Shloka 32
अव्यक्त–पुरुष–विवेकः (Discrimination of Avyakta/Prakṛti and Puruṣa) — Yājñavalkya’s Anvīkṣikī to Viśvāvasu
Devanagari script
अनुलोमेन जायन्ते लीयन्ते प्रतिलोमत: । गुणा गुणेषु सततं सागरस्योर्मयो यथा
Translation
અનુલોમ ક્રમે તત્ત્વો જન્મે છે અને પ્રતિલોમ ક્રમે લય પામે છે. જેમ સાગરની તરંગો ઊઠીને ફરી એ જ સાગરમાં શાંત થાય છે, તેમ ગુણો સદા પોતાના કારણભૂત ગુણોમાં જ વિલીન થાય છે.
Word by Word
अनुलोमेनby/according to the forward order
अनुलोमेन:
Karana
TypeNoun
Rootअनुलोम (प्रातिपदिक)
FormNeuter, Instrumental, Singular
जायन्तेare born / arise
जायन्ते:
Karta
TypeVerb
Rootजन् (धातु)
FormPresent, Third, Plural, Ātmanepada
लीयन्तेdissolve / merge
लीयन्ते:
Karta
TypeVerb
Rootली (धातु; लीयते)
FormPresent, Third, Plural, Ātmanepada
प्रतिलोमतःin reverse order / contrariwise
प्रतिलोमतः:
Karana
TypeIndeclinable
Rootप्रतिलोम (प्रातिपदिक) + तस् (अव्यय-प्रत्यय)
Formtasil (ablatival adverb)
गुणाःqualities / constituents (guṇas)
गुणाः:
Karta
TypeNoun
Rootगुण (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Nominative, Plural
गुणेषुin (their) qualities/constituents; in the guṇas
गुणेषु:
Adhikarana
TypeNoun
Rootगुण (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Locative, Plural
सततम्always / continually
सततम्:
TypeIndeclinable
Rootसतत (प्रातिपदिक)
Formadverb
सागरस्यof the ocean
सागरस्य:
TypeNoun
Rootसागर (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Genitive, Singular
ऊर्मयःwaves
ऊर्मयः:
Karta
TypeNoun
Rootऊर्मि (प्रातिपदिक)
FormFeminine, Nominative, Plural
यथाas / just as
यथा:
TypeIndeclinable
Rootयथा (अव्यय)
Formcomparative particle
Speaker
वसिष्ठ उवाच
Character Dynamics
Dharma Sankata (Moral Dilemma)
War Context
Verse Rasa (Emotional Essence)
Philosophical Teaching
Political Layer
Geographic Context
Meter (Chandas)
Sandhi Notes