Shloka 17

Varṇāśrama-ācāra and Vikarma: Yudhiṣṭhira’s Inquiry on Safe Dharmas (शिवधर्मप्रश्नः)

Devanagari script

तस्य देहपरित्यागादिष्टा: कामाक्षया मता: । आनन्त्यायोपतिष्ठ न्ति सर्वतो$क्षिशिरोमुखा:,उस गृहस्थको देह-त्यागके पश्चात्‌ उसके अभीष्ट मनोरथ अक्षयरूपसे प्राप्त होते हैं। वे उस पुरुषका संकल्प जानकर इस प्रकार अनन्तकालतकके लिये उसकी सेवामें उपस्थित हो जाते हैं, मानो उनके नेत्र, मस्तक और मुख सभी दिशाओंकी ओर हों

Transliteration

tasya deha-parityāgād iṣṭāḥ kāmākṣayā matāḥ | ānantyāyopatiṣṭhanti sarvato 'kṣi-śiro-mukhāḥ ||

Translation

ભીષ્મે કહ્યું—તે ગૃહસ્થ દેહત્યાગ કર્યા પછી, તેણે ‘અક્ષય’ માનેલા અભીષ્ટ હેતુઓ ક્ષય વિના સિદ્ધ થાય છે. તેના સંકલ્પને જાણીને તે ઇચ્છિત ફળો અનંત કાળ સુધી તેની સેવામાં ઉપસ્થિત રહે છે—જાણે તેમના નેત્ર, મસ્તક અને મુખ સર્વ દિશાઓ તરફ વળેલા હોય।

Word by Word

• [{'term': 'deha-parityāga', 'definition': 'abandoning the body

• death (as departure from embodied life)'}, {'term': 'iṣṭa', 'definition': 'desired, cherished, approved (aims or objects)'}, {'term': 'kāma', 'definition': 'wish, desire

• intended aim'}, {'term': 'akṣaya', 'definition': 'imperishable, inexhaustible, undiminishing'}, {'term': 'mata', 'definition': 'considered, held to be

• deemed'}, {'term': 'ānantya', 'definition': 'endlessness, eternity'}, {'term': 'upatiṣṭhanti', 'definition': 'they stand near

• present themselves in service'}, {'term': 'sarvataḥ', 'definition': 'from all sides

• in every direction'}, {'term': 'akṣi-śiras-mukha', 'definition': 'having eyes, head, and face (turned)

• metaphor for all-directional attentiveness'}, {'term': 'gṛhastha', 'definition': 'householder (second āśrama), one who sustains society through duty and generosity'}]

Speaker

भीष्म उवाच

Characters & Entities

• Bhīṣma
• gṛhastha (householder)