Adhyaya 286
Karṇa–Sūrya Saṃvāda: Satya, Dāna, and the Amoghā Śakti (कर्ण–सूर्यसंवादः)
Upa-parva: Karna–Sūrya Saṃvāda (Episode on Karṇa’s vow, the Kuṇḍala-dāna, and the Śakti-boon)
Chapter 286 records Karṇa’s devotional address to Sūrya, asserting exclusive allegiance and valuing Sūrya above kinship ties, while emphasizing a fear of falsehood greater than fear of death. Karṇa recalls Sūrya’s prior concern regarding Arjuna and declares confidence in his own astric training (including instruction associated with Jāmadagnya and Droṇa). He requests permission to uphold his vow: if Indra (Vajrin) begs, Karṇa will give even his life—implicitly including the protective kuṇḍalas. Sūrya responds with conditional guidance: if Karṇa gives the kuṇḍalas to Śatakratu, he should do so by rule (niyama) and simultaneously request an unfailing śakti that can decisively neutralize enemies, noting that Arjuna’s interest in Karṇa’s destruction is linked to the removal of the kuṇḍalas. The narrator Vaiśaṃpāyana reports Sūrya’s disappearance and Karṇa’s subsequent report of the dream-communication; Sūrya confirms the counsel. Karṇa, understanding the strategic implication, resolves to await Vāsava (Indra) to secure the śakti as compensation, preserving his reputation for dāna while mitigating the loss of invulnerability.
Chapter Arc: मार्कण्डेय ऋषि रामोपाख्यान में लंका के भीतर की तैयारी का दृश्य खोलते हैं—रावण ने शास्त्रोक्त रीति से दुर्ग, परिखाएँ और युद्ध-सामग्री सजाकर नगर को अजेय-सा बना दिया है। → राम की आज्ञा से महाबली अंगद दूत बनकर लंका-द्वार पर पहुँचते हैं, राक्षसों द्वारा पहचाने जाकर निर्भयता से भीतर प्रवेश करते हैं और रावण को राम-संदेश सुनाने का संकल्प लेते हैं; उधर लंका की सात गहरी परिखाएँ, प्राकार-तोरण और विविध अस्त्र-शस्त्र युद्ध की अनिवार्यता को तीखा करते जाते हैं। → अंगद रावण के दरबार में, मंत्रियों से घिरे पौलस्त्य के सामने वाग्मी होकर राम-संदेश सुनाते हैं—दूत-धर्म की मर्यादा में रहते हुए भी रावण के अहंकार को चुनौती देने वाला सत्य-वचन। → अंगद संदेश देकर लौटते हैं और श्रीराम को रावण-सभा का वृत्तांत निवेदित करते हैं; तत्पश्चात वानर-राक्षसों का घोर संग्राम भड़क उठता है, लक्ष्मण दुर्ग-स्थानों की ओर निर्देश देकर राक्षसों को गिराते हैं, और राघव की आज्ञा से लक्ष्य-सिद्धि के बाद सेना का प्रत्यावर्तन होता है—विजय की दिशा स्पष्ट, पर युद्ध शेष। → लंका में भीषण विमर्द के बाद भी निर्णायक अंत नहीं—दुर्ग अभी खड़ा है और रावण का प्रतिरोध अगले चरण में और उग्र होने वाला है।
Shlokas
Verse 1
अपना स२ (0 अवज असल चतुरशीर्त्याधिकद्विशततमो< ध्याय: अंगदका रावणके पास जाकर रामका संदेश सुनाकर लौटना तथा राक्षसों और वानरोंका घोर संग्राम मार्कण्डेय उवाच प्रभूतान्नोदके तस्मिन् बहुमूलफले वने । सेनां निवेश्य काकुत्स्थो विधिवत् पर्यरक्षत
માર્કંડેયે કહ્યું—યુધિષ્ઠિર! લંકાના તે વનમાં અન્ન અને જળની બહુ સગવડ હતી; મૂળ-ફળ પણ પ્રચુર હતાં. તેથી કાકુત્સ્થ (શ્રીરામ) એ ત્યાં સેનાનો પડાવ નાખી વિધિપૂર્વક તેની રક્ષા કરી।
Verse 2
रावण: संविध॑ चक्रे लड़कायां शास्त्रनिर्मिताम् । प्रकृत्यैव दुराधर्षा दृढप्राकारतोरणा
માર્કંડેયે કહ્યું—રાવણે લંકામાં શાસ્ત્રોક્ત રીતે બનેલી યુદ્ધ-સામગ્રી અને રક્ષણ-વ્યવસ્થાને ગોઠવી. લંકા સ્વભાવથી જ દુર્ધર્ષ હતી; તેના પ્રાકાર અને તોરણ અત્યંત દૃઢ હતાં।
Verse 3
अगाधतोया: परिखा मीननक्रसमाकुला: । बभूवु: सप्त दुर्धर्षा: खादिरै: शड्कुभिश्चिता:
માર્કંડેયે કહ્યું—નગરની આસપાસ સાત ઊંડી ખાઈઓ હતી; તેમાં અગાધ જળ ભરેલું રહેતું અને તેમાં માછલાં તથા મગર વગેરે જલચરો ભરપૂર હતાં. ચારેય બાજુ ખદિર-લાકડાના ખૂંટા ગાડેલા હોવાથી તે ખાઈઓ દુર્ધર્ષ બની હતી।
Verse 4
कपाटलयन्त्रदुर्धर्षा बभूवु: सहुडोपला: । साशीविषघटायोधा: ससर्जरसपांसव:
મજબૂત કિવાડો અને યથાસ્થાને ગોઠવાયેલા દુર્ધર્ષ યંત્રો, તેમજ પથ્થરો અને પ્રક્ષેપ્ય શસ્ત્રોના ઢગલાંથી તે ખાઈઓ અપ્રવેશ્ય બની ગઈ હતી. ઉપરથી વિષધર સર્પોના જૂથો, યોદ્ધાઓની ટુકડીઓ, સજરરસ (લાખ/રાળ) અને ધૂળના સંગ્રહ—આ બધાથી તે વધુ સુરક્ષિત થઈ; તેથી તેને પાર કરવું અત્યંત કઠિન હતું.
Verse 5
मुसलालातनाराचतोमरासिपर श्वथैः । अन्विताश्न शतघ्नीभि: समधूच्छिष्टमुद्गरा:,मुसल, अलात (बनैठी), बाण, तोमर, तलवार, फरसे, मोमके मुद्गर तथा तोप आदि अस्त्र-शस्त्रोंके संग्रहके कारण भी वे खाइयाँ दुर्लघ्य थीं
મુસલ, અલાત (અગ્નિદંડ), લોખંડના બાણ, તોમર, તલવારો અને પરશુ—આ સાથે શતઘ્ની અને ભારે મુદગર પણ રાખેલા હતા, જેમ પર ધુમાડા અને દહનના અવશેષ લાગેલા હતા. આવા અસ્ત્ર-શસ્ત્રોના પ્રચુર સંગ્રહથી તે ખાઈઓ વધુ જ દુર્લંઘ્ય બની હતી.
Verse 6
पुरद्वारेषु सर्वेषु गुल्मा: स्थावरजड़मा: । बभूवु: पत्तिबहुला: प्रभूतगजवाजिन:
નગરના તમામ દ્વારો પર ગુલ્મ—કિલ્લા સમાન રક્ષણસ્થાનો—સ્થાપિત હતા, જે સ્થાવર (અચલ) હતા. તેમાં મુખ્યત્વે પદાતિ સૈનિકો હતા અને સાથે ઘણાં ગજસવાર તથા અશ્વારોહી પણ હતા.
Verse 7
अड्ढदस्त्वथ लड्काया द्वारदेशमुपागतः । विदितो राक्षसेन्द्रस्य प्रविवेश गतव्यथ:
ત્યારે મહાબલી અંગદ, શ્રીરામચંદ્રની આજ્ઞાથી દૂત બની, લંકાના દ્વારપ્રદેશે પહોંચ્યો. તેના આગમનની જાણ રાક્ષસેન્દ્ર રાવણને કરાઈ. અનુમતિ મળતાં જ તે નિર્ભય થઈ નગરમાં પ્રવેશ્યો.
Verse 8
मध्ये राक्षसकोटीनां बह्दीनां सुमहाबल: । शुशुभे मेघमालाभिरादित्य इव संवृत:
અસંખ્ય કરોડો રાક્ષસોના મધ્યમાં તે સુમહાબલી અંગદ મેઘમાળાઓથી આવૃત આદિત્ય સમાન તેજસ્વી રીતે શોભી રહ્યો હતો.
Verse 9
स समासाद्य पौलस्त्यममात्यैरभिसंवृतम् । रामसंदेशमामन्त्र्य वाग्मी वक्तुं प्रचक्रमे
મંત્રીઓથી ઘેરાયેલા પૌલસ્ત્ય (રાવણ) પાસે જઈ, રામનો સંદેશ વિધિવત્ નિવેદન કરીને તે વાગ્મી દૂત બોલવા લાગ્યો.
Verse 10
मन्त्रियोंसे घिरकर बैठे हुए पुलस्त्यनन्दन रावणके पास पहुँचकर कुशल वक्ता अंगदने रावणको सम्बोधित करके श्रीरामचन्द्रजीका संदेश इस प्रकार कहना आरम्भ किया -- ९ || ([[।[[[[[। एए।[एाएएएएए ४५ | गाए प्ञगगा |! 0 चर | आह वत्वां राघवो राजन् कोसलेन्द्रो महायशा: । प्राप्तकालमिदं वाक््यं तदादत्स्व कुरुष्व च
અંગદે કહ્યું— “હે રાજન! કોશલના સ્વામી મહાયશસ્વી રાઘવ (શ્રીરામ) તમને આ કહે છે. આ સમયોચિત વચન છે; તેને સ્વીકારો અને તે મુજબ કાર્ય કરો, રાજન!”
Verse 11
“जो राजा अपने मनको काबूमें न रखकर अन्यायमें तत्पर रहता है, उसका आश्रय लेकर उसके अधीन रहनेवाले नगर और देश भी अनीतिपरायण होकर नष्ट हो जाते हैं!
જે રાજા પોતાના મનને વશમાં ન રાખીને અન્યાયમાં પ્રવૃત્ત રહે છે, તેના આશ્રય હેઠળના નગરો અને દેશો પણ અનીતિમાં ડૂબીને અંતે નાશ પામે છે.
Verse 12
त्वयैकेनापराद्धं मे सीतामाहरता बलात् | वधायानपराद्धानामन्येषां तद् भविष्यति,'सीताका बलपूर्वक अपहरण करके मेरा अपराध तो अकेले तुमने किया है, परंतु इसके कारण अन्य निर्दोष लोग भी मारे जायँगे”
સીતા ને બળપૂર્વક અપહરણ કરીને મારા પ્રત્યે અપરાધ તો એકલા તું જ કર્યો છે; પરંતુ તેના કારણે અન્ય નિર્દોષોનું પણ વધ થશે.
Verse 13
अकृतात्मानमासाद्य राजानमनये रतम् | विनश्यन्त्यनयाविष्टा देशाक्ष नगराणि च
અસંયમી અને અન્યાયમાં રત રાજા સત્તામાં આવે તો દેશો અને નગરો પણ એ જ અનીતિથી ગ્રસ્ત થઈ નાશ પામે છે. અને તું, બળ અને દર્પથી મત્ત બની, અગાઉ વનવાસી ઋષિઓ પર હિંસા કરી છે અને દેવતાઓનું અપમાન કર્યું છે—તે અપરાધોનું ફળ હવે તને ભોગવવું પડશે.
Verse 14
राजर्षयश्न निहता रुदत्यश्न हृता: स्त्रिय: । तदिदं समनुप्राप्तं फलं तस्यानयस्य ते
રાજર્ષિઓ માર્યા ગયા છે અને રડતી-બિલખતી સ્ત્રીઓનું અપહરણ થયું છે. હવે તારા એ અધર્મનું ફળ તારા પર આવી પહોંચ્યું છે; તું જે હિંસા અને અહંકાર એક સમયે છોડી દીધા હતા, તે જ આજે પરિપક્વ થઈ અનિવાર્ય પરિણામ બનીને પાછા ફર્યા છે।
Verse 15
हन्तास्मि त्वां सहामात्यैर्युध्यस्व पुरुषो भव । पश्य मे धनुषो वीर्य मानुषस्य निशाचर
હું તને તારા અમાત્યો સહિત સંહાર કરી નાખીશ. હિંમત હોય તો યુદ્ધ કર—પૌરુષ બતાવ. હે નિશાચર! હું માનવ હોવા છતાં મારા ધનુષ્યનું પરાક્રમ જોઈ લે।
Verse 16
मुच्यतां जानकी सीता न मे मोक्ष्यसि कर्हिचित् । अराक्षसमिमं लोकं कर्तास्मि निशितै: शरै:
જાનકી સીતાને મુક્ત કર; નહિ તો મારા હાથમાંથી તું ક્યારેય જીવતો બચી શકીશ નહિ. મારા તીક્ષ્ણ બાણોથી હું આ લોકને રાક્ષસવિહિન કરી દઈશ।
Verse 17
इति तस्य ब्रुवाणस्य दूतस्य परुषं वच: । श्रुत्वा न ममृषे राजा रावण: क्रोधमूर्च्छित:,श्रीरामचन्द्रजीके दूतके मुखसे ऐसी कठोर बातें सुनकर राजा रावण सहन न कर सका। वह क्रोधसे मूर्च्छित हो उठा
તે દૂતના મુખેથી એવા કઠોર વચનો સાંભળીને રાજા રાવણ સહન ન કરી શક્યો; ક્રોધથી મૂર્છિત થયો હોય તેમ રોષે ભરાઈ ઊઠ્યો।
Verse 18
इ्धितज्ञास्ततो भर्तुश्न॒त्वारो रजनीचरा: । चतुर्ष्वज्रेषु जगृहुः शार्टूलमिव पक्षिण:
ત્યારે સ્વામીના સંકેતને સમજતા ચાર નિશાચરો ઊભા થયા અને જેમ પક્ષીઓ વાઘને ઝપટે, તેમ તેમણે તેના ચારેય અંગો પકડી લીધા।
Verse 19
तांस्तथाड्रेषु संसक्तानड्रदो रजनीचरान् । आदायैव खमुत्पत्य प्रासादतलमाविशत्,अंगद इस प्रकार अपने अंगोंसे सटे हुए उन चारों राक्षसोंको लिये-दिये आकाशभमें उछलकर महलकी छतपर जा चढ़े
માર્કંડેય બોલ્યા—પોતાના અંગો સાથે ચોંટેલા તે ચાર રજનીચરોને જેમના તેમ પકડીને અંગદ આકાશમાં ઉછળી મહેલની છત પર ઉતર્યો।
Verse 20
वेगेनोत्पततस्तस्य पेतुस्ते रजनीचरा: । भुवि सम्मभिन्नह्दया: प्रहारवरपीडिता:
માર્કંડેય બોલ્યા—તે અત્યંત વેગથી ઉછળતાં જ તે રજનીચરો છૂટીને ધરતી પર પડી ગયા। તેમના હૃદય ભાંગી ગયા અને પ્રહારોના બળથી દબાઈ તેઓ ભારે પીડામાં પડ્યા।
Verse 21
संसक्तो हर्म्यशिखरात् तस्मात् पुनरवापतत् | लड्घयित्वा पुरीं लड़॒कां सुवेलस्य समीपत:,छतपर चढ़े हुए अंगद फिर उस महलके कँगूरेसे कूद पड़े और लंकापुरीको लाँधकर सुवेलपर्वतके समीप आ पहुँचे
માર્કંડેય બોલ્યા—પ્રાસાદના શિખર પર પહોંચીને અંગદ ફરી તે ઊંચાઈ પરથી કૂદી પડ્યો; લંકાપુરીને લાંઘીને તે સુવેલ પર્વતની નજીક આવી પહોંચ્યો।
Verse 22
कोसलेन्द्रमथागम्य सर्वमावेद्य वानर: । विशश्राम स तेजस्वी राघवेणाभिनन्दित:
પછી કોશલાધિપતિ શ્રીરામ પાસે જઈ વાનર અંગદે સર્વ વાતો નિવેદન કરી। રાઘવે તે તેજસ્વી દૂતની પ્રશંસા કરી; ત્યારબાદ તે વિશ્રામ કરવા લાગ્યો।
Verse 23
तत: सर्वाभिसारेण हरीणां वातरंहसाम् | भेदयामास लड़्काया: प्राकारं रघुनन्दन:
ત્યારબાદ પવનસમાન વેગવાળા વાનરોની સર્વાંગી ચઢાઈ સાથે રઘુનંદન શ્રીરામે લંકાની પ્રાકારભિત્તિને ભેદી નાખી।
Verse 24
विभीषणर्क्षाधिपती पुरस्कृत्याथ लक्ष्मण: । दक्षिणं नगरद्वारमवामृद्नाद् दुरासदम्,नगरके दक्षिण द्वारमें प्रवेश करना बहुत कठिन था, परंतु लक्ष्मणने विभीषण और जाम्बवानको आगे करके उसे भी धूलमें मिला दिया
ત્યારે લક્ષ્મણે વિભીષણ અને ઋક્ષાધિપતિ જામ્બવાનને આગળ રાખીને, અત્યંત દુર્લંઘ્ય એવા નગરના દક્ષિણ દ્વારને યુદ્ધમાં દબડીને ધૂળમાં ભેળવી દીધું।
Verse 25
करभारुणपाण्डूनां हरीणां युद्धशालिनाम् । कोटीशतसहस््रेण लड़कामभ्यपपत् तदा,तत्पश्चात् उन्होंने हथेलीके समान श्वेत और लाल रंगके युद्धकुशल वानरोंकी दस खरब सेनाके साथ लंकामें प्रवेश किया
ત્યારબાદ તે યુદ્ધકુશળ વાનરોની અપરિમિત સેના સાથે—કેટલાક હથેળી સમાન શ્વેત, કેટલાક અરুণ-લાલ—લંકા પર ધસી ગયો અને તેમાં પ્રવેશ્યો।
Verse 26
प्रलम्बबाहूरुकरजड्घान्तरविलम्बिनाम् | ऋक्षाणां धूम्रवर्णानां तिस््र: कोट्यो व्यवस्थिता:
ત્યાં ધૂમ્રવર્ણ ઋક્ષોની ત્રણ કરોડ સેના સજ્જ ઊભી હતી—જેનાં લાંબા ભુજાઓ વિશાળ ઊરુઓ અને દૃઢ જાંઘાઓની વચ્ચે લટકતા હતા।
Verse 27
उनके भुजा, ऊरु, हाथ और जंघा (पिंडली)--ये सभी अड् विशाल थे तथा अंगोंकी कान्ति धुएँके समान काली थी, ऐसे तीन करोड़ रीछ सैनिक भी उनके साथ लंकामें जाकर युद्धके लिये डटे हुए थे ।।
વાનરોના ઉછળવા, પડવા અને ધડાકાભેર નિપતવાથી એવી ધૂળ ઊડી કે સૂર્યની કાંતિ નાશ પામી; તે સમયે સૂર્ય દેખાતો ન રહ્યો।
Verse 28
शालिप्रसूनसदृशै: शिरीषकुसुमप्रभै: । तरुणादित्यसदृशै: शणगौरैश्व वानरै:
હે રાજન! ધાનના ફૂલ જેવા વર્ણવાળા, શિરીષકુસુમ જેવી કાંતિ ધરાવતા, ઉગતા સૂર્ય સમા અરুণ તેજવાળા અને સણ જેવી ગૌર છટાવાળા વાનરોથી ભરાઈ જવાથી લંકાના પ્રાકારો ચારેય તરફ કપિલવર્ણ જેવા દેખાવા લાગ્યા. આ અદ્ભુત દૃશ્ય જોઈને સ્ત્રીઓ અને વૃદ્ધો સહિત લંકાવાસી સર્વ રાક્ષસો આશ્ચર્યચકિત થઈને નિહાળતા રહ્યા।
Verse 29
प्राकारं ददृशुस्ते तु समन््तात् कपिलीकृतम् | राक्षसा विस्मिता राजन् सस्त्रीवृद्धा: समनन््ततः
માર્કંડેય બોલ્યા—તેઓએ ચારે તરફનો પ્રાકાર કપિલવર્ણથી ઢંકાયેલો જોયો, જાણે સર્વત્ર વાનરવર્ણ છવાઈ ગયો હોય. રાજન, સ્ત્રીઓ અને વૃદ્ધો સહિત રાક્ષસો ચારે બાજુ ઊભા રહી આશ્ચર્યથી તે દૃશ્ય નિહાળતા હતા.
Verse 30
बिभिदुस्ते मणिस्तम्भान् कर्णान््टशिखराणि च । भग्नोन्मथितश्ड्राणि यन्त्राणि च विचिक्षिपु:
માર્કંડેય બોલ્યા—તેઓએ મણિ-જડિત સ્તંભો અને ઊંચા મહેલોના શિખર-કંગૂરાઓ તોડી નાંખ્યા. ઘેરાબંધીનાં યંત્રો અને પ્રક્ષેપણ સાધનોને પણ ચકનાચૂર કરી ઉપાડી દૂર ફેંકી દીધાં.
Verse 31
परिगृहा शतघ्नीश्व सचक्रा: सहुडोपला: । चिक्षिपुर्भुजवेगेन लड़कामध्ये महास्वना:,पहियोंवाली तोपों, शृंगों और गोलोंको ले-लेकर महान् कोलाहल करते हुए वानर अपनी भुजाओंके वेगसे उन्हें लंकामें फेंकने लगे
માર્કંડેય બોલ્યા—શતઘ્ની, ચક્રાકાર આયુધો તથા મોટા પથ્થર-શિલાખંડો હાથમાં લઈ, મહા ઘોષ કરતા, તેઓ ભુજાબળથી લંકાના મધ્યમાં ફેંકવા લાગ્યા.
Verse 32
प्राकारस्थाक्ष ये केचिन्निशाचरगणास्तथा । प्रदुद्रुव॒ुस्ते शतश: कपिभि: समभिद्रुता:
માર્કંડેય બોલ્યા—પ્રાકાર પર રક્ષક તરીકે સૈકડોની સંખ્યામાં ઊભેલા નિશાચરગણ, વાનરો દ્વારા આક્રમિત થઈ ખદેડાતા, ગભરાઈને ભાગી ગયા.
Verse 33
ततस्तु राजवचनादू राक्षसा: कामरूपिण: । निर्ययुर्विकृताकारा: सहस्रशतसड्घश:
ત્યારબાદ રાજાના આદેશથી, ઇચ્છાનુસાર રૂપ ધારણ કરનારા રાક્ષસો વિકરાળ આકારો ધારણ કરીને સૈકડા-હજારોના ટોળાં બનાવી નગરમાંથી બહાર નીકળી પડ્યા.
Verse 34
शस्त्रवर्षाणि वर्षन्तो द्रावयित्वा वनौकस: । प्राकारं शो भयन्तस्ते पर॑ं विक्रममास्थिता:
માર્કંડેયે કહ્યું— તેઓ શસ્ત્રવર્ષા વરસાવતા વનવાસી વાનરોને હાંકી કાઢવા લાગ્યા; અને પ્રાકારને યુદ્ધશોભાથી ઝળહળતો કરતાં પોતાના પરમ પરાક્રમનું પ્રદર્શન કર્યું।
Verse 35
स माषराशिसदृशैर्ब भूव क्षणदाचरै: । कृतो निर्वानरों भूय: प्राकारो भीमदर्शनै:,उड़दके ढेर-जैसे काले-कलूटे उन भयंकर निशाचरोंने लड़कर पुनः उस चहारदीवारीको वानरोंसे सूनी कर दिया
માર્કંડેયે કહ્યું— ઉડદના ઢગલા જેવા કાળા, ભયંકર નિશાચરોએ યુદ્ધ કરીને ફરી તે પ્રાકારને વાનરવિહોણો કરી દીધો; અને કિલ્લાની રક્ષા ભયાવહ દૃશ્ય બની ગઈ।
Verse 36
पेतु: शूलविभिन्नाज़ा बहवो वानरर्षभा: । स्तम्भतोरणभ ग्नाश्ष पेतुस्तत्र निशाचरा:
માર્કંડેયે કહ્યું— શૂલોથી અંગવિચ્છેદ થઈ ઘણા વાનરશ્રેષ્ઠો ધરાશાયી થયા; અને ત્યાં જ સ્તંભો તથા તોરણોના પ્રહારથી ચકનાચૂર થઈ અનેક નિશાચરો પણ રણભૂમિમાં પડી ગયા।
Verse 37
केशाकेश्यभवद् युद्ध रक्षसां वानरै: सह । न्खैर्दन्तश्न वीराणां खादतां वै परस्परम्
માર્કંડેયે કહ્યું— ત્યારબાદ રાક્ષસો અને વાનરોનું યુદ્ધ કેશાકેશી બની ગયું; તે વીરોએ પરસ્પર નખો અને દાંતથી એકબીજાને ચીરી-કાટી ખાવા માંડ્યા।
Verse 38
निष्टनन्तो ह्युभयतस्तत्र वानरराक्षसा: । हता निपतिता भूमौ न मुज्चन्ति परस्परम्
માર્કંડેયે કહ્યું— બંને તરફથી ગર્જના કરતા વાનરો અને રાક્ષસો ત્યાં એવી રીતે યુદ્ધ કરતા હતા કે માર્યા જઈ જમીન પર પડ્યા પછી પણ તેઓ પરસ્પરને છોડતા નહોતા।
Verse 39
रामस्तु शरजालानि ववर्ष जलदो यथा । तानि लड़्कां समासाद्य जघ्नुस्तान् रजनीचरान्
માર્કંડેયે કહ્યું— રામે જેમ વાદળ પાણી વરસાવે તેમ બાણોના ઝાપટા વરસાવ્યા. તે બાણો લંકામાં પહોંચી ત્યાં ઊભેલા રજનીચર રાક્ષસોને ઘાયલ કરી તેમના પ્રાણ હરી લેતા ગયા.
Verse 40
सौमित्रिरपि नाराचैदढधन्वा जितक्लम: । आदिश्यादिश्य दुर्गस्थान् पातयामास राक्षसान्
સૌમિત્રિ લક્ષ્મણ પણ— દૃઢ ધનુર્ધર અને ક્લેશ-થાક પર વિજયી— વારંવાર સૂચના આપી નારાચ બાણોથી દુર્ગની અંદર રહેલા રાક્ષસોને પણ પાડી દેવા લાગ્યો.
Verse 41
ततः प्रत्यवहारो<भूत् सैन्यानां राघवाज्ञया । कृते विमर्दे लड़कायां लब्धलक्ष्यो जयोत्तर:
પછી રાઘવની આજ્ઞાથી સેનાઓ પાછી વળી. લંકામાં ભયંકર મથામણ કર્યા પછી લક્ષ્ય સિદ્ધ કરી વિજય મેળવી વાનરસેનાએ યુદ્ધ રોકી શિબિર તરફ પ્રસ્થાન કર્યું.
Verse 284
इति श्रीमहाभारते वनपर्वणि रामोपाख्यानपर्वणि लड्काप्रवेशे चतुरशीत्यधिकद्वधिशततमो<5 ध्याय:
આ રીતે શ્રીમહાભારતના વનપર્વના અંતર્ગત રામોપાખ્યાનપર્વમાં ‘લંકાપ્રવેશ’ વિષયક બે સો ચોર્યાસી મો અધ્યાય સમાપ્ત થયો.
Frequently Asked Questions
Karṇa must reconcile an uncompromising vow of generosity and truthfulness with the strategic reality that giving away the kuṇḍalas reduces his protection and affects future combat outcomes.
The chapter frames ethical integrity (satya maintained through dāna) as a defining identity-principle, while also acknowledging prudent regulation (niyama) and negotiated reciprocity as legitimate forms of agency within dharma.
Yes: Vaiśaṃpāyana’s narration and the dream-confirmation structure function as validation, presenting Sūrya’s guidance as authoritative counsel that is subsequently reaffirmed and operationalized by Karṇa.
Read Mahabharata in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.