Shloka 33
अव्यक्त–पुरुष–विवेकः (Discrimination of Avyakta/Prakṛti and Puruṣa) — Yājñavalkya’s Anvīkṣikī to Viśvāvasu
सर्गप्रलय एतावानू प्रकृतेर्नुपसत्तम । एकत्वं प्रलये चास्य बहुत्वं च यदासृजत्
sarga-pralaya etāvān u prakṛter nṛpasattama | ekatvaṁ pralaye cāsya bahutvaṁ ca yadāsṛjat ||
વસિષ્ઠે કહ્યું—હે નૃપશ્રેષ્ઠ! પ્રકૃતિના સર્ગ અને પ્રલયનું વર્ણન એટલું જ છે. પ્રલયકાળે તે એકરૂપ રહે છે અને સર્જન સમયે અનેકરૂપ બને છે. રાજેન્દ્ર! જ્ઞાનનિપુણોએ પ્રકૃતિનું એકત્વ અને નાનાત્વ આ રીતે જ જાણવું જોઈએ.
वसिष्ठ उवाच
Educational Q&A
Nature (prakṛti) is undivided in dissolution (pralaya) but appears as diverse in creation (sarga). The wise should understand this unity-and-diversity framework, and see that the unmanifest prakṛti generates multiplicity while the presiding Self/Person (puruṣa) remains fundamentally one.
Vasiṣṭha is instructing a king in philosophical cosmology: how the world-process alternates between dissolution and creation, and how prakṛti’s unmanifest state becomes manifold, relating this to the oneness of the puruṣa behind experience.