Home›Narada Purana›Purva Bhaga›Second Quarter›Adhyaya 43›Shloka 124
←Previous Verse
Next Verse→

Narada Purana — Purva Bhaga, Shloka 124

Jīva–Ātman Inquiry; Kṣetrajña Doctrine; Karma-based Varṇa; Four Āśramas and Sannyāsa Discipline

Devanagari script

अरिमित्रोदासीनां तुल्यदर्शनाः स्थावरजरायुजांडजस्वेदजानां भूतानां वाङ्मनृःकर्मभिरनभिरनभिद्रोहिणोऽनिकेताः । पर्वतपुलिनवृक्षमूलदेवायतनान्यनुसंचरंतो वा सार्थमुपेयुर्नगरं ग्रामं वा न क्रोधदर्पलोभमोहकार्पण्यदंभपरिवादाभिमाननिर्वृत्तहिंसा इति ॥ १२४ ॥

Transliteration

arimitrodāsīnāṃ tulyadarśanāḥ sthāvarajarāyujāṃḍajasvedajānāṃ bhūtānāṃ vāṅmanṛḥkarmabhiranabhiranabhidrohiṇo'niketāḥ | parvatapulinavṛkṣamūladevāyatanānyanusaṃcaraṃto vā sārthamupeyurnagaraṃ grāmaṃ vā na krodhadarpalobhamohakārpaṇyadaṃbhaparivādābhimānanirvṛttahiṃsā iti || 124 ||

Translation

તેઓ શત્રુ, મિત્ર અને ઉદાસીન—બધા પ્રત્યે સમદૃષ્ટિ ધરાવે છે। સ્થાવર હોય કે જરાયુજ, અંડજ, સ્વેદજ અથવા અંકુરજ—કોઈ પણ પ્રાણી પ્રત્યે વાણી, મન અને કર્મથી દ્રોહ કરતા નથી; અને તેઓ અનિકેત, એટલે સ્થિર નિવાસ વિના રહે છે। પર્વત, નદીકાંઠા, વૃક્ષમૂળ અને દેવાયતનોમાં સંચરતા, અથવા કારવાં સાથે શહેર કે ગામમાં પણ જઈ શકે છે; ક્રોધ, દર્પ, લોભ, મોહ, કાર્પણ્ય, દંભ, પરિવાદ અને અભિમાનથી ઉપજતી હિંસાથી સર્વથા મુક્ત રહે છે॥૧૨૪॥

Word by Word
अरि-मित्र-उदासीनाम्of enemies, friends, and neutrals
अरि-मित्र-उदासीनाम्:
Sambandha (सम्बन्ध/Genitive)
TypeNoun
Rootअरि (प्रातिपदिक)+मित्र (प्रातिपदिक)+उदासीन (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी, बहुवचन; द्वन्द्व-समाहार: ‘अरयः मित्राणि उदासीनाः’ (enemies, friends, neutrals)
तुल्य-दर्शनाःseeing all equally
तुल्य-दर्शनाः:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootतुल्य (प्रातिपदिक)+दर्शन (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; बहुव्रीहि: ‘येषां दर्शनं तुल्यम्’ (having equal vision)
स्थावर-जरायुज-अण्डज-स्वेदजानाम्of immobile, womb-born, egg-born, and sweat-born (beings)
स्थावर-जरायुज-अण्डज-स्वेदजानाम्:
Sambandha (सम्बन्ध/Genitive)
TypeNoun
Rootस्थावर (प्रातिपदिक)+जरायुज (प्रातिपदिक)+अण्डज (प्रातिपदिक)+स्वेदज (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग/नपुंसक, षष्ठी, बहुवचन; द्वन्द्व: the four classes of beings (immobile, womb-born, egg-born, sweat-born)
भूतानाम्of beings
भूतानाम्:
Sambandha (सम्बन्ध/Genitive)
TypeNoun
Rootभूत (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, षष्ठी, बहुवचन
वाक्-मनः-कर्मभिःby speech, mind, and deeds
वाक्-मनः-कर्मभिः:
Karana (करण/Instrument)
TypeNoun
Rootवाच् (प्रातिपदिक)+मनस् (प्रातिपदिक)+कर्मन् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया (Instrumental), बहुवचन; द्वन्द्व: by speech, mind, and actions
अनभिः(textual) non-/without
अनभिः:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootअनभि (अव्यय/particle-like; here as intensifier ‘without/none’)
Formपाठदोष/दुर्लभरूप; likely intended ‘अनभि-’ as prefix in next word; taken as अव्यय-प्रयोग (particle)
अनभिद्रोहिणःnon-injurious, non-hostile
अनभिद्रोहिणः:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootअनभिद्रोहिन् (प्रातिपदिक; a+abhi+drohin)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; विशेषण: ‘not harming/ not hostile’
अनिकेताःhomeless, without fixed dwelling
अनिकेताः:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootअनिकेत (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; विशेषण: ‘without a fixed abode’
पर्वत-पुलिन-वृक्ष-मूल-देव-आयतनानिmountains, river-banks, tree-roots, and temples
पर्वत-पुलिन-वृक्ष-मूल-देव-आयतनानि:
Karma (कर्म/Object of motion)
TypeNoun
Rootपर्वत (प्रातिपदिक)+पुलिन (प्रातिपदिक)+वृक्ष (प्रातिपदिक)+मूल (प्रातिपदिक)+देव (प्रातिपदिक)+आयतन (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, बहुवचन; द्वन्द्व/समाहार: mountains, river-banks, tree-roots, and temples
अनुसंचरन्तःroaming about
अनुसंचरन्तः:
Karta (कर्ता/agent, participial)
TypeVerb
Rootअनु-√संचर्/√चर् (धातु) + शतृ (कृदन्त)
Formवर्तमानकालिक कृदन्त (Present active participle, शतृ), पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन
वाor
वा:
Sambandha (सम्बन्ध/particle)
TypeIndeclinable
Rootवा (अव्यय)
Formविकल्पार्थक अव्यय (disjunctive particle): or
सार्थम्in a group, together
सार्थम्:
Sahakari (सहकारी/Accompaniment)
TypeNoun
Rootसार्थ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया/अव्ययीभाववत् क्रियाविशेषण-प्रयोग; here adverbially ‘in a group’
उपेयुःthey would go/approach
उपेयुः:
Kriya (क्रिया/Action)
TypeVerb
Rootउप+√इ (धातु)
Formलिट्-लकार (Perfect), प्रथमपुरुष, बहुवचन; परस्मैपद
नगरम्a city
नगरम्:
Karma (कर्म/Goal)
TypeNoun
Rootनगर (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
ग्रामम्a village
ग्रामम्:
Karma (कर्म/Goal)
TypeNoun
Rootग्राम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
वाor
वा:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootवा (अव्यय)
Formविकल्पार्थक अव्यय (or)
नnot
न:
Sambandha (सम्बन्ध/negation)
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
Formनिषेध (negation particle)
क्रोध-दर्प-लोभ-मोह-कार्पण्य-दम्भ-परिवाद-अभिमान-निर्वृत्त-हिंसाःfree from violence arising from anger, pride, greed, delusion, miserlyness, hypocrisy, slander, and ego
क्रोध-दर्प-लोभ-मोह-कार्पण्य-दम्भ-परिवाद-अभिमान-निर्वृत्त-हिंसाः:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootक्रोध (प्रातिपदिक)+दर्प (प्रातिपदिक)+लोभ (प्रातिपदिक)+मोह (प्रातिपदिक)+कार्पण्य (प्रातिपदिक)+दम्भ (प्रातिपदिक)+परिवाद (प्रातिपदिक)+अभिमान (प्रातिपदिक)+निर्वृत्त (निर्+√वृत्, क्त)+हिंसा (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; बहुव्रीहि: ‘येषां हिंसा ... निर्वृत्ता’ (whose violence has ceased due to absence of anger, pride, greed, delusion, miserlyness, hypocrisy, slander, and ego)
इतिthus
इति:
Sambandha (सम्बन्ध/quotative)
TypeIndeclinable
Rootइति (अव्यय)
Formउक्त्यर्थक अव्यय (quotative particle)
Speaker

Unspecified (gnomic/authorial statement in verse)

Vrata Kalpa

Vrata: none

Verse Rasa

Primary Rasa: shanta

Secondary Rasa: karuna

Characters & Entities
E
enemies
F
friends
N
neutrals
L
living beings (immobile; womb-born; egg-born; sweat/moisture-born; sprout-born)
M
mountains
R
riverbanks/sandbanks
T
tree roots
T
temples/shrines
C
caravan
C
city
V
village
A
anger
P
pride
G
greed
D
delusion
M
miserliness
H
hypocrisy
S
slander
C
conceit
V
violence (as a moral fault)

FAQs

←Previous Verse
Next Verse→