Shloka 35
Phala of Vrata, Niyama, Svādhyāya, Dama, Satya, Brahmacarya, and Service (व्रत-नियम-स्वाध्याय-दम-सत्य-ब्रह्मचर्य-शुश्रूषा-फलप्रश्नः)
गोषु क्षान्तं गोशरण्यं कृतज्ञं वृत्तिग्लानं तादृशं पात्रमाहु: । वद्धे ग्लाने सम्भ्रमे वा महार्थे कृष्यर्थ वा होम्यहेतो: प्रसूत्याम्
goṣu kṣāntaṁ gośaraṇyaṁ kṛtajñaṁ vṛttiglānaṁ tādṛśaṁ pātram āhuḥ | baddhe glāne sambhrame vā mahārthe kṛṣyarthe vā homyahetoḥ prasūtyām ||
ભીષ્મે કહ્યું—જે ગાયો પ્રત્યે ક્ષમાશીલ અને સૌમ્ય હોય, ગૌશરણ્ય (ગાયોને આશ્રય અને રક્ષા આપનાર) હોય, કૃતજ્ઞ હોય અને જીવનવૃત્તિના અભાવે ક્લેશ પામતો હોય—એવો જ સાચો પાત્ર કહેવાય છે. એવો પુરુષ બંધાયેલો હોય, દુર્બળ થયો હોય, અચાનક ભયમાં પડ્યો હોય, મહાન જરૂર ઊભી થઈ હોય, ખેતી માટે સાધનો જોઈએ, હોમ-યજ્ઞ માટે હવિષ્ય જોઈએ, અથવા પ્રસૂતિના સમયે—ત્યારે તેને આધાર આપવો જોઈએ.
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Charity should be directed to a deserving person: one who protects and is gentle toward cows, is grateful, and is genuinely distressed for livelihood; aid is especially appropriate in emergencies and life-sustaining duties like farming, sacrifice, and childbirth.
In Bhishma’s instruction on dharma, he specifies the qualities of a proper recipient (pātra) for assistance and lists situations in which giving support is ethically commended.