Viṣṇu’s deeds (śravaṇa), keeps saintly company (satsaṅga), worships the Lord’s lotus feet with devotion, and holds the Upaniṣadic truth inwardly—making devotion the direct cause of breaking the cycle of worldly suffering.
Rather than a specific Vedāṅga technique (like Vyākaraṇa or Jyotiṣa), the verse highlights Upaniṣadic discernment—the “Veda-rahasya” that clarifies the ultimate refuge—and frames it as applied knowledge that supports sādhana aimed at ending saṃsāra.