Shloka 111
चतुर्वेदो<पि दुर्वत्त: स शूद्रादतिरिच्यते । योडग्निहोत्रपरो दान्तः स ब्राह्मण इति स्मृत:
caturvedo 'pi durvṛttaḥ sa śūdrād atiricyate | yo 'gnīhotraparo dāntaḥ sa brāhmaṇa iti smṛtaḥ ||
ચારેય વેદોમાં પારંગત હોવા છતાં જો કોઈ દુરાચારિ હોય, તો તે શૂદ્ર કરતાં પણ અધમ ગણાય છે. પરંતુ જે અગ્નિહોત્રમાં તત્પર, ઇન્દ્રિયસંયમી અને શિસ્તબદ્ધ છે—તેને જ સ્મૃતિઓમાં સાચો ‘બ્રાહ્મણ’ કહેવાયો છે.
युधिछिर उवाच
Educational Q&A
The verse prioritizes character and disciplined practice over mere scriptural learning: Vedic mastery without good conduct is spiritually hollow, while devotion to duty (Agnihotra) and self-restraint mark one as truly ‘Brāhmaṇa’ in the ethical sense.
In the Vana Parva’s dharma-discussions, Yudhiṣṭhira articulates a criterion for religious and social worth: he contrasts a learned but immoral person with a disciplined practitioner, emphasizing that dharma is measured by conduct and restraint.