Shloka 95
चतुर्मूर्तिश्नतुर्बाह श्वत॒र्व्यूहश्चतुर्गति: । चतुरात्मा चतुर्भावश्चतुर्वेदविदेकपात्
caturmūrtiś caturbāhuḥ śvatarvyūhaś caturgatiḥ | caturātmā caturbhāvaś caturvedavidekapāt ||
ભીષ્મે કહ્યું—તે ચતુર્મૂર્તિ, ચતુર્ભુજ, ચતુર્વ્યૂહથી યુક્ત અને ચતુર્ગતિ-સ્વરૂપ છે. તે ચતુરાત્મા (મન-બુદ્ધિ-અહંકાર-ચિત્ત), ચતુર્ભાવ (ધર્મ-અર્થ-કામ-મોક્ષ)નો ઉદ્ગમ, ચતુર્વેદવિત્ છે; અને ‘એકપાત્’ હોવા છતાં પોતાના એક અંશથી સમગ્ર વિશ્વમાં વ્યાપ્ત છે.
भीष्म उवाच
Educational Q&A
The verse praises the Supreme as simultaneously manifold and one: manifesting in four forms and four emanations, granting four modes of liberation, grounding the four aims of human life, and yet pervading the cosmos by a single portion—teaching divine completeness, accessibility through devotion, and the integration of worldly aims with ultimate liberation.
In Anuśāsana Parva, Bhīṣma continues his instruction and eulogy of the Supreme (a hymn-like passage), enumerating divine attributes in compact epithets to convey the deity’s cosmic sovereignty and salvific power.