Adhyaya 67

Verse 1

अप्-४-#क+ चतु:षष्टितमो< ध्याय: विभिन्न नक्षत्रोंके योगमें भिन्न-भिन्न वस्तुओंके दानका माहात्म्य युधिछिर उवाच श्रुतं मे भवतो वाक्यमन्नदानस्य यो विधि: । नक्षत्रयोगस्येदानीं दानकल्पं ब्रवीहि मे,युधिष्ठिरने पूछा--पितामह! मैंने आपका उपदेश सुना। अन्नदानका जो विधान है, वह ज्ञात हुआ। अब मुझे यह बताइये कि किस नक्षत्रका योग प्राप्त होनेपर किस-किस वस्तुका दान करना उत्तम है

યુધિષ્ઠિરે કહ્યું—પિતામહ! અન્નદાનની જે વિધિ તમે કહી, તે મેં સાંભળી. હવે નક્ષત્ર-યોગ અનુસાર દાનનો નિયમ કહો—કયા નક્ષત્ર-યોગમાં કઈ વસ્તુનું દાન શ્રેષ્ઠ ગણાય?

Verse 2

भीष्म उवाच अत्राप्युदाहरन्तीममितिहासं पुरातनम्‌ । देवक्याश्रैव संवाद महर्षेनरिदस्थ च,भीष्मजीने कहा--युधिष्ठिर! इस विषयमें जानकार मनुष्य देवकी देवी और महर्षि नारदके संवादरूप प्राचीन इतिहासका उदाहरण दिया करते हैं

ભીષ્મે કહ્યું—યુધિષ્ઠિર! આ વિષયમાં પણ વિદ્વાનો એક પ્રાચીન ઇતિહાસનું ઉદાહરણ આપે છે—દેવકી દેવી અને મહર્ષિ નારદનો સંવાદ.

Verse 3

द्वारकामनुसम्प्राप्तं नारद देवदर्शनम्‌ । पप्रच्छेदं वच: प्रश्न॑ देवकी धर्मदर्शनम्‌,एक समयकी बात है, धर्मदर्शी देवर्षि नारदजी द्वारकामें आये थे। उस समय वहाँ देवकी देवीने उनके सामने यही प्रश्न उपस्थित किया

ભીષ્મે કહ્યું—એક વખત દેવદર્શન કરનાર દેવર્ષિ નારદ દ્વારકામાં આવ્યા. ત્યારે ધર્મવિચારમાં પ્રવીણ દેવકી દેવીએ તેમના સમક્ષ આ જ પ્રશ્ન મૂક્યો.

Verse 4

तस्या: सम्पृच्छमानाया देवर्षिनरिदस्ततः । आचरष्ट विधिवत सर्व तच्छृणुष्व विशाम्पते,प्रजानाथ! देवकीके इस प्रकार पूछनेपर देवर्षि नारदने उस समय विधिपूर्वक सब बातें बतायीं। वे ही बातें मैं तुमसे कहता हूँ, सुनो

ભીષ્મે કહ્યું—હે પ્રજાનાથ! દેવકીએ આ રીતે પૂછતાં દેવર્ષિ નારદે તે સમયે વિધિપૂર્વક બધું સમજાવ્યું. એ જ વાતો હું તને કહું છું—સાંભળ.

Verse 5

नारद उवाच कृत्तिकासु महा भागे पायसेन ससर्पिषा । संतर्प्य ब्राह्मणान्‌ साधूँल्‍लोकानाप्रोत्यनुत्तमान्‌

નારદે કહ્યું—હે મહાભાગે! કૃત્તિકા નક્ષત્રમાં ઘી મિશ્રિત પાયસથી સદ્બ્રાહ્મણોને તૃપ્ત કર; એમ કરવાથી તું અનુત્તમ લોકોને પ્રાપ્ત કરીશ.

Verse 6

नारदजीने कहा--महाभागे! कृत्तिका नक्षत्र आनेपर मनुष्य घृतयुक्त खीरके द्वारा श्रेष्ठ ब्राह्मणोंको तृप्त करे। इससे वह सर्वोत्तम लोकोंको प्राप्त होता है ।। रोहिण्यां प्रसृतैर्मार्ग्मासैरन्नेन सर्पिषा । पयोअऊज्नपानं दातव्यमनृणार्थ द्विजातये,रोहिणी नक्षत्रमें पके हुए फलके गूदे, अन्न, घी, दूध तथा पीनेयोग्य पदार्थ ब्राह्मणको दान करने चाहिये। इससे उनके ऋणसे छुटकारा मिलता है

નારદે કહ્યું—હે મહાભાગે! કૃત્તિકા નક્ષત્ર આવે ત્યારે ઘૃતયુક્ત ખીર વડે શ્રેષ્ઠ બ્રાહ્મણોને તૃપ્ત કરવો જોઈએ; તેથી તે સર્વોત્તમ લોકોને પ્રાપ્ત કરે છે. અને રોહિણી નક્ષત્રના સમયે પાકેલા ફળનો ગૂદો અને રસ, પક્વ અન્ન, ઘી, દૂધ તથા પીવા યોગ્ય પદાર્થો દ્વિજ બ્રાહ્મણને દાન કરવા જોઈએ; તેથી ઋણબંધનમાંથી મુક્તિ મળે છે.

Verse 7

दोग्ध्रीं दत्त्वा सवत्सां तु नक्षत्रे सोमदैवते । गच्छन्ति मानुषाल्लोकात्‌ सर्वलोकमनुत्तमम्‌,मृगशिरा नक्षत्रमें दूध देनेवाली गौका बछड़ेसहित दान करके दाता मृत्युके पश्चात्‌ इस लोकसे सर्वोत्तम स्वर्गलोकमें जाते हैं

નારદે કહ્યું—સોમદેવના અધિષ્ઠિત નક્ષત્રકાળે વાછરડાંসহ દૂધ આપતી ગાયનું દાન કરનાર દાતા, મૃત્યુ પછી માનવલોકમાંથી પ્રસ્થાન કરીને સર્વ લોકોમાં અનुत્તમ સ્વર્ગલોકને પ્રાપ્ત કરે છે.

Verse 8

आर्द्रायां कृसरं दत्त्वा तिलमिश्रमुपोषित: । नरस्तरति दुर्गाणि क्षुरधारांश्व॒ पर्वतान्‌,आर्द्रा नक्षत्रमें उपवासपूर्वक तिलमिश्रित खिचड़ी दान करनेवाला मनुष्य बड़े-बड़े दुर्गम संकटोंसे तथा क्षुरकी-सी धारवाले पर्वतोंसे भी पार हो जाता है

નારદે કહ્યું—આર્દ્રા નક્ષત્રના દિવસે ઉપવાસ કરીને તિલમિશ્રિત કૃસર (ખીચડી)નું દાન કરનાર મનુષ્ય મહાદુર્ગમ સંકટોને—જાણે ક્ષુરધાર જેવા પર્વતોને પણ—પાર કરી જાય છે.

Verse 9

पूपान्‌ पुनर्वसौ दत्त्वा तथैवान्नानि शो भने । यशस्वी रूपसम्पन्नो बद्धन्नो जायते कुले

નારદે કહ્યું—હે શોભને! પુનર્વસુ કાળે પૂઆ (મીઠા કેક) તથા અન્નનું દાન કરવાથી મનુષ્ય ઉત્તમ કુળમાં જન્મે છે; ત્યાં તે યશસ્વી, રૂપસંપન્ન અને બહુ અન્નથી સમૃદ્ધ બને છે.

Verse 10

शोभने! पुनर्वसु नक्षत्रमें पूआ और अन्न-दान करके मनुष्य उत्तम कुलमें जन्म लेता है, तथा वहाँ यशस्वी, रूपवान्‌ एवं प्रचुर अन्नसे सम्पन्न होता है ।। पुष्येण कनकं दत्त्वा कृतं वाकृतमेव च । अनालोकेषु लोकेषु सोमवत्‌ स विराजते,पुष्य नक्षत्रमें सोनेका आभूषण अथवा केवल सोना ही दान करनेसे दाता प्रकाशशून्य लोकोंमें भी चन्द्रमाके समान प्रकाशित होता है

નારદે કહ્યું—હે શોભને! પુનર્વસુ નક્ષત્રમાં પૂઆ અને અન્નનું દાન કરવાથી મનુષ્ય શ્રેષ્ઠ કુળમાં જન્મે છે; ત્યાં તે યશસ્વી, રૂપસંપન્ન અને પ્રચુર અન્નથી સમૃદ્ધ બને છે. તેમજ પુષ્ય નક્ષત્રમાં સોનું—આભૂષણરૂપે ઘડેલું હોય કે અઘડ—દાન કરવાથી દાતા પ્રકાશવિહિન લોકોમાં પણ ચંદ્રમાની જેમ તેજસ્વી બને છે.

Verse 11

आश्लेषायां तु यो रूप्यमृषभं वा प्रयच्छति । स सर्वभयनिर्मुक्त: सम्भवानधितिष्ठति,जो आश्लेषा नक्षत्रमें चाँदी अथवा बैल दान करता है, वह इस जन्ममें सब प्रकारके भयसे मुक्त हो दूसरे जन्ममें उत्तम कुलमें जन्म लेता है

આશ્લેષા નક્ષત્રના અવસરે જે મનુષ્ય ચાંદી અથવા વृषભનું દાન કરે છે, તે આ જન્મમાં સર્વ પ્રકારના ભયથી મુક્ત થાય છે અને પરજન્મે ઉત્તમ કુળમાં જન્મ પામે છે.

Verse 12

मघासु तिलपूर्णानि वर्धमानानि मानव: । प्रदाय पुत्रपशुमानिह प्रेत्य च मोदते,जो मनुष्य मघा नक्षत्रमें तिलसे भरे हुए वर्धमान पात्रोंका दान करता है, वह इहलोकमें पुत्रों और पशुओंसे सम्पन्न हो परलोकमें भी आनन्दका भागी होता है

મઘા નક્ષત્રના સમયે જે મનુષ્ય તિલથી ભરેલા વર્ધમાન પાત્રોનું દાન કરે છે, તે ઇહલોકમાં પુત્ર અને પશુસંપત્તિથી સમૃદ્ધ થાય છે અને પરલોકમાં પણ આનંદ ભોગવે છે.

Verse 13

फल्गुनीपूर्वसमये ब्राह्णानामुपोषित: । भक्ष्यान्‌ फाणितसंयुक्तान्‌ दत्त्वा सौभाग्यमृच्छति,पूर्वाफाल्गुनी नक्षत्रमें उपवास करके जो मनुष्य ब्राह्मणोंको मक्खनमिश्रित भक्ष्य पदार्थ देता है, वह सौभाग्यशाली होता है

પૂર્વફાલ્ગુની નક્ષત્રના સમયે ઉપવાસ કરીને જે મનુષ્ય બ્રાહ્મણોને ફાણિત (ગોળનો રસ) યુક્ત ભક્ષ્ય પદાર્થો દાન કરે છે, તે સૌભાગ્ય પ્રાપ્ત કરે છે.

Verse 14

घृतक्षीरसमायुक्तं विधिवत्‌ षष्टिकौदनम्‌ | उत्तराविषये दत्त्वा स्वर्गलोके महीयते,उत्तराफाल्गुनी नक्षत्रमें विधिपूर्वक घृत और दुग्धसे युक्त साठीके चावलके भातका दान करनेसे मनुष्य स्वर्गलोकमें सम्मानित होता है

ઉત્તરાફાલ્ગુની નક્ષત્રના વિધાનમાં ઘી અને દૂધથી યુક્ત ષષ્ટિક ચોખાનો પકાવેલો ભાત વિધિપૂર્વક દાન કરવાથી મનુષ્ય સ્વર્ગલોકમાં માન પામે છે.

Verse 15

यद्‌ यत्‌ प्रदीयते दानमुत्तराविषये नरै: । महाफलमनन्तं तद्‌ भवतीति विनिश्चय:,उत्तरा नक्षत्रमें मनुष्य जो-जो दान देते हैं, वह महान्‌ फलसे युक्त एवं अनन्त होता है-- यह शास्त्रोंका निश्चय है

ઉત્તરા નક્ષત્રના સમયે મનુષ્યો જે જે દાન આપે છે, તે મહાફળદાયક અને અનંત ફળવાળું બને છે—આ શાસ્ત્રોનો નિશ્ચય છે.

Verse 16

हस्ते हस्तिरथं दत्त्वा चतुर्युक्तमुपोषित: । प्राप्रोति परमॉललोकान्‌ पुण्यकामसमन्वितान्‌,हस्तनक्षत्रमें उपवास करके ध्वजा, पताका, चँदोवा और किंकिणीजाल--इन चार वस्तुओंसे युक्त हाथी जुते हुए रथका दान करनेवाला मनुष्य पवित्र कामनाओंसे युक्त उत्तम लोकोंमें जाता है

હસ્ત નક્ષત્રમાં ઉપવાસ કરીને જે મનુષ્ય ધ્વજા, પતાકા, છત્ર (ચાંદોવો) અને કિંકિણીજાળ—આ ચાર વસ્તુઓથી યુક્ત હાથી જોડાયેલ રથનું દાન કરે છે, તે પુણ્યકામનાઓથી સમન્વિત થઈ પરમ ઉત્તમ લોકોને પ્રાપ્ત કરે છે.

Verse 17

चित्रायां वृषभ॑ दत्त्वा पुण्यगन्धांश्व भारत । चरन्त्यप्सरसां लोके रमन्ते नन्दने तथा,भारत! जो लोग चित्रा नक्षत्रमें वृषभ एवं पवित्र गन्धका दान करते हैं, वे अप्सराओंके लोकमें विचरते और नन्दनवनमें रमण करते हैं

હે ભારત! ચિત્રા નક્ષત્રમાં જે વृषભનું દાન કરે છે અને પવિત્ર, મંગલમય સુગંધ અર્પે છે, તે અપ્સરાઓના લોકને પામે છે; ત્યાં સ્વચ્છંદ વિહરે છે અને નંદનવનમાં રમે છે.

Verse 18

स्वात्यामथ धन दत्त्वा यदिष्टतममात्मन: । प्राप्रोति लोकान्‌ स शुभानिह चैव महद्‌ यश:,स्वाती नक्षत्रमें अपनी अधिक-से-अधिक प्रिय वस्तुका दान करके मनुष्य शुभ लोकोंमें जाता है और इस जगतमें भी महान्‌ यशका भागी होता है

સ્વાતી નક્ષત્રમાં જે મનુષ્ય ધન—વિશેષ કરીને પોતાને અત્યંત પ્રિય વસ્તુ—દાન કરે છે, તે શુભ લોકોને પ્રાપ્ત કરે છે અને આ જ જગતમાં પણ મહાન યશ પામે છે.

Verse 19

विशाखायामनडूवाहं थेनुं दत्त्वा च दुग्धदाम्‌ । सप्रासंगं च शकटं सधान्यं वस्त्रसंयुतम्‌,जो विशाखा नक्षत्रमें गाड़ी ढोनेवाले बैल, दूध देनेवाली गाय, धान्य, वस्त्र और प्रासंगसहित शकट दान करता है, वह देवताओं और पितरोंको तृप्त कर देता है तथा मृत्युके पश्चात्‌ अक्षय सुखका भागी होता है। वह जीते जी कभी संकटमें नहीं पड़ता और मरनेके बाद स्वर्गलोकमें जाता है

વિશાખા નક્ષત્રમાં જે મનુષ્ય ગાડી ખેંચવા યોગ્ય બળદ, દૂધ આપતી ગાય, તેમજ પ્રાસંગসহ શકટ—ધાન્ય અને વસ્ત્રો સહિત—દાન કરે છે, તે દેવો અને પિતૃઓને તૃપ્ત કરે છે.

Verse 20

पितृन्‌ देवांश्न प्रीणाति प्रेत्य चानन्त्यमश्रुते । न च दुर्गाण्यवाप्रोति स्वर्गलोक॑ च गच्छति,जो विशाखा नक्षत्रमें गाड़ी ढोनेवाले बैल, दूध देनेवाली गाय, धान्य, वस्त्र और प्रासंगसहित शकट दान करता है, वह देवताओं और पितरोंको तृप्त कर देता है तथा मृत्युके पश्चात्‌ अक्षय सुखका भागी होता है। वह जीते जी कभी संकटमें नहीं पड़ता और मरनेके बाद स्वर्गलोकमें जाता है

આવો દાન કરનાર દેવો અને પિતૃઓને પ્રસન્ન કરે છે; મૃત્યુ પછી અનંત ફળ પામે છે; જીવતા ક્યારેય દુઃખ-આપત્તિમાં પડતો નથી અને દેહત્યાગ પછી સ્વર્ગલોકમાં જાય છે.

Verse 21

दत्त्वा यथोक्तं विप्रेभ्यो वृत्तिमिष्टां स विन्दति । नरकादींश्व॒ संक्लेशान्‌ नाप्रोतीति विनिश्चय:

નારદે કહ્યું—શાસ્ત્રોક્ત રીતે બ્રાહ્મણોને નિર્ધારિત જીવનોપાર્જનરૂપ ‘વૃત્તિ’ દાન કરનાર મનુષ્ય ઇચ્છિત કલ્યાણ અને નિર્વાહ પામે છે. આ નિશ્ચિત નિર્ણય છે કે તે નરકાદિ ક્લેશોમાં પડતો નથી.

Verse 22

पूर्वोक्त वस्तुओंका ब्राह्मणोंको दान करके मनुष्य इच्छित जीविका-वृत्ति पा लेता है और नरक आदिके कष्ट भी कभी नहीं भोगता। ऐसा शास्त्रोंका निश्चय है ।। अनुराधासु प्रावारं वरान्नं समुपोषित: । दत्त्वा युगशतं चापि नर: स्वर्गे महीयते,जो मनुष्य अनुराधा नक्षत्रमें उपवास करके ओढ़नेका वस्त्र और उत्तम अन्न दान करता है, वह सौ युगोंतक स्वर्गलोकमें सम्मानपूर्वक रहता है

નારદે કહ્યું—પૂર્વે જણાવેલ વસ્તુઓ બ્રાહ્મણોને દાન કરવાથી મનુષ્ય ઇચ્છિત જીવિકા-વૃત્તિ પામે છે અને નરકાદિ કષ્ટો કદી ભોગવતો નથી—આ શાસ્ત્રોનો નિશ્ચય છે. વધુમાં, અનુરાધા નક્ષત્રે ઉપવાસ કરીને આવરણવસ્ત્ર (પ્રાવાર) અને ઉત્તમ અન્ન દાન કરનાર મનુષ્ય સો યુગો સુધી સ્વર્ગમાં સન્માનિત થાય છે.

Verse 23

कालशाकं तु विप्रे भ्यो दत्त्वा मर्त्य: समूलकम्‌ | ज्येष्ठायामृद्धिमिष्टां वै गतिमिष्टां स गच्छति,जो मनुष्य ज्येष्ठा नक्षत्रमें ब्राह्मयगोंको समयोचित शाक और मूली दान करता है, वह अभीष्ट समृद्धि और सदगतिको प्राप्त होता है

નારદે કહ્યું—જ્યેષ્ઠા નક્ષત્રના સમયે બ્રાહ્મણોને ઋતુયોગ્ય શાક મૂળসহ દાન કરનાર મર્ત્ય ઇચ્છિત સમૃદ્ધિ અને ઇચ્છિત સદ્ગતિ પામે છે.

Verse 24

मूले मूलफल दत्त्वा ब्राह्मणेभ्य:ः समाहित: । पितृन्‌ प्रीणयते चापि गतिमिष्टां च गच्छति,मूल नक्षत्रमें एकाग्रचित्त हो ब्राह्मणोंको मूल-फल दान करनेवाला मनुष्य पितरोंको तृप्त करता और अभीष्ट गतिको पाता है

નારદે કહ્યું—મૂલ નક્ષત્રે એકાગ્રચિત્ત થઈ બ્રાહ્મણોને મૂળ અને ફળ દાન કરનાર મનુષ્ય પિતૃઓને પણ પ્રસન્ન કરે છે અને ઇચ્છિત ગતિ પામે છે.

Verse 25

अथ पूर्वास्वषाढासु दधिपात्राण्युपोषित: । कुलवृत्तोपसम्पन्ने ब्राह्मणे वेदपारगे

નારદે કહ્યું—પછી પૂર્વાષાઢાના દિવસે ઉપવાસ કરીને, દહીંના પાત્રો તૈયાર કરી, તે કુલાચાર અને સદ્વૃત્તથી સંપન્ન તથા વેદોમાં પારંગત એવા બ્રાહ્મણ પાસે ગયો.

Verse 26

पुरुषो जायते प्रेत्य कुले सुबहुगोधने । पूर्वाषाढ़ा नक्षत्रमें उपवास करके कुलीन, सदाचारी एवं वेदोंके पारंगत विद्वान्‌ ब्राह्मणको दहीसे भरे हुए पात्रका दान करनेवाला मनुष्य मृत्युके पश्चात्‌ ऐसे कुलमें जन्म लेता है, जहाँ गोधनकी अधिकता होती है ।। उदमन्थ॑ं ससर्पिष्कं प्रभूतमधिफाणितम्‌ | दत्त्वोत्तरास्वषाढासु सर्वकामानवाप्रुयात्‌

નારદે કહ્યું—પૂર્વાષાઢા નક્ષત્રના દિવસે ઉપવાસ કરીને જે મનુષ્ય કુલિન, સદાચારિ અને વેદોમાં પારંગત બ્રાહ્મણને દહીંથી ભરેલું પાત્ર દાન આપે છે, તે મૃત્યુ પછી ગોધનથી સમૃદ્ધ કુળમાં જન્મ લે છે. તેમજ ઉત્તરાષાઢાના દિવસોમાં ઘી મિશ્રિત અને પ્રચુર ગોળથી મધુર કરેલું મથિત પેય (ઉદમંથ) દાન કરનાર સર્વ ઇચ્છિત કામોની સિદ્ધિ પામે છે.

Verse 27

जो उत्तराषाढ़ा नक्षत्रमें जलपूर्ण कलशसहित सत्तूकी बनी हुई खाद्य वस्तु, घी और प्रचुर माखन दान करता है, वह सम्पूर्ण मनोवांछित भोगोंको प्राप्त कर लेता है ।। दुग्धं त्वभिजिते योगे दत्त्वा मधुघृतप्लुतम्‌ । धर्मनित्यो मनीषिभ्य: स्वर्गलोके महीयते,जो नित्य धर्मपरायण पुरुष अभिजित्‌ नक्षत्रके योगमें मनीषी ब्राह्मणोंको मधु और घीसे युक्त दूध देता है, वह स्वर्गलोकमें सम्मानित होता है

નારદે કહ્યું—ઉત્તરાષાઢા નક્ષત્રમાં જે વ્યક્તિ જળથી ભરેલો કલશ, સત્તૂથી બનેલું અન્ન, ઘી અને પ્રચુર માખણ દાન કરે છે, તે મનગમતા સર્વ ભોગો પ્રાપ્ત કરે છે. અને જે નિત્ય ધર્મપરાયણ પુરુષ અભિજિત્ નક્ષત્રના યોગમાં મનીષી બ્રાહ્મણોને મધુ અને ઘીથી યુક્ત દૂધ અર્પે છે, તે સ્વર્ગલોકમાં માન પામે છે.

Verse 28

श्रवणे कम्बलं दत्त्वा वस्त्रान्तरितमेव वा । श्वेतेन याति यानेन स्वर्गलोकानसंवृतान्‌

નારદે કહ્યું—શ્રવણ નક્ષત્રમાં કાનની રક્ષા માટે ઊનનું કમ્બળ દાન કરનાર—સીધું આપે કે બીજા વસ્ત્રમાં લપેટીને આપે—તે શ્વેત વિમાનમાં યાત્રા કરીને અવરોધરહિત સ્વર્ગલોકોને પ્રાપ્ત થાય છે.

Verse 29

जो श्रवण नक्षत्रमें वस्त्रवेष्टित कम्बल दान करता है, वह श्वेत विमानके द्वारा खुले हुए स्वर्गलोकमें जाता है ।। गोप्रयुक्ते धनिष्ठासु यानं दत्त्वा समाहित: । वस्त्रराशिधन सद्य:ः प्रेत्य राज्यं प्रपद्यते,जो धनिष्ठा नक्षत्रमें एकाग्रचित्त होकर बैलगाड़ी, वस्त्र-समूह तथा धन दान करता है, वह मृत्युके पश्चात्‌ शीघ्र ही राज्य पाता है

નારદે કહ્યું—શ્રવણ નક્ષત્રમાં વસ્ત્રમાં લપેટેલું કમ્બળ દાન કરનાર શ્વેત વિમાન દ્વારા ખુલ્લા સ્વર્ગલોકમાં જાય છે. અને ધનિષ્ઠા નક્ષત્રમાં એકાગ્રચિત્તે બળદોથી જોડાયેલું વાહન (જેમ કે બળદગાડી), વસ્ત્રોનો ઢગલો તથા ધન દાન કરનાર, મૃત્યુ પછી શીઘ્ર જ રાજ્યફળ પામે છે.

Verse 30

गन्धान्‌ शतभिषायोगे दत्त्वा सागुरुचन्दनान्‌ । प्राप्रोत्यप्सरसां संघान्‌ प्रेत्य गन्धांश्व शाश्वतान्‌,जो शतभिषा नक्षत्रके योगमें अगुरु और चन्दन-सहित सुगन्धित पदार्थोका दान करता है, वह परलोकमें अप्सराओंके समुदाय तथा अक्षय गन्धको पाता है

નારદે કહ્યું—શતભિષા નક્ષત્રના યોગમાં અગરુ અને ચંદન સહિત સુગંધિત પદાર્થોનું દાન કરનાર, મૃત્યુ પછી પરલોકમાં અપ્સરાઓના સમૂહને પ્રાપ્ત કરે છે અને અક્ષય, શાશ્વત સુગંધ પણ પામે છે.

Verse 31

पूर्वाभाद्रपदायोगे राजमाषान्‌ प्रदाय तु । सर्वभक्षफलोपेत: स वै प्रेत्य सुखी भवेत्‌,पूर्वाभाद्रपदा नक्षत्रके योगमें बड़ी उड़द या सफेद मटरका दान करके मनुष्य परलोकमें सब प्रकारकी खाद्य वस्तुओंसे सम्पन्न हो सुखी होता है

પૂર્વાભાદ્રપદા નક્ષત્રના યોગમાં જે ઉત્તમ રાજમાષ (મોટી ઉડદ)નું દાન કરે છે, તે દેહત્યાગ પછી સર્વ પ્રકારના ભક્ષ્ય અને ફળોથી સમૃદ્ધ બની પરલોકમાં સુખી થાય છે.

Verse 32

औरभ्रमुत्तरायोगे यस्तु मांसं प्रयच्छति । स पितृन्‌ प्रीणयति वै प्रेत्य चानन्त्यमश्षुते,जो उत्तराभाद्रपदा नक्षत्रके योगमें औरभ्र फलका गूदा दान करता है, वह पितरोंको तृप्त करता और परलोकमें अक्षय सुखका भागी होता है

ઉત્તરાભાદ્રપદા-યોગમાં જે ઔરભ્ર ફળનો માંસલ ગૂદો દાન કરે છે, તે પિતૃઓને તૃપ્ત કરે છે; અને દેહત્યાગ પછી પરલોકમાં અક્ષય કલ્યાણ પ્રાપ્ત કરે છે.

Verse 33

कांस्योपदोहनां धेनुं रेवत्यां यः प्रयच्छति । सा प्रेत्य कामानादाय दातारमुपतिष्ठति,जो रेवती नक्षत्रमें कांसके दुग्धपात्रसे युक्त धेनुका दान करता है वह धेनु परलोकमें सम्पूर्ण भोगोंको लेकर उस दाताकी सेवामें उपस्थित होती है

રેવતી નક્ષત્રમાં જે કાંસ્યના દોહણપાત્ર સાથે ધેનુનું દાન કરે છે, તે ધેનુ દેહત્યાગ પછી સર્વ કામનાઓ લઈને દાતાની સેવામાં ઉપસ્થિત થાય છે.

Verse 34

रथमश्वसमायुक्तं दत्त्वाश्विन्यां नरोत्तम: । हस्त्यश्वरथसम्पन्ने वर्चस्वी जायते कुले,जो नरश्रेष्ठ अश्विनी नक्षत्रमें घोड़े जुते हुए रथका दान करता है, वह हाथी, घोड़े और रथसे सम्पन्न कुलमें तेजस्वी पुत्ररूपसे जन्म लेता है

અશ્વિની નક્ષત્રમાં જે નરશ્રેષ્ઠ ઘોડાં જોડેલો રથ દાન કરે છે, તે હાથી-ઘોડા-રથથી સમૃદ્ધ કુળમાં તેજસ્વી બની જન્મ લે છે.

Verse 35

भरणीषु द्विजातिभ्यस्तिलधेनु प्रदाय वै । गा: सुप्रभूता: प्राप्नोति नर: प्रेत्य यशस्तथा,जो भरणी नक्षत्रमें ब्राह्मणोंको तिलमयी धेनुका दान करता है, वह इस लोकमें बहुत- सी गौओंको तथा परलोकमें महान्‌ यशको प्राप्त करता है

ભરણী નક્ષત્રમાં જે દ્વિજોને (વિશેષतः બ્રાહ્મણોને) તિલમયી ધેનુનું દાન કરે છે, તે આ લોકમાં બહુ ગાયો મેળવે છે અને દેહત્યાગ પછી મહાન યશ પણ પ્રાપ્ત કરે છે.

Verse 36

भीष्म उवाच इत्येष लक्षणोद्ेश: प्रोक्तो नक्षत्रयोगत: । देवक्या नारदेनेह सा स्नुषाभ्यो5ब्रवीदिदम्‌

ભીષ્મે કહ્યું—રાજન્! નક્ષત્રયોગ અનુસાર લક્ષણોનો આ સંક્ષિપ્ત નિર્દેશ જણાવાયો. અહીં નારદના ઉપદેશથી દેવકીએ પોતાની પુત્રવધુઓને આ વચન કહ્યાં.

Verse 64

भीष्मजी कहते हैं--राजन्‌! इस प्रकार नक्षत्रोंक योगमें किये जानेवाले विविध वस्तुओंके दानका संक्षेपसे यहाँ वर्णन किया गया है। नारदजीने देवकीसे और देवकीजीने अपनी पुत्रवधुओंसे यह विषय सुनाया था ।। इति श्रीमहाभारते अनुशासनपर्वणि दानधर्मपर्वणि नक्षत्रयोगदानं नाम चतु:षष्टितमो5 ध्याय:,इस प्रकार श्रीमह्याभारत अनुशासनपर्वके अन्तर्गत दानधर्मपर्वमें नक्षत्रयोग सम्बन्धी दान नामक चौंसठवाँ अध्याय पूरा हुआ

ભીષ્મે કહ્યું—રાજન્! આ રીતે નક્ષત્રયોગોના પ્રસંગે કરવાના વિવિધ દાનોનું સંક્ષિપ્ત વર્ણન અહીં કરવામાં આવ્યું છે. આ ઉપદેશ નારદજીએ દેવકી પાસેથી સાંભળ્યો હતો અને દેવકીએ પોતાની પુત્રવધુઓને સંભળાવ્યો. આ રીતે શ્રીમહાભારતના અનુશાસનપર્વના દાનધર્મપર્વમાં ‘નક્ષત્રયોગદાન’ નામનો ચોસઠમો અધ્યાય પૂર્ણ થયો.