Adhyaya 100

Verse 1

[दाक्षिणात्य अधिक पाठका इं श्लोक मिलाकर कुल ८० ६ “लोक हैं।] #स्न्ैमा रन () अिन्‍मानन- सप्तनवतितमो< ध्याय: दुर्योधनका अपने मन्त्रियोंस सलाह करके भीष्मसे पाण्डवोंको मारने अथवा कर्णको युद्धके लिये आज्ञा देनेका अनुरोध करना संजय उवाच ततो दुर्योधनो राजा शकुनिश्चापि सौबल: । दुःशासनश्र पुत्रस्ते सूतपुत्रश्न दुर्जय:

સંજય બોલ્યો—મહારાજ! ત્યારબાદ રાજા દુર્યોધન, સુબલપુત્ર શકુની, તમારો પુત્ર દુઃશાસન અને દુર્જય સૂતપુત્ર કર્ણ—આ બધા મળીને ગુપ્ત રીતે પરામર્શ કરવા લાગ્યા। તેમની ચર્ચાનો મુખ્ય વિષય એ જ હતો કે પાંડુપુત્રોને તેમના દળ-બળ સહિત યુદ્ધમાં કેવી રીતે પરાજિત કરવાના।

Verse 2

समागम्य महाराज मन्त्र चक्रुविवश्षितम्‌ | कथं पाण्डुसुता: संख्ये जेतव्या: सगणा इति

મહારાજ! તેઓ બધા એકત્ર થઈ પોતાના અભીષ્ટ વિષયમાં ગુપ્ત પરામર્શ કરવા લાગ્યા—પાંડુપુત્રોને તેમના દળ-બળ સહિત યુદ્ધમાં કેવી રીતે જીતવા? એ અંગે।

Verse 3

ततो दुर्योधनो राजा सर्वास्तानाह मन्त्रिण: | सूतपुत्र॑ समाभाष्य सौबलं च महाबलम्‌,उस समय राजा दुर्योधनने सूतपुत्र कर्ण तथा महाबली शकुनिको सम्बोधित करके उन सब मन्त्रियोंसे कहा--

ત્યારે રાજા દુર્યોધને સૂતપુત્ર કર્ણ તથા મહાબલી સૌબલ (શકુની) ને સંબોધીને તે સર્વ મંત્રીઓને કહ્યું—

Verse 4

की व हा 0 कहर ४ हक! 0 ८ 0प॥॥ष/&४४७४ 4005 द्रोणो भीष्म: कृप: शल्य: सौमदत्तिश्न संयुगे न पार्थान्‌ प्रतिबाधन्ते न जाने तच्च कारणम्‌

સંજયે કહ્યું— “આ યુદ્ધમાં દ્રોણ, ભીષ્મ, કૃપ, શલ્ય અને સોમદત્તપુત્ર (ભૂરિશ્રવા) પાર્થોને (કુંતીપુત્રોને) ખરેખર અટકાવતા નથી; તેનું કારણ હું જાણતો નથી.”

Verse 5

अवध्यमानास्ते चापि क्षपयन्ति बल॑ मम । सो<स्मि क्षीणबल: कर्ण क्षीणशस्त्रश्न संयुगे

સંજયે કહ્યું— “તેઓ પોતે અવધ્ય રહીને પણ મારી સેના નો ક્ષય કરી રહ્યા છે. હે કર્ણ, આ યુદ્ધમાં હું બળથી ક્ષીણ થયો છું અને મારા શસ્ત્રો પણ ક્ષય પામી રહ્યા છે.”

Verse 6

(त्वयि युद्धविमुखे चापि जितश्वास्मि हि पाण्डवै: । द्रोणस्य प्रमुखे वीरा हतास्ते भ्रातरो मम ।।

સંજયે કહ્યું— “હે રાધાનંદન! તું યુદ્ધથી વિમુખ રહ્યો તેથી પાંડવોએ મને પરાજિત કર્યો. દ્રોણાચાર્યની સામે જ, અને મારી નજર સામે, ભીમસેને મારા વીર ભાઈઓનો વધ કર્યો. દેવતાઓ માટે પણ અવધ્ય એવા તે શૂર પાંડવો દ્વારા પરાજિત થઈ હું જીવન વિષે જ સંશયમાં પડી ગયો છું. આવી સ્થિતિમાં રણમાં હું કોને પ્રહાર કરું?”

Verse 7

(एवमुक्तस्तु राधेयो दुर्योधनमरिंदमम्‌ ।) तमब्रवीन्महाराजं सूतपुत्रो नराधिपम्‌ | यह सुनकर सूत्रपुत्र कर्णने शत्रुदमन नरनाथ महाराज दुर्योधनसे इस प्रकार कहा ।।

આ રીતે કહ્યા પછી રાધેય (કર્ણ) શત્રુદમન મહારાજ દુર્યોધનને બોલ્યો. સૂતપુત્ર કર્ણે કહ્યું— “હે ભરતશ્રેષ્ઠ! શોક ન કર; હું તને પ્રિય એવું કાર્ય કરીશ.”

Verse 8

निवत्ते युधि गाड़ेये न्यस्तशस्त्रे च भारत

કર્ણ બોલ્યો— હે ભારત, ભરતવંશીય નરેશ! જ્યારે ઘોર યુદ્ધમાં ગંગાનંદન ભીષ્મ શસ્ત્રો મૂકી સંપૂર્ણપણે નિવૃત્ત થશે, ત્યારે ભીષ્મ જોઈ રહ્યો હશે તેમ, સોમકો સહિત કુંતીપુત્રો સૌને હું એકસાથે સંહાર કરી દઈશ; સત્યની શપથ લઈને તને આ કહું છું.

Verse 9

अहं पार्थान्‌ हनिष्यामि सहितान्‌ सर्वसोमकै: । पश्यतो युधि भीष्मस्य शपे सत्येन ते नृप

હું પાર્થોને (કુંતીપુત્રોને) સર્વ સોમકો સહિત સંહાર કરી દઈશ; યુદ્ધમાં ભીષ્મ જોઈ રહ્યો હશે તેમ—હે નૃપ—સત્યની શપથ લઈને તને કહું છું.

Verse 10

पाण्डवेषु दयां नित्यं स हि भीष्म: करोति वै । अशक्तिश्च रणे भीष्मो जेतुमेतान्‌ महारथान्‌,भीष्म सदा ही पाण्डवोंपर दया करते हैं; अतः युद्धमें वे इन महारथियोंको जीतनेमें सर्वथा असमर्थ हैं

ભીષ્મ પાંડવો પર સદા દયા કરે છે; તેથી રણમાં આ મહારથીઓને જીતવામાં તે અસમર્થ છે.

Verse 11

अभिमानी रणे भीष्मो नित्यं चापि रणप्रिय: । स कथं पाण्डवान्‌ युद्धे जेष्यते तात संगतान्‌

હે તાત! ભીષ્મ રણમાં અભિમાની છે અને સદા રણપ્રિય પણ છે; છતાં પાંડવો પર દયા હોવાથી, એકત્રિત પાંડવોને તે યુદ્ધમાં કેવી રીતે જીતશે?

Verse 12

स त्वं शीघ्रमितो गत्वा भीष्मस्य शिबिरं प्रति अनुमान्य गुरुं वृद्ध शस्त्र न्यासय भारत,भारत! अतः तुम शीघ्र ही यहाँसे भीष्मजीके शिविरमें जाकर अपने उन पूजनीय वृद्ध पितामहको राजी करके उनसे हथियार रखवा दो

અતએવ તું તરત અહીંથી ભીષ્મના શિબિર તરફ જા; તે પૂજનીય વૃદ્ધ ગુરુને મનાવી—હે ભારત—તેમને શસ્ત્ર મૂકાવ.

Verse 13

न्यस्तशस्त्रे ततो भीष्मे निहतान्‌ पश्य पाण्डवान्‌ | मयैकेन रणे राजन्‌ ससुहृद्गणबान्धवान्‌,राजन! भीष्मके हथियार डाल देनेपर पाण्डवोंको केवल मेरे द्वारा युद्धमें सुहदों और बान्धवोंसहित मारा गया समझो

ભીષ્મે શસ્ત્રો મૂકી દે ત્યારે, હે રાજન, પાંડવોને પહેલેથી જ હણાયેલા માનજો—હું એકલો જ રણમાં તેમને તેમના સુહૃદો અને બંધુઓ સહિત સંહાર કરી દઈશ.

Verse 14

एवमुक्तस्तु कर्णेन पुत्रो दुर्योधनस्तव । अब्रवीद्‌ भ्रातरं तत्र दुःशासनमिदं वच:

કર્ણે એમ કહ્યે પછી, તમારા પુત્ર દુર્યોધને ત્યાં જ પોતાના ભાઈ દુઃશાસનને આ વચન કહ્યું.

Verse 15

अनुयात्र यथा सर्व सज्जीभवति सर्वश: । दुःशासन तथा क्षिप्र॑ं सर्वमेवोपपादय

“દુઃશાસન! યાત્રા માટે જરૂરી સર્વ તૈયારી સર્વ રીતે તૈયાર થાય એવી વ્યવસ્થા તાત્કાલિક કર; બધું જ ગોઠવી દે.”

Verse 16

एवमुक्त्वा ततो राजन्‌ कर्णमाह जनेश्वर: । अनुमान्य रणे भीष्ममेषो<हं द्विपदां वरम्‌

હે રાજન, એમ કહીને મનુષ્યોના અધિપતિ દુર્યોધને કર્ણને કહ્યું—“અરિંદમ! હું દ્વિપદોમાં શ્રેષ્ઠ ભીષ્મને રણમાંથી હટવા માટે મનાવીને તરત જ તારી પાસે પાછો આવું છું.”

Verse 17

आगमिष्ये ततः: क्षिप्रं त्वत्सकाशमरिंदम । अफक्रान्ते ततो भीष्मे प्रहरिष्यसि संयुगे

“અરિંદમ! ત્યારબાદ હું ઝડપથી તારી પાસે આવી જઈશ; અને ભીષ્મ હટી જાય પછી તું સંયુગમાં શત્રુઓ પર પ્રહાર કર.”

Verse 18

निष्पपात ततस्तूर्ण पुत्रस्तव विशाम्पते । सहितो भ्रातृभिस्तैस्तु देवैरिव शतक्रतु:

ત્યારબાદ, પ્રજાનાથ! તમારો પુત્ર દુર્યોધન પોતાના ભાઈઓ સાથે તુરંત જ શિબિરથી બહાર નીકળી પડ્યો—જેમ દેવગણ સાથે શતક્રતુ ઇન્દ્ર પોતાના ભવનમાંથી બહાર આવે તેમ।

Verse 19

ततस्तं नृपशार्दूलं शार्टूल्समविक्रमम्‌ । आरोहयद्धयं तूर्ण भ्राता दःशासनस्तदा,उस समय भाई दुःशासनने अपने ज्येष्ठ भ्राता सिंहके समान पराक्रमी नृपश्रेष्ठ दुर्योधनको घोड़ेपर चढ़ाया

ત્યારે તેના ભાઈ દુઃશાસને વાઘ સમાન પરાક્રમી નૃપશ્રેષ્ઠ—નૃપશાર્દૂલ દુર્યોધનને—ઝડપથી ઘોડા પર ચઢાવ્યો।

Verse 20

अंगदी बद्धमुकुटो हस्ताभरणवान्‌ नृप । धार्तराष्ट्री महाराज विबभौ स पथि व्रजन्‌

નરેશ્વર! મહારાજ! મકુટ બાંધી, ભુજાઓમાં અંગદ અને હાથોમાં વલયાદિ આભૂષણો ધારણ કરીને માર્ગે જતા તમારો ધાર્તરાષ્ટ્ર પુત્ર દુર્યોધન અત્યંત શોભાયમાન દેખાતો હતો।

Verse 21

उसने शिरीषपुष्प एवं सुवर्णके समान पीतवर्णका बहुमूल्य सुगन्धित चन्दन लगा रखा था

તેને શિરીષપુષ્પ સમાન કોમળ અને સુવર્ણ સમાન પીળા વર્ણનું બહુમૂલ્ય સુગંધિત ચંદન લપેટેલું હતું।

Verse 22

अरजोअम्बरसंवीत: सिंहखेलगतिर्नुप । शुशुभे विमलार्चिष्मान्‌ नभसीव दिवाकर:

રાજન! તેના સર્વ અંગ નિર્મળ વસ્ત્રોથી ઢંકાયેલા હતા. તે સિંહ સમાન ગર્વભરી, રમણીય ચાલથી ચાલતો હતો અને પોતાની શુદ્ધ કાંતિથી આકાશમાં પ્રકાશતા સૂર્ય સમાન શોભતો હતો।

Verse 23

त॑ प्रयान्तं नरव्याप्र॑ भीष्मस्य शिबिरं प्रति । अनुजममुर्महेष्वासा: सर्वलोकस्य धन्विन:

જ્યારે તે નરવ્યાઘ્ર ભીષ્મના શિબિર તરફ પ્રયાણ કરતો હતો, ત્યારે અમે—મહાધનુર્ધર, સર્વ લોકમાં પ્રસિદ્ધ ધન્વી—તેના પાછળ પાછળ ગયા.

Verse 24

हयानन्ये समारुह्मु गजानन्ये च भारत

હે ભારત, કેટલાક ઘોડાઓ પર ચઢ્યા અને કેટલાક હાથીઓ પર આરુઢ થયા.

Verse 25

रथानन्ये नरश्रेष्ठं परिवद्रु: समनन्‍्ततः । भारत! कुछ लोग घोड़ोंपर और कुछ लोग हाथियोंपर चढ़े थे। दूसरे लोग रथोंपर आरूढ़ हो सब ओरसे नरश्रेष्ठ दुर्योधनको घेरे हुए थे ।।

હે નરશ્રેષ્ઠ, અન્ય લોકો રથોમાં આરુઢ થઈ ચારે તરફ ફરતા રહ્યા; અને રાજાની રક્ષા માટે તેના સુહૃદો શસ્ત્ર હાથમાં લઈ સજ્જ ઊભા રહ્યા.

Verse 26

स पूज्यमान: कुरुभि: कौरवाणां महाबल:,इस प्रकार कौरवोंसे पृूजित हो महाबली कौरवराज दुर्योधन यशस्वी भीष्मके शिविरमें गया। उसके भाई उसे घेरकर निरन्तर उसीके साथ-साथ रहे

આ રીતે કુરુઓ દ્વારા પૂજિત તે મહાબલી કૌરવરાજ દુર્યોધન યશસ્વી ભીષ્મના શિબિર તરફ ગયો. તેના ભાઈઓ તેને ઘેરીને સતત તેની સાથે જ રહ્યા.

Verse 27

प्रययौं सदनं राजा गाड्रेयस्य यशस्विन: । अन्वीयमान: सततं सोदरै: परिवारित:,इस प्रकार कौरवोंसे पृूजित हो महाबली कौरवराज दुर्योधन यशस्वी भीष्मके शिविरमें गया। उसके भाई उसे घेरकर निरन्तर उसीके साथ-साथ रहे

રાજા દુર્યોધન યશસ્વી ગાંગેય ભીષ્મના સદન (શિબિર) તરફ પ્રયાણ કર્યો; અને સહોદર ભાઈઓથી ઘેરાયેલો તે સતત તેમની સાથે આગળ વધતો રહ્યો.

Verse 28

दक्षिणं दक्षिण: काले सम्भृत्य स्वभुजं तदा । हस्तिहस्तोपमं शैक्ष॑ सर्वशत्रुनिबर्हणम्‌

કર્ણે કહ્યું—યોગ્ય સમયે ઉદાર સ્વભાવવાળા રાજા દુર્યોધને પોતાનું બળ એકત્ર કરીને જમણો ભુજ ઊંચો કર્યો—હાથીની સૂંઢ સમાન વિશાળ, શસ્ત્રપ્રહારની શિક્ષાથી પરિપક્વ, અને સર્વ શત્રુઓનો સંહાર કરવા સમર્થ. ત્યારે સર્વ દિશાઓમાંથી અનેક દેશોના લોકો અંજલિ બાંધી ઊભા થયા; રાજાએ તેમની પ્રણામાંજલિ સ્વીકારી અને તેમના મધુર વચનો સાંભળ્યા.

Verse 29

हे कक 80248 [ सर्वतो दिश: । शुश्राव मधुरा नानादेशनिवासिनाम्‌

કર્ણે કહ્યું—સર્વ દિશાઓમાંથી તેણે મધુર વચનો સાંભળ્યા, જે અનેક દેશોના નિવાસીઓ બોલતા હતા. તે સમયે સ્વભાવથી ઉદાર અને સર્વ શત્રુઓનો નાશ કરવા સમર્થ રાજા દુર્યોધને હાથીની સૂંઢ સમાન વિશાળ તથા શસ્ત્રપ્રહારની શિક્ષામાં નિપુણ થયેલો જમણો ભુજ ઊંચો કરીને, ચારેય તરફથી અર્પિત પ્રણામાંજલિઓ સ્વીકારી તેમની પ્રિય વાણી સાંભળી.

Verse 30

संस्तूयमान: सूतैश्न मागधैश्व महायशा: । पूजयानश्च तान्‌ सर्वान्‌ सर्वलोकेश्चरेश्वर:

મહાયશસ્વી રાજા દુર્યોધન સૂતો અને માગધો દ્વારા સ્તુતિગાનથી પ્રશંસિત થતો, જાણે સર્વ લોકનો અધીશ્વર હોય તેમ, તે સૌનો સન્માન કરતો રહ્યો. આ રીતે તે રાજા સમગ્ર સેનાઓથી ઘેરાયેલો, તેમની પ્રશંસા સાંભળતો અને સૌને આદર આપતો (ભીષ્મના શિબિર તરફ) આગળ વધ્યો.

Verse 31

प्रदीप: काउचनैस्तत्र गन्धतैलावसेचितै: । परिवत्रुर्महाराजं॑ प्रज्वलद्धिः समनन्‍्तत:,सुगन्धित तेलसे भरे हुए सोनेके जलते दीपक लिये बहुत-से सेवक महाराज दुर्योधनको सब ओरसे घेरकर चल रहे थे

ત્યાં સુગંધિત તેલથી ભરેલા સોનાના જ્વલંત દીવા લઈને ઘણા સેવકો મહારાજ દુર્યોધનને ચારેય તરફથી ઘેરીને ચાલતા હતા.

Verse 32

स तैः परिवृतो राजा प्रदीपै: काउचनैज्वलन्‌ । शुशुभे चन्द्रमा युक्तो दीप्तैरिव महाग्रहै:

તે સુવર્ણમય જ્વલંત દીવાઓથી ઘેરાયેલો રાજા દુર્યોધન તેજસ્વી મહાગ્રહોથી યુક્ત ચંદ્રમા સમાન શોભી રહ્યો હતો.

Verse 33

काज्चनोष्णीषिणत्तत्र वेत्रझर्सरपाणय: । प्रोत्सारयन्त: शनकैस्तं जन॑ सर्वतो दिशम्‌,सुनहरी पगड़ी धारण करके हाथोंमें बेंत और झर्झर लिये बहुतेरे सिपाही धीरे-धीरे सब ओरसे लोगोंकी भीड़को हटाते हुए चल रहे थे

ત્યાં સોનાની પાગડીઓ ધારણ કરેલા, હાથમાં બેળ અને ઝર્ઝર (ચામર) ધરાવતાં અનેક સેવકો ધીમે ધીમે ચારેય તરફથી લોકોની ભીડને હટાવતા આગળ વધતા હતા।

Verse 34

सम्प्राप्य तु ततो राजा भीष्मस्य सदनं शुभम्‌ | अवतीर्य हयाच्चापि भीष्म॑ प्राप्प जनेश्वर:

ત્યારબાદ રાજા દુર્યોધન ભીષ્મના શુભ નિવાસસ્થાને પહોંચી ઘોડેથી ઉતર્યો; અને મનુષ્યોના અધિપતિ તરીકે ભીષ્મ પાસે ગયો।

Verse 35

अभिवाद्य ततो भीष्मं निषण्ण: परमासने | काउचने सर्वतोभद्रे स्पद्धास्तिरणसंवृते

ભીષ્મને પ્રણામ કરીને તે પરમ આસન પર બેઠો—મૂલ્યવાન બિછાણાંથી યુક્ત, રેશમી આવરણોથી ઢંકાયેલ ‘સર્વતોભદ્ર’ નામના શ્રેષ્ઠ સિંહાસન પર।

Verse 36

उवाच प्राञ्जलिर्भीष्मं बाष्पकण्ठो5श्रुलोचन: । त्वां वयं हि समाश्रित्य संयुगे शत्रुसूदन

પછી તે હાથ જોડીને, ગળો આંસુઓથી ભરાઈ ગયો અને આંખો ભીની થઈ; ત્યારે તેણે ભીષ્મને કહ્યું—“શત્રુસૂદન! યુદ્ધમાં અમે તમારો આશ્રય લઈને…।”

Verse 37

उत्सहेम रणे जेतु सेन्द्रानपि सुरासुरान्‌ । किमु पाण्डुसुतान्‌ वीरान्‌ ससुहृदूगणबान्धवान्‌

“તમારો આશ્રય મળતાં અમને રણમાં ઇન્દ્ર સહિત દેવો અને અસુરોને પણ જીતવાની હિંમત છે; તો પછી મિત્રો, ગણ અને બાંધવો સહિતના વીર પાંડુપુત્રોને જીતવું શું મોટી વાત?”

Verse 38

तस्मादर्हसि गाज़्ेय कृपां कर्तु मयि प्रभो । जहि पाण्डुसुतान्‌ वीरान्‌ महेन्द्र इव दानवान्‌

અતઃ હે ગાંગેય, હે પ્રભુ! તમે મારા પર કૃપા કરો. જેમ મહેન્દ્ર દાનવોનો સંહાર કરે છે, તેમ તમે વીર પાંડુપુત્રોનો વધ કરો.

Verse 39

अहं सर्वान्‌ महाराज निहनिष्यामि सोमकान्‌ । पज्चालान्‌ केकयै: सार्थ करूषांश्वनेति भारत

કર્ણ બોલ્યો—“મહારાજ, હે ભારત! હું કેકયો સાથે સર્વ સોમકો, પાંચાલો અને કરૂષોનો સંહાર કરી દઈશ.”

Verse 40

त्वद्गबच: सत्यमेवास्तु जहि पार्थान्‌ समागतान्‌ | सोमकांश्व महेष्वासान्‌ सत्यवाग्‌ भव भारत

તમારા વચન સત્ય જ ઠરે—એકત્ર થયેલા પાર્થોનો વધ કરો. મહાધનુર્ધર સોમકોને પણ મારો. હે ભારત! કર્મથી તમારા વચનને સત્ય કરો.

Verse 41

दयया यदि वा राजन द्वेष्यभावान्मम प्रभो | मन्दभाग्यतया वापि मम रक्षसि पाण्डवान्‌

હે શક્તિશાળી રાજન, હે પ્રભુ! જો પાંડવો પ્રત્યે દયા રાખીને, અથવા મારા દુર્ભાગ્યથી મારા પ્રત્યે દ્વેષભાવ રાખીને તમે પાંડવોનું રક્ષણ કરો છો, તો રણભૂમિમાં શોભતા કર્ણને યુદ્ધની આજ્ઞા આપો.

Verse 42

अनुजानीहि समरे कर्णमाहवशोभिनम्‌ | स जेष्यति रणे पार्थान्‌ ससुहृदू्गणबान्धवान्‌

સમરમાં શોભતા કર્ણને યુદ્ધની અનુમતિ આપો. તે રণে સુહૃદો અને બાંધવો સહિત પાર્થોને નિશ્ચયે જીતશે.

Verse 43

स एवमुक्त्वा नृपति: पुत्रो दुर्योधनस्तव । नोवाच वचन किज्चिद्‌ भीष्म सत्यपराक्रमम्‌,सत्यपराक्रमी भीष्मसे ऐसा कहकर आपका पुत्र राजा दुर्योधन और कुछ नहीं बोला

એવું કહીને તમારો પુત્ર રાજા દુર્યોધન સત્યપરાક્રમી ભીષ્મને આગળ કંઈ જ બોલ્યો નહીં।

Verse 73

भीष्म: शान्तनवस्तूर्णमपयातु महारणात्‌ । कर्ण बोला--भरतश्रेष्ठी] शोक न करो। मैं तुम्हारा प्रिय कार्य करूँगा, परंतु शान्तनुनन्दन भीष्म शीघ्र ही महायुद्धसे हट जायेँ

કર્ણ બોલ્યો—“હે ભરતશ્રેષ્ઠ, શોક ન કરો. હું તમારું પ્રિય કાર્ય કરીશ; પરંતુ શાંતનુનંદન ભીષ્મ જલ્દી જ આ મહાયુદ્ધમાંથી દૂર થઈ જશે.”

Verse 96

इस प्रकार श्रीमह्ााभारत भीष्मपर्वके अन्तर्गत भीष्मवधपर्वमें आठवें दिनके युद्धरें सेनाके शिविरमें लौटनेसे सम्बन्ध रखनेवाला छानबेवाँ अध्याय पूरा हुआ

આ રીતે શ્રીમહાભારતના ભીષ્મપર્વના અંતર્ગત ભીષ્મવધપર્વમાં, યુદ્ધના આઠમા દિવસે સેનાના શિબિરમાં પરત ફરવાનો વર્ણન કરતો છિયાનુંવાં અધ્યાય પૂર્ણ થયો।

Verse 97

इति श्रीमहाभारते भीष्मपर्वणि भीष्मवधपर्वणि भीष्म॑ प्रति दुर्योधनवाक्ये सप्तनवतितमो<ध्याय:

ઇતિ શ્રીમહાભારતના ભીષ્મપર્વના અંતર્ગત ભીષ્મવધપર્વમાં, ભીષ્મ પ્રત્યે દુર્યોધનવાક્ય નામનો સત્તાનુંવાં અધ્યાય સમાપ્ત।

Verse 231

भण्डीपुष्पनिकाशेन तपनीयनिभेन च । अनुलिप्त: पराध्येन चन्दनेन सुगन्धिना

તે ભંડી-પુષ્પ સમાન તેજસ્વી અને પરિશુદ્ધ સોનાં જેવી ઝળહળતી આભૂષણોથી શોભિત હતો; અને તેના અંગો પર પરાર્ધ્ય સુગંધિત ચંદનનો લેપ હતો।

Verse 236

भ्रातरश्न महेष्वासास्त्रिदशा इव वासवम्‌ | भीष्मके शिविरकी ओर जाते हुए पुरुषश्रेष्ठ दुर्योधनके पीछे सारे जगत्‌के महाधनुर्धर कौरवपक्षीय नरेश तथा विशाल धनुष धारण करनेवाले उसके भाई उसी प्रकार जा रहे थे

કર્ણે કહ્યું—તેના ભાઈઓ મહાધનુર્ધર મહાબાણધારી હતા; કૌરવપક્ષના અન્ય મહાધનુર્ધર રાજાઓ સાથે મળીને, પુરુષશ્રેષ્ઠ દુર્યોધન ભીષ્મના શિબિર તરફ જતા હતા ત્યારે તેઓ તેના પાછળ એમ જ ગયા—જેમ ઇન્દ્રના પાછળ દેવતાઓ ચાલે છે।

Verse 256

प्रादुर्बभूवु: सहिता: शक्रस्येवामरा दिवि । राजा दुर्योधनकी रक्षाके लिये समस्त सुहृद्‌ अस्त्र-शस्त्र लेकर उसी प्रकार उसके साथ हो गये थे, जैसे स्वर्गमें देवता इन्द्रकी रक्षाके लिये उनके साथ रहते हैं

કર્ણે કહ્યું—જેમ સ્વર્ગમાં શક્ર (ઇન્દ્ર)ની રક્ષા માટે અમર દેવો એકત્ર રહી તેની સાથે ઊભા રહે છે, તેમ રાજા દુર્યોધનની રક્ષા માટે તેના સર્વ સુહૃદો શસ્ત્ર-અસ્ત્ર લઈને એકસાથે આવી તેની બાજુએ એકત્ર થયા।