Shloka 81
अर्चिष्मानर्चित: कुम्भो विशुद्धात्मा विशोधन: । अनिरुद्धो5प्रतिरथ: प्रद्युम्नोडमितविक्रम:
bhīṣma uvāca | arciṣmān arcitaḥ kumbho viśuddhātmā viśodhanaḥ | aniruddho 'pratirathaḥ pradyumno 'mitavikramaḥ ||
ભીષ્મે કહ્યું—તે અર્ચિષ્માન—અનંત કિરણોથી તેજસ્વી; અર્ચિત—બ્રહ્માદિ સર્વ લોકોથી પૂજિત; કુંભ—ઘટની જેમ સર્વનો આશ્રયસ્થાન। તે વિશુદ્ધાત્મા—પરમ નિર્મળ આત્મસ્વરૂપ; વિશોધન—સ્મરણમાત્રથી પાપ નાશ કરી અંતઃકરણ શુદ્ધ કરનાર। તે અનિરુદ્ધ—અવરોધાતીત; અપ્રતિરથ—જેનાં સામે કોઈ પ્રતિસ્પર્ધી રથવીર નથી; પ્રદ્યુમ્ન; અને અમિતવિક્રમ—અપરિમિત પરાક્રમી।
भीष्म उवाच
Educational Q&A
The verse teaches that the Divine is simultaneously the cosmic support (kumbhaḥ) and the inner purifier (viśodhanaḥ): devotion and remembrance are presented as ethically transformative, cleansing the heart and strengthening steadfastness through recognition of the Lord’s unrivaled power.
Within Bhishma’s instruction in Anuśāsana Parva, he recites a sequence of divine epithets—praising the Lord’s radiance, worship-worthiness, purity, invincibility, and specific vyūha-forms (Aniruddha, Pradyumna)—as part of a devotional and didactic hymn meant to guide conduct and inner purification.