Markandeya Purana — Adhyaya 58, Shloka 62

Adhyaya 58 — The Kurma-Form of Narayana: Mapping Bharata through Nakshatras, Regions, and Planetary Afflictions

Sanskrit

दिग्देशजनसामान्यं नृपसामान्यमात्मजम् ।

नक्षत्रग्रहसामान्यं नरो भुङ्क्ते शुभाशुभम् ॥

Transliteration

digdeśajanasāmānyaṃ nṛpasāmānyamātmajam / nakṣatragrahasāmānyaṃ naro bhuṅkte śubhāśubham

Translation

મનુષ્ય દિશા, પ્રદેશ અને જનસમૂહ સાથે સંબંધિત સામાન્ય પ્રભાવોથી; રાજા સાથે સંબંધિત પ્રભાવોથી; પોતાની સંતાનથી; તેમજ નક્ષત્રો અને ગ્રહોના સામાન્ય પ્રભાવોથી શુભ-અશુભ ફળ ભોગવે છે।

Word by Word

• दिग्देशजनसामान्यम्: what is common to directions, regions, and people
• दिग्देशजनसामान्यम्: Karma (कर्म/द्वितीया)
• Type: Noun
• Root: दिक्-देश-जन-सामान्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (कर्म), एकवचन; बहु-षष्ठी/तत्पुरुष-श्रृंखला: ‘दिशां देशानां जनानां सामान्यं’ (common to directions/regions/people)

• नृपसामान्यम्: what is common to kings
• नृपसामान्यम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: नृप-सामान्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष: ‘नृपस्य सामान्यं’

• आत्मजम्: one’s own child/offspring
• आत्मजम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: आत्म-ज (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष: ‘आत्मनः जः’ = born of oneself

• नक्षत्रग्रहसामान्यम्: what is common to stars and planets
• नक्षत्रग्रहसामान्यम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: नक्षत्र-ग्रह-सामान्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; तत्पुरुष-श्रृंखला: ‘नक्षत्राणां ग्रहाणां सामान्यं’

• नरः: a man/person
• नरः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: नर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• भुङ्क्ते: experiences/enjoys
• भुङ्क्ते: Kriyā (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: भुज् (धातु)
• Form: लट्-लकार (Present), प्रथम-पुरुष, एकवचन; आत्मनेपद

• शुभाशुभम्: good and bad (results)
• शुभाशुभम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: शुभ-अशुभ (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; इतरेतर-द्वन्द्व: शुभं च अशुभं च (collective)

Speakers

• Not specified in the provided excerpt

Verse Rasa

{ "primaryRasa": "shanta", "secondaryRasa": "", "rasaIntensity": 0, "emotionalArcPosition": "", "moodDescriptors": [] }

Key Themes

• Karma
• Sociopolitical order
• Jyotiṣa
• Collective influence

FAQs

What is the philosophical or ethical takeaway?

Well-being is multi-causal: personal fate interacts with social environment, governance, family line, and cosmic timing—so dharma includes right living within all these spheres.

How does this fit the Pancalakṣaṇa (5 characteristics)?

A loka-vyavahāra teaching within the Purāṇic encyclopedic frame; it complements manvantara and royal narratives by explaining how rulers, peoples, and time affect outcomes.

What is the esoteric significance?

The verse outlines concentric fields of karma—from cosmic (nakṣatra-graha) to political (nṛpa) to social (jana) to familial (ātmaja)—suggesting layered ‘karmic atmospheres’ shaping experience.