Shloka 16
Bhāgīrathī-tīra-śauca, Kurukṣetra-gamana, and Śatayūpa-āśrama-dīkṣā (गङ्गातीरशौच–कुरुक्षेत्रगमन–शतयूपाश्रमदीक्षा)
Devanagari script
वैशम्पायन उवाच इत्युक्त: प्रत्युवाचेदं धृतराष्ट्री जनाधिपम् । कुशली विदुर: पुत्र तपो घोरं समाश्रित:,वैशम्पायनजी कहते हैं--राजा युधिष्ठिरके इस प्रकार पूछनेपर धृतराष्ट्रने उनसे कहा --<बेटा! विदुरजी कुशलपूर्वक हैं। वे बड़ी कठोर तपस्यामें लगे हैं
Translation
વૈશમ્પાયને કહ્યું— એમ કહ્યા પછી ધૃતરાષ્ટ્રે જનાધિપ યુધિષ્ઠિરને ઉત્તર આપ્યો— “પુત્ર! વિદુર કુશળ છે; તેણે ઘોર તપનો આશ્રય લીધો છે.”
Word by Word
वैशम्पायनःVaishampayana
वैशम्पायनः:
Karta
TypeNoun
Rootवैशम्पायन
FormMasculine, Nominative, Singular
उवाचsaid
उवाच:
TypeVerb
Rootवच्
FormPerfect, 3, Singular
इतिthus
इति:
TypeIndeclinable
Rootइति
उक्तःhaving been addressed / asked
उक्तः:
TypeAdjective
Rootवच्
FormMasculine, Nominative, Singular, Past passive participle (kta)
प्रत्युवाचreplied
प्रत्युवाच:
TypeVerb
Rootवच्
FormPerfect, 3, Singular
इदम्this (speech/statement)
इदम्:
Karma
TypePronoun
Rootइदम्
FormNeuter, Accusative, Singular
धृतराष्ट्रीDhritarashtri (Gandhari)
धृतराष्ट्री:
Karta
TypeNoun
Rootधृतराष्ट्री
FormFeminine, Nominative, Singular
जनाधिपम्the lord of people (king)
जनाधिपम्:
Karma
TypeNoun
Rootजनाधिप
FormMasculine, Accusative, Singular
कुशलीwell / safe / in good health
कुशली:
TypeAdjective
Rootकुशलिन्
FormMasculine, Nominative, Singular
विदुरःVidura
विदुरः:
Karta
TypeNoun
Rootविदुर
FormMasculine, Nominative, Singular
पुत्रO son
पुत्र:
TypeNoun
Rootपुत्र
FormMasculine, Vocative, Singular
तपःausterity, penance
तपः:
Karma
TypeNoun
Rootतपस्
FormNeuter, Accusative, Singular
घोरम्terrible, severe
घोरम्:
TypeAdjective
Rootघोर
FormNeuter, Accusative, Singular
समाश्रितःhas resorted to / has undertaken
समाश्रितः:
TypeAdjective
Rootआ-श्रि
FormMasculine, Nominative, Singular, Past active participle (kta)
Speaker
वैशम्पायन उवाच
Character Dynamics
Dharma Sankata (Moral Dilemma)
War Context
Verse Rasa (Emotional Essence)
Philosophical Teaching
Political Layer
Geographic Context
Meter (Chandas)
Sandhi Notes