Shloka 48
अच्युत: प्रथित: प्राण: प्राणदो वासवानुज: । अपां निधिरधिष्ठानमप्रमत्त: प्रतिष्ठित:
acyutaḥ prathitaḥ prāṇaḥ prāṇado vāsavānujaḥ | apāṁ nidhir adhiṣṭhānam apramattaḥ pratiṣṭhitaḥ ||
ભીષ્મે કહ્યું— તે અચ્યૂત છે—અવિચલ, વિકરરહિત; તે પ્રથિત છે—જગતની ઉત્પત્તિ અને વ્યવસ્થાનો કારણ હોવાથી પ્રસિદ્ધ; તે પ્રાણ છે—જીવોને ધારણ કરનાર જીવનતત્ત્વ; તે પ્રાણદ છે—સર્વનું પોષણ કરનાર. તે વાસવાનુજ છે—વામનાવતારમાં ઇન્દ્રનો અનુજ; તે અપાં નિધિ છે—જળનો નિધિ, સમુદ્રસ્વરૂપ; તે અધિષ્ઠાન છે—સર્વ ભૂતોનો આધાર; તે અપ્રમત્ત છે—સદા સચેત; અને તે પ્રતિષ્ઠિત છે—પોતાની મહિમામાં સ્થિત।
भीष्म उवाच
Educational Q&A
The verse teaches contemplative devotion through divine names: the Supreme is portrayed as changeless, life-sustaining, the cosmic foundation, and ever-vigilant. Remembering these epithets frames dharma as grounded in a stable, sustaining divine order rather than in human fluctuation or negligence.
In Anuśāsana Parva, Bhīṣma instructs Yudhiṣṭhira on dharma and devotion. Here he continues a litany of Viṣṇu’s names (a section associated with the Viṣṇu-sahasranāma tradition), explaining the Lord’s attributes through epithets that connect theology with cosmic functions (life, support, vigilance).