Shloka 16
Varṇāśrama-ācāra and Vikarma: Yudhiṣṭhira’s Inquiry on Safe Dharmas (शिवधर्मप्रश्नः)
श्रेष्ठ आश्रम गार्हस्थ्यमें निवास करनेवाले द्विजोंके लिये महर्षिगण यह कर्तव्य बताते हैं कि वह स्त्री और पुत्रोंका भरण-पोषण तथा वेदशास्त्रोंका स्वाध्याय करे ।। एवं हि यो ब्राह्मणो यज्ञशीलो गार्हस्थ्यमध्यावसते यथावत् | गृहस्थवृत्तिं प्रविशोध्य सम्यक् स्वर्गे विशुद्धं फलमाप्तुते स:,जो ब्राह्मण इस प्रकार स्वभावत: यज्ञपरायण हो, गृहस्थ-धर्मका यथावत् रूपसे पालन करता है, वह गृहस्थ-वृत्तिका अच्छी तरह शोधन करके स्वर्गलोकमें विशुद्ध फलका भागी होता है
evaṁ hi yo brāhmaṇo yajñaśīlo gārhasthyam adhyāvasate yathāvat | gṛhasthavṛttiṁ praviśodhya samyak svarge viśuddhaṁ phalam āpnute saḥ ||
ભીષ્મે કહ્યું—શ્રેષ્ઠ ગાર્હસ્થ્ય આશ્રમમાં નિવાસ કરનારા દ્વિજોને મહર્ષિઓ આ કર્તવ્ય જણાવે છે કે તે પત્ની અને પુત્રોનું ભરણ-પોષણ કરે તથા વેદ-શાસ્ત્રોનો નિયમપૂર્વક સ્વાધ્યાય કરે. જે બ્રાહ્મણ સ્વભાવથી યજ્ઞપરાયણ રહી વિધિ મુજબ ગૃહસ્થધર્મનું પાલન કરે છે, તે પોતાની જીવિકા અને આચરણને સારી રીતે શુદ્ધ કરીને સ્વર્ગમાં નિર્મળ અને નિષ્કલુષ ફળ પ્રાપ્ત કરે છે।
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Householder life is praised as an excellent āśrama when lived according to rule: one should support dependents (wife and children), maintain disciplined study of Veda/śāstra, and keep one’s livelihood and conduct pure; such a life yields a ‘pure fruit’ (viśuddha-phala), described here as heavenly merit.
In Śānti Parva, Bhīṣma instructs Yudhiṣṭhira on dharma. In this passage he explains the sages’ view of gṛhastha-dharma, emphasizing sacrifice-oriented living, responsible maintenance of family, and purification of one’s means of living as the basis for meritorious results.