Narada Purana — Purva Bhaga, Shloka 112

Graha–Ketu–Utpāta Lakṣaṇas: Solar/Lunar Omens, Comets, Eclipses, and Calendar Rules

Devanagari script

प्रवर्षणां समे गर्भो नाक्षत्रेण प्रगृह्यते । यात्रोद्वाहव्रतक्षौरे तिथिवर्षेशनिर्णयः ॥ ११२ ॥

Transliteration

pravarṣaṇāṃ same garbho nākṣatreṇa pragṛhyate | yātrodvāhavratakṣaure tithivarṣeśanirṇayaḥ || 112 ||

Translation

વર્ષાને આધારે વર્ષ ગણાય ત્યારે ગર્ભ (અને તેની ગણતરી) નક્ષત્રથી નક્કી કરવો નહીં. યાત્રા, લગ્ન, વ્રત અને ચૂડાકર્મમાં નિર્ણય તિથિ તથા વર્ષેશ (વર્ષના અધિપતિ) દ્વારા કરવો.

Word by Word

• प्रवर्षणाम्: of the rainfalls/monsoon-rains
• प्रवर्षणाम्: सम्बन्ध (Genitive relation)
• Type: Noun
• Root: प्रवर्षण (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (Genitive/षष्ठी), बहुवचन

• समे: in an even/regular (period)
• समे: अधिकरण (Locative/स्थान)
• Type: Adjective
• Root: सम (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (Locative/सप्तमी), एकवचन; विशेषण (गर्भे इति)

• गर्भः: pregnancy/gestation
• गर्भः: कर्म (with passive verb)
• Type: Noun
• Root: गर्भ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative/प्रथमा), एकवचन

• न: not
• न: सम्बन्ध (Negation)
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)
• Form: अव्यय; निषेध (negation particle)

• अक्षत्रेण: by the nakṣatra (asterism) (measure)
• अक्षत्रेण: करण (Instrument/means)
• Type: Noun
• Root: अक्षत्र (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (Instrumental/तृतीया), एकवचन

• प्रगृह्यते: is ascertained/accepted
• प्रगृह्यते: क्रिया (Verb)
• Type: Verb
• Root: प्र + ग्रह् (धातु)
• Form: लट्-लकार (Present), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन; कर्मणि-प्रयोग (Passive)

• यात्रा: in journeys/expeditions
• यात्रा: अधिकरण (Locative context)
• Type: Noun
• Root: यात्रा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (Locative/सप्तमी), एकवचन (समाहार-निर्देश; सूची)

• उद्वाह: in marriage
• उद्वाह: अधिकरण (Locative context)
• Type: Noun
• Root: उद्वाह (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (Locative/सप्तमी), एकवचन (समाहार-निर्देश; सूची)

• व्रत: in vows/observances
• व्रत: अधिकरण (Locative context)
• Type: Noun
• Root: व्रत (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (Locative/सप्तमी), एकवचन (समाहार-निर्देश; सूची)

• क्षौरे: in shaving/tonsure
• क्षौरे: अधिकरण (Locative context)
• Type: Noun
• Root: क्षौर (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (Locative/सप्तमी), एकवचन (समाहार-निर्देश; सूची)

• तिथि: lunar day (tithi)
• तिथि: सम्बन्ध (compound member)
• Type: Noun
• Root: तिथि (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative/प्रथमा), एकवचन; समासपूर्वपद

• वर्ष: year
• वर्ष: सम्बन्ध (compound member)
• Type: Noun
• Root: वर्ष (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; समासपूर्वपद

• ईश: lord, ruler
• ईश: सम्बन्ध (compound member)
• Type: Noun
• Root: ईश (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; समासपूर्वपद

• निर्णयः: determination based on tithi and the year-lord
• निर्णयः: कर्म/विधेय (Predicate nominal)
• Type: Noun
• Root: निर्णय (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative/प्रथमा), एकवचन; षष्ठी/सम्बन्ध-तत्पुरुष (तिथेः वर्षेशस्य च निर्णयः / or तिथि-वर्षेश-निर्णयः as determinative)

Speaker

Sanatkumara (teaching Narada)

Vrata Kalpa

Vrata: vrata (general; unspecified)

Verse Rasa

Primary Rasa: shanta

Secondary Rasa: none

FAQs

What is the spiritual significance of this verse in Narada Purana?

It emphasizes dharmic precision: sacred acts should be performed with proper temporal discernment, aligning human rites with cosmic order through approved Jyotiṣa measures.

How does this verse explain the path of devotion (Bhakti)?

By guiding devotees to perform vows (vrata) and life-rites (saṁskāra) correctly, it supports steady devotional practice—removing avoidable obstacles and strengthening disciplined worship.

What practical Vedic knowledge (Vedanga) is highlighted here?

Vedāṅga Jyotiṣa: it prioritizes tithi and the year-regent (varṣeśa) for determining auspicious timing for yātrā, udvāha, vrata, and kṣaura, and cautions against relying on nakṣatra for certain yearly/rain-season-based reckoning of conception.