Adhyaya 91: The Gods’ Hymn to Kātyāyanī and the Goddess’ Prophecy of Future Manifestations
देवीस्तुतिः तथा अवतार-भविष्यवाणी (Devī-stutiḥ tathā avatāra-bhaviṣyavāṇī)
Cosmic Recapitulation
આ અધ્યાયમાં દેવો કાત્યાયની દેવીની સ્તુતિ કરીને જગતના રક્ષણ માટે વર માગે છે। દેવી તેમની ભક્તિ સ્વીકારી ધર્મસ્થાપન માટે યુગે યુગે વિવિધ સ્વરૂપે પ્રગટ થવાની ભવિષ્યવાણી કરે છે અને દુષ્ટનિગ્રહ તથા સાધુરક્ષણનું વચન આપે છે।
Divine Beings
Celestial Realms
Key Content Points
Focus Keywords
Shlokas in Adhyaya 91
Verse 1
जज्वलुश्चाग्नयः शान्ताः शान्ता दिग्जनितस्वनाः । इति श्रीमार्कण्डेयपुराणे सावर्णिके मन्वन्तरे देवीमाहात्म्ये शुम्भवधोनाम नवतितमोऽध्यायः । एकनवतितमोऽध्यायः- ९१ । ऋषिरुवाच देव्याऽ हते तत्र महासुरेन्द्रे सेन्द्राः सुरा वन्हिपुरोगमास्ताम् । कात्यायनीं तुष्टुवुरिष्टलाभाद् विकाशिवक्त्राब्जविकाशिताशाः ॥
શાંત થયેલા અગ્નિઓ સ્થિર રીતે પ્રજ્વલિત રહ્યા; દિશાઓમાંથી ઊઠેલા શબ્દો શમ્યા. (અહીં શ્રીમાર્કંડેય પુરાણના સાવર્ણિક મન્વંતરમાં દેવীমાહાત્મ્યનો નવ્વદમો અધ્યાય ‘શુમ્ભવધ’ સમાપ્ત થાય છે.) હવે એકાણુંમો અધ્યાય આરંભે છે. ઋષિ બોલ્યા—દેવીએ તે મહાન અસુરાધિપતિનો વધ કર્યા પછી, ઇન્દ્ર સહિત દેવગણ, અગ્નિને અગ્રેસર રાખીને, પ્રસન્ન મુખે, ઇચ્છિત કાર્યસિદ્ધિથી કૃતકૃત્ય બની, કાત્યાયનીની સ્તુતિ કરવા લાગ્યા।
Verse 2
देवा ऊचुः देवि प्रपन्नार्तिहरे प्रसीद प्रसीद मातर्जगतोऽखिलस्य । प्रसीद विश्वेश्वरि पाहि विश्वं त्वमीश्वरी देवि चराचरस्य ॥
દેવોએ કહ્યું—હે શરણાગતોના દુઃખ હરણ કરનારી દેવી, કૃપા કર, કૃપા કર, હે સમગ્ર જગતની માતા. હે વિશ્વેશ્વરી, કૃપા કર; જગતનું રક્ષણ કર. હે દેવી, તું જ ચરાચર સર્વની અધિપતિ છે.
Verse 3
आधारभूता जगतस्त्वमेकामहीस्वरूपेण यतः स्थितासि । अपां स्वरूपस्थितया त्वयैतदाप्याय्यते कृत्स्नमलङ्घ्यवीर्ये ॥
તું જ જગતનું આધાર છે, કારણ કે તું પૃથ્વીરૂપે સ્થિત છે. અને તું જ જલરૂપે સ્થિત રહી આ સમગ્ર વિશ્વનું પોષણ કરે છે—હે અતુલ પરાક્રમવાળી.
Verse 4
त्वं वैष्णवी शक्तिरनन्तवीर्या विश्वस्य बीजं परमासि माया । सम्मोहितं देवि समस्तमेतत्तवैव वै प्रसन्ना भुवि मुक्तिहेतुः ॥
તું અનંત પરાક્રમવાળી વૈષ્ણવી શક્તિ છે; તું જગતનું બીજ છે; તું પરમ માયા છે. હે દેવી, તારા દ્વારા આ બધું મોહિત છે; પરંતુ તું જ, જગતમાં પ્રસન્ન થવાથી, મોક્ષનું કારણ બને છે.
Verse 5
विद्याः समास्तास्तव देवि भेदाः स्त्रियः समास्ताः सकला जगत्सु । त्वयैकया पूरितमम्बयैतत्का ते स्तुतिः स्तव्यपरा परोक्तिः ॥
હે દેવી, સર્વ વિદ્યાઓ તારા જ રૂપો છે; અને સર્વ લોકોની સર્વ સ્ત્રીઓ પણ તારા જ રૂપો છે. હે માતા, તારા દ્વારા જ આ સમગ્ર જગત વ્યાપ્ત છે. તારી સ્તુતિ શું હોઈ શકે—કયા વચનો સ્તુત્યને યોગ્ય રીતે સ્તવ કરી શકે?
Verse 6
सर्वभूता यदा देवी स्वर्गमुक्तिप्रदायिनी । त्वं स्तुता स्तुतये का वा भवन्तु परमोक्तयः ॥
જ્યારે દેવી સર્વ ભૂતોમાં વિદ્યમાન રહી સ્વર્ગ અને મોક્ષ આપનારી છે, ત્યારે તેણીની સ્તુતિ કર્યા પછી પણ કઈ સ્તુતિ પૂરતી ગણાય? તો પછી ‘પરમ વચનો’ શું હોઈ શકે?
Verse 7
सर्वस्य बुद्धिरूपेण जनस्य हृदि संस्थिते । स्वर्गापवर्गदे देवि नारायणि नमोऽस्तु ते ॥
હે દેવી, સર્વ લોકોના હૃદયમાં બુદ્ધિરૂપે પ્રતિષ્ઠિત; સ્વર્ગ અને મોક્ષ આપનારી નારાયણી—તમને નમસ્કાર।
Verse 8
कलाकाष्ठादिरूपेण परिणामप्रदायिनी । विश्वस्योपरतौ शक्ते नारायणि नमोऽस्तु ते ॥
કલા, કાષ્ઠા વગેરે સમય-પરિમાણોના રૂપે તમે પરિવર્તન આપો છો. હે પ્રલયશક્તિ, હે નારાયણી—તમને નમસ્કાર।
Verse 9
सर्वमङ्गलमाङ्गल्ये शिवे सर्वार्थसाधिके । शरण्ये त्र्यम्बके गौरि नारायणि नमोऽस्तु ते ॥
સર્વ મંગળોમાં પરમ મંગળમયી, શિવા, સર્વાર્થસાધિકા; શરણદાયિની, ત્ર્યંબકા, ગૌરી—હે નારાયણી, તમને નમસ્કાર।
Verse 10
सृष्टिस्थितिविनाशानां शक्तिभूते सनातनि । गुणाश्रये गुणमये नारायणि नमोऽस्तु ते ॥
હે નિત્યા, સનાતની દેવી! તમે સૃષ્ટિ, સ્થિતિ અને સંહારની સ્વયં શક્તિ છો; ગુણાશ્રયા અને ગુણમયી—હે નારાયણી, તમને નમસ્કાર।
Verse 11
शरणागतदीनार्तपरित्राणपरायणे । सर्वस्यार्तिहरे देवि नारायणि नमोऽस्तु ते ॥
શરણમાં આવેલા દીન અને પીડિતોની રક્ષા માટે સમર્પિત દેવી, સર્વની વ્યથા હરનારિ—હે નારાયણી, તમને નમસ્કાર।
Verse 12
हंसयुक्तविमानस्थे ब्रह्माणी रूपधारिणि । कौशाम्भः क्षरिके देवि नारायणी नमोऽस्तु ते ॥
હે નારાયણી! હંસયુક્ત વિમાન પર આરુઢ, બ્રાહ્મણી સ્વરૂપ ધારણ કરનારી, શાલ્મલી રેશમ જેવી ઝગમગતી તેજસ્વિતા પ્રસરે તેવી દેવી, તમને નમસ્કાર।
Verse 13
त्रिशूलचन्द्राहिधरे महावृषभवाहिनि । माहेश्वरीस्वरूपेण नारायणी नमोऽस्तु ते ॥
હે નારાયણી! ત્રિશૂલ, ચંદ્ર અને સર્પ ધારણ કરનારી, મહાવૃષભ પર આરુઢ, માહેશ્વરી સ્વરૂપે પ્રગટ થનારી દેવી, તમને નમસ્કાર।
Verse 14
मयूरकुक्कुटवृते महाशक्तिधरेऽमघे । कौमारीरूपसंस्थाने नारायणी नमोऽस्तु ते ॥
હે નારાયણી! મોર અને કુકડ દ્વારા સેવિત, મહાશક્તિ (ભાલા) ધારણ કરનારી, નિષ્પાપા, કૌમારી સ્વરૂપે સ્થિત દેવી, તમને નમસ્કાર।
Verse 15
शङ्खचक्रगदाशार्ङ्गगृहीतपरमायुधे । प्रसीद वैष्णवीरूपे नारायणी नमोऽस्तु ते ॥
હે નારાયણી! શંખ, ચક્ર, ગદા અને શારઙ્ગ ધનુષ—આ પરમ આયુધો ધારણ કરનારી, વૈષ્ણવી સ્વરૂપિણી, કૃપા કર; તમને નમસ્કાર।
Verse 16
गृहीतोग्रमहाचक्रे दंष्ट्रोद्धृतवसुन्धरे । वराहरूपिणि शिवे नारायणी नमोऽस्तु ते ॥
હે નારાયણી! ઉગ્ર મહાચક્ર ધારણ કરનારી, દંષ્ટ્રા પર ધરતીને ઉદ્ધૃત કરનારી, શુભા, વરાહ સ્વરૂપે પ્રગટ દેવી, તમને નમસ્કાર।
Verse 17
नृसिंहरूपेणोग्रेण हन्तुं दैत्यान् कृतोद्यमे । त्रैलोक्यत्राणसहिते नारायणी नमोऽस्तु ते ॥
હે નારાયણી, તમને નમસ્કાર—જે નૃસિંહના ઘોર રૂપે દૈત્યોનો વધ કરવા તત્પર છો અને ત્રિલોકના રક્ષણ સાથે સંયુક્ત છો।
Verse 18
किरीटिनि महावज्रे सहस्रनयनोज्ज्वले । वृत्रप्राणहरे चैन्द्रि नारायणी नमोऽस्तु ते ॥
હે નારાયણી, તમને નમસ્કાર—મુકુટધારિણી, મહાવજ્રધારિણી; સહસ્રાક્ષ (ઇન્દ્ર)ની શ્રીથી દીપ્ત; હે ઐન્દ્રી, વૃત્રના પ્રાણ હરણ કરનારિણી।
Verse 19
शिवदूतीस्वरूपेण हतदैत्यमहाबले । घोररूपे महारावे नारायणी नमोऽस्तु ते ॥
હે નારાયણી, તમને નમસ્કાર—શિવદૂતીના રૂપે મહાબળવતી બની દૈત્યોનો સંહાર કરનારિણી; ઘોરરૂપા અને મહાગર્જનાવાળી।
Verse 20
दंष्ट्राकरालवदने शिरोमालाविभूषणे । चामुण्डे मुण्डमथने नारायणी नमोऽस्तु ते ॥
હે નારાયણી, તમને નમસ્કાર—હે ચામુંડા, ભયંકર દંષ્ટ્રાવાળી અને વિકટ મુખવાળી, શિરોમાળાથી અલંકૃત; હે મુંડમર્દિની।
Verse 21
लक्ष्मि लज्जे महाविद्ये श्रद्धे पुष्टे स्वधे ध्रुवे । महारात्रे महामाये नारायणी नमोऽस्तु ते ॥
હે નારાયણી, તમને નમસ્કાર—હે લક્ષ્મી, હે લજ્જા, હે મહાવિદ્યા, હે શ્રદ્ધા, હે પુષ્ટિ, હે સ્વધા, હે ધ્રુવા; હે મહારાત્રિ, હે મહામાયા।
Verse 22
मेधे सरस्वति वरे भूतिबाब्रवि तामसि । नियते त्वं प्रसीदेऽशे नारायणि नमोऽस्तु ते ॥
હે બુદ્ધિ, હે સરસ્વતી, હે શ્રેષ્ઠા; હે શ્રી, હે બાબ્હ્રવી, હે તામસી, હે નિયતિ—હે અધિેશ્વરી, પ્રસન્ન થાઓ. હે નારાયણી, તમને નમસ્કાર.
Verse 23
सर्वतः पाणिपादान्ते सर्वतोऽक्षिशिरोमुखे । सर्वतः श्रवणघ्राणे नारायणि नमोऽस्तु ते ॥
બધી દિશાઓમાં તમારા હાથ અને પગ છે; બધી દિશાઓમાં તમારી આંખો, શિરો અને મુખો છે; બધી દિશાઓમાં તમારા કાન અને નાસિકા છે. હે નારાયણી, તમને નમસ્કાર.
Verse 24
सर्वस्वरूपे सर्वेशे सर्वशक्तिसमन्विते । भयेभ्यस्त्राहि नो देवि दुर्गे देवि नमोऽस्तु ते ॥
હે સર્વરૂપા, હે સર્વેશ્વરી, સર્વ શક્તિઓથી સમન્વિતા; હે દેવી દુર્ગા, અમને ભયોથી બચાવો. હે દેવી, તમને નમસ્કાર.
Verse 25
एतत्ते वदनं सौम्यं लोचनत्रयभूषितम् । पातु नः सर्वभीतिभ्यः कात्यायनि नमोऽस्तु ते ॥
ત્રિનેત્રોથી શોભિત તમારું આ સૌમ્ય મુખ સદા અમારી રક્ષા કરે, જે સર્વ ભયો હરે છે. હે કાત્યાયની, તમને નમસ્કાર.
Verse 26
ज्वालाकरालमत्युग्रमशेषासुरशूदनम् । त्रिशूलं पातु नो भीतेर्भद्रकाली नमोऽस्तु ते ॥
જ્વાળાથી ભયંકર, અત્યંત તીક્ષ્ણ અને પ્રચંડ, સર્વ અસુરોના સંહારક તમારું ત્રિશૂલ અમને ભયથી સદા બચાવે. હે ભદ્રકાળી, તમને નમસ્કાર.
Verse 27
हिनस्ति दैत्यतेजांसि स्वनेनापूर्य या जगत् । सा घण्टा पातु नो देवि पापेभ्यो नः सुतानिव ॥
હે દેવી! જે ઘંટનાદ પોતાના ધ્વનિથી જગતને ભરી દૈત્યોના તેજને ચકનાચૂર કરે છે, તે જ માતા જેમ પોતાના બાળકોનું રક્ષણ કરે તેમ અમને પાપોથી રક્ષે.
Verse 28
असुरासृग्वसापङ्कचर्चितस्ते करोज्ज्वलः । शुभाय खड्गो भवतु चण्डिके त्वां नता वयम् ॥
અસુરોના રક્ત અને વસાની કાદવથી લિપ્ત તમારો દીપ્ત ખડ્ગધારી હાથ—એ ખડ્ગ અમારા કલ્યાણ માટે મંગલમય રક્ષક બને. હે ચંડિકા, અમે તમને નમસ્કાર કરીએ છીએ.
Verse 29
रोगानशेषानपहंसि तुष्टा रुष्टा तु कामान्सकलानभीष्टान् । त्वामाश्रितानां न विपन्नराणां त्वामाश्रिता ह्याश्रयतां प्रयान्ति ॥
તમે પ્રસન્ન થાઓ ત્યારે સર્વ રોગો હરી લો છો; ક્રોધિત થાઓ ત્યારે સર્વ ઇચ્છિત લક્ષ્યોનો નાશ કરો છો. જે તમારું શરણ લે છે તેઓ વિનાશ પામતા નથી; ખરેખર, તમારા શરણાગત જ બીજાઓ માટે પણ આશ્રય બને છે.
Verse 30
एतत्कृतं यत्कदनं त्वयाद्य धर्मद्विषां देवि महासुराणाम् । रूपैरनेकैर्बहुधाऽऽत्ममूर्ति कृत्वाम्बिके तत्प्रकरोति काऽन्या ॥
હે દેવી! ધર્મદ્વેષી મહા અસુરોનું આ મર્દન અને વિનાશ આજે તમે જ કર્યું છે. હે અંબિકે, તમારા સ્વરૂપને અનેક રીતે અનેક આકારોમાં વિસ્તારી—આવું કાર્ય બીજો કોણ કરી શકે?
Verse 31
विद्यासु शास्त्रेषु विवेकदीपेष्वाद्येषु वाक्येषु च का त्वदन्या । ममत्वगर्तेऽतिमहान्धकारे विभ्रामयत्येतदतीव विश्वम् ॥
વિદ્યાઓમાં, શાસ્ત્રોમાં, વિવેકના દીપોમાં અને આદ્ય વચનોમાં—તમારા સિવાય ત્યાં બીજો કોણ છે? છતાં આ સમગ્ર જગત મહામોહથી મોહિત થઈ ‘મમત્વ’ના કૂવાના ઘોર અંધકારમાં ઊંડે ભટકે છે.
Verse 32
रक्षांसि यत्रोग्रविषाश्च नागा यत्रारयो दस्युबलानि यत्र । दावानलो यत्र तथाब्धिमध्ये तत्र स्थिता त्वं परिपासि विश्वम् ॥
જ્યાં રાક્ષસો હોય, જ્યાં ભયંકર વિષધર સાપો વસે, જ્યાં શત્રુઓ અને લૂંટારુઓના ટોળાં મળે; જ્યાં વનદાહ થાય, અને સમુદ્રના મધ્યમાં પણ—ત્યાં સર્વત્ર નિવાસ કરીને તું જગતનું રક્ષણ કરે છે।
Verse 33
विश्वेश्वरि त्वं परिपासि विश्वं विश्वात्मिका धारयसिति विश्वम् । विश्वेशवन्द्या भवती भवन्ति विश्वाश्रया ये त्वयि भक्तिनम्राः ॥
હે જગદીશ્વરી, તું જગતનું રક્ષણ કરે છે; સર્વની આત્મસ્વરૂપા બની જગતને ધારણ કરે છે. જગદીશ્વર પણ તારી પૂજા કરે છે; જે ભક્તિથી તને નમે છે, તેઓ જગત માટે આશ્રય બને છે।
Verse 34
देवि प्रसीद परिपालय नोऽपरिभीतेर्नित्यं यथासुरवधादधुनैव सद्यः । पापानि सर्वजगतां प्रशमं नयाशु उत्पातपाकजनितांश्च महोपसर्गान् ॥
હે દેવી, પ્રસન્ન થા; જેમ તું અસુરવધ કરીને રક્ષા કરી, તેમ અમને સદા ભયથી બચાવ—હમણાં જ, તત્ક્ષણે. શીઘ્રે સર્વ લોકોના પાપોને શાંત કર, અને અશુભ નિમિત્તોના પરિપાકથી ઉત્પન્ન મહાવિપત્તિઓને પણ શમાવ।
Verse 35
प्रणतानां प्रसीद त्वं देवि विश्वार्तिहारिणी । त्रैलोक्यवासिनामीड्ये लोकानां वरदा भव ॥
હે દેવી, જગતના દુઃખ હરણારિણી, જે નમ્ર થઈને નમે છે તેમના પર પ્રસન્ન થા. ત્રિલોકવાસીઓ દ્વારા સ્તુત, તું લોકોને વર આપનારી બન।
Verse 36
श्रीदेव्युवाच वरदाहं सुरगण वरं यन्मनसेच्छथ । तं वृणुध्वं प्रयच्छामि जगतामुपकारकम् ॥
શ્રી દેવી બોલ્યા—હે દેવગણ, હું વરદાયિની છું. તમારા મનમાં જે જે વર ઇચ્છો તે પસંદ કરો; હું લોકહિતકારી વર આપિશ।
Verse 37
देवा ऊचुः सर्वबाधाप्रशमनं त्रैलोक्यस्याखिलेश्वरि । एवमेव त्वया कार्यमस्मद्वैरिविनाशनम् ॥
દેવોએ કહ્યું—હે સર્વેશ્વરી, ત્રિલોકનાં સર્વ દુઃખ‑ઉપદ્રવો શમાવ; અને અમારા શત્રુઓનો વિનાશ પણ સિદ્ધ કર।
Verse 38
श्रीदेव्युवाच वैवस्वतेऽन्तरे प्राप्ते अष्टाविंशतिमे युगे । शुम्भो निशुम्भश्चैवाऽन्यावुत्पत्स्येते महासुरौ ॥
ભગવતી દેવીએ કહ્યું—જ્યારે વૈવસ્વત મન્વંતર આવશે, અઠ્ઠાવીસમા યુગ‑ચક્રમાં શુમ્ભ અને નિશુમ્ભ નામના બે મહા અસુરો ઉદ્ભવશે।
Verse 39
नन्दगोपगृहे जाता यशोदागर्भसम्भवा । ततस्तौ नाशयिष्यामि विन्ध्याचलनिवासिनी ॥
નંદ ગોપના ઘરમાં જન્મ લઈને, યશોદાના ગર્ભમાંથી ઉત્પન્ન થઈ—ત્યારે વિંધ્ય પર્વતમાં નિવાસ કરીને હું તે બંને (શુમ્ભ‑નિશુમ્ભ)નો સંહાર કરીશ।
Verse 40
पुनरप्यतिरौद्रेण रूपेण पृथिवीतले । अवतीर्य हनिष्यामि वैप्रचित्तांस्तु दानवान् ॥
પછી ફરી હું અતિ ઘોર રૂપ ધારણ કરીને પૃથ્વી‑તળ પર અવતરી, વૈપ્રચિત્ત વંશના દાનવોનો વધ કરીશ।
Verse 41
भक्षयन्त्याश्च तानुग्रान् वैप्रचित्तान् सुदानवान् । रक्ता दन्ता भविष्यन्ति दाडिमी कुसुमोपमाः ॥
અને તે ઘોર વૈપ્રચિત્ત દાનવોને ભક્ષણ કરતી વેળાએ મારા દાંત દાડમના ફૂલ જેવા લાલ બની જશે।
Verse 42
ततो मां देवताः स्वर्गे मर्त्यलोके च मानवाः । स्तुवन्तो व्याहरिष्यन्ति सततं रक्तदन्तिकाम् ॥
ત્યારે સ્વર્ગના દેવો અને મર્ત્યલોકના મનુષ્યો મારી સ્તુતિ કરીને સતત મને ‘રક્તદંતિકા’ (લાલ દાંતવાળી) નામે પ્રખ્યાત કરશે।
Verse 43
भूयश्च शतवार्षिक्यामनावृष्ट्यामनम्भसि । मुनिभिः संस्तुता भूमौ संभविश्याम्ययोनिजा ॥
ફરી જ્યારે સો વર્ષનો દુષ્કાળ પડે—જ્યારે વરસાદ ન હોય અને પાણી ન હોય—ત્યારે ઋષિઓ દ્વારા સ્તુત હું પૃથ્વી પર અયોનિજા (ગર્ભથી ન જન્મેલી) રૂપે પ્રગટ થઈશ।
Verse 44
ततः शतेन नेत्राणां निरीक्षिष्यामि यन्मुनीन् । कीर्तयिष्यन्ति मनुजाः शताक्षीमिति मां ततः ॥
ત્યારે હું સો નેત્રોથી તે ઋષિઓને નિહાળીશ; ત્યારબાદ લોકો મને ‘શતાક્ષી’ (સો આંખોવાળી) તરીકે કીર્તન કરશે।
Verse 45
ततोऽहमखिलं लोकमात्मदेहसमुद्भवैः । भरिष्यामि सुराः शाकैरावृष्टेः प्राणधारकैः ॥
ત્યારે મારા પોતાના શરીરમાંથી ઉત્પન્ન થયેલા શાક-ભાજી દ્વારા—જે વરસાદ ન હોવા છતાં પ્રાણને ધારણ કરે—દેવો સહિત સમગ્ર જગતનું હું પોષણ કરીશ।
Verse 46
शाकम्भरीति विख्यातिं तदा यास्याम्यहं भुवि । तत्रैव च वधिष्यामि दुर्गमाख्यं महासुरम् । दुर्गा देवीति विख्यातं तन्मे नाम भविष्यति ॥
ત્યારે પૃથ્વી પર હું ‘શાકંભરી’ નામે પ્રસિદ્ધ થઈશ। ત્યાં જ ‘દુર્ગમ’ નામના મહા અસુરનો હું સંહાર કરીશ; અને ‘દુર્ગા દેવી’ નામ પણ મારું પ્રસિદ્ધ થશે।
Verse 47
पुनश्चाहं यदा भीमं रूप कृत्वा हिमाचले । रक्षांसि भक्षयिष्यामि पुनीनां त्राणकारणात् ॥
અને ફરી હિમાલય પર હું ભયંકર સ્વરૂપ ધારણ કરીને, ઋષિઓના રક્ષણાર્થે રાક્ષસોને ભક્ષી જઈશ।
Verse 48
तदा मां मुनयः सर्वे स्तोष्यन्त्यानम्रमूर्तयः । भीमा देवीति विख्यातं तन्मे नाम भविष्यति ॥
ત્યારે સર્વ ઋષિઓ નમ્ર દેહે મારી સ્તુતિ કરશે; અને ‘ભીમા દેવી’ નામે હું પ્રસિદ્ધ થઈશ।
Verse 49
यदारुणाख्यस्त्रैलोक्ये महाबाधां करिष्यति । तदाहं भ्रातरं रूपं कृत्वासंख्येयषट्पदम् ॥
જ્યારે ‘અરુણ’ નામનો ત્રણ લોકમાં મહા પીડા ઉપજાવશે, ત્યારે હું ભ્રામરી સ્વરૂપ ધારણ કરી—અગણિત મધમાખીઓ બની જઈશ।
Verse 50
त्रैलोक्यस्य हितार्थाय वधिष्यामि महासुरम् । भ्रामरीति च मां चोका स्तदा स्तोष्यन्ति सर्वतः ॥
ત્રણ લોકના હિતાર્થે હું તે મહા અસુરનો વધ કરીશ; ત્યારબાદ સર્વત્ર લોકો મને ‘ભ્રામરી’ કહીને સ્તુતિ કરશે।
Verse 51
इत्थं यदा यदा बाधा दानवोत्था भविष्यति । तदा तदावतार्याहं करिष्याम्यरिसंक्षयम् ॥
આ રીતે દાનવોમાંથી ઉપજતું સંકટ જ્યારે જ્યારે થાય, ત્યારે ત્યારે હું અવતરીને શત્રુઓનો વિનાશ કરીશ।
Frequently Asked Questions
The chapter addresses how ultimate divine power is to be understood after the restoration of order: the devas articulate a non-reductive theology in which the Goddess is both immanent (as support, nourishment, and intelligence) and transcendent (as māyā and the liberating ground), thereby framing ethical governance of the worlds as dependent on her protective sovereignty.
While embedded in the Sāvarṇika Manvantara setting, the chapter extends the Manvantara logic by presenting a cyclical model of intervention: whenever dānavic oppression arises across yugas and world-periods, the Devī descends in appropriate forms to restore equilibrium in Trailokya.
It functions as a climactic stuti-plus-prophecy unit: the repeated ‘Nārāyaṇī namo ’stu te’ hymn consolidates multiple goddess-forms into a single Śākta absolute, and the Devī’s future avatāra declarations (Raktadantikā, Śatākṣī, Śākambharī, Durgā, Bhīmā, Bhrāmarī) ground later devotional traditions in an explicit Purāṇic authorization.