Shloka 10
Adhyātma-krama: Indriya–Manas–Buddhi–Ātman Hierarchy and Citta-Prasāda (आध्यात्मक्रमः)
Devanagari script
तपसा तदवाप्रोति यद् भूत्वा सृजते जगत् । तद् भूतश्न॒ ततः सर्वभूतानां भवति प्रभु:
Translation
તપસ્યા દ્વારા મનુષ્ય તે બ્રહ્મભાવને પ્રાપ્ત કરે છે, જેમાં સ્થિત થઈ તે જગતની સૃષ્ટિ કરે છે. તેથી બ્રહ્મભાવ પ્રાપ્ત કરેલો પુરુષ સર્વ પ્રાણીઓનો પ્રભુ બને છે.
Word by Word
तपसाby austerity
तपसा:
Karana
TypeNoun
Rootतपस्
FormNeuter, Instrumental, Singular
तत्that (state/thing)
तत्:
Karma
TypePronoun
Rootतद्
FormNeuter, Accusative, Singular
अवाप्नोतिattains
अवाप्नोति:
Karta
TypeVerb
Rootअव√आप्
FormPresent, Third, Singular, Parasmaipada
यत्which (that which)
यत्:
Karma
TypePronoun
Rootयद्
FormNeuter, Accusative, Singular
भूत्वाhaving become
भूत्वा:
Adhikarana
TypeVerb
Root√भू
Formक्त्वा (absolutive/gerund), Active, Singular
सृजतेcreates
सृजते:
Karta
TypeVerb
Root√सृज्
FormPresent, Third, Singular, Atmanepada
जगत्the world
जगत्:
Karma
TypeNoun
Rootजगत्
FormNeuter, Accusative, Singular
तत्that (therefore/that one)
तत्:
Karta
TypePronoun
Rootतद्
FormNeuter, Nominative, Singular
भूतज्ञःknower of beings
भूतज्ञः:
Karta
TypeNoun
Rootभूतज्ञ
FormMasculine, Nominative, Singular
ततःtherefore/from that
ततः:
Apadana
TypeIndeclinable
Rootततः
सर्वभूतानाम्of all beings
सर्वभूतानाम्:
Adhikarana
TypeNoun
Rootसर्वभूत
FormNeuter, Genitive, Plural
भवतिbecomes
भवति:
Karta
TypeVerb
Root√भू
FormPresent, Third, Singular, Parasmaipada
प्रभुःlord/master
प्रभुः:
Karta
TypeNoun
Rootप्रभु
FormMasculine, Nominative, Singular
Speaker
व्यास उवाच
Dharma Sankata (Moral Dilemma)
Verse Rasa (Emotional Essence)
Philosophical Teaching
Political Layer
Meter (Chandas)
Sandhi Notes