Adhyaya 43

Verse 1

भीकम (2 अमान त्रिचत्वारिशो<् ध्याय: तक्षकका धन देकर काश्यपको लौटा देना और छलसे राजा परीक्षित्‌के समीप पहुँचकर उन्हें डँसना तक्षक उवाच यदि दष्टं मयेह त्वं शक्त: किंचिच्चिकित्सितुम्‌ । ततो वृक्ष मया दष्टमिमं जीवय काश्यप,तक्षक बोला--काश्यप! यदि इस जगतमें मेरे डँसे हुए रोगीकी कुछ भी चिकित्सा करनेमें तुम समर्थ हो तो मेरे डँसे हुए इस वृक्षको जीवित कर दो

તક્ષકે કહ્યું—કાશ્યપ! જો આ જગતમાં મારા દંશથી પીડિતની કંઈક પણ સારવાર કરવા તું સમર્થ હોય, તો મારા દંશથી દંશિત આ વૃક્ષને જીવતું કરી બતાવ.

Verse 2

परं मन्त्रबलं यत्‌ ते तद्‌ दर्शय यतस्व च । न्यग्रोधमेनं धक्ष्यामि पश्यतस्ते द्विजोत्तम,द्विजश्रेष्ठ! तुम्हारे पास जो उत्तम मन्त्रका बल है, उसे दिखाओ और यत्न करो। लो, तुम्हारे देखते-देखते इस वटवृक्षको मैं भस्म कर देता हूँ

તક્ષકે કહ્યું—તારા પાસે જે પરમ મંત્રબળ છે તે દર્શાવ, પ્રયત્ન કર. હે દ્વિજોત્તમ! તારા જોતા જોતા હું આ વડવૃક્ષને ભસ્મ કરી દઈશ.

Verse 3

काश्यप उवाच दश नागेन्द्र वृक्ष॑ त्वं यद्येतदभिमन्यसे । अहमेनं त्वया दष्टं जीवयिष्ये भुजजड्रम,काश्यपने कहा--नागराज! यदि तुम्हें इतना अभिमान है तो इस वृक्षको डँसो। भुजंगम! तुम्हारे डँसे हुए इस वृक्षको मैं अभी जीवित कर दूँगा

કાશ્યપે કહ્યું—હે નાગેન્દ્ર! જો તને એટલો અભિમાન હોય તો આ વૃક્ષને દંશ કર. હે ભુજંગ! તારા દંશિત આ વૃક્ષને હું ફરી જીવંત કરી દઈશ.

Verse 4

सौतिर्वाच एवमुक्त: स नागेन्द्र: काश्यपेन महात्मना । अदशद्‌ वृक्षमभ्येत्य न्यग्रोध॑ं पन्नगोत्तम:,उग्रश्रवाजी कहते हैं--महात्मा काश्यपके ऐसा कहनेपर सर्पोमें श्रेष्ठ नागराज तक्षकने निकट जाकर बरगदके वृक्षको डँस लिया

સૌતિએ કહ્યું—મહાત્મા કાશ્યપે એમ કહ્યે પછી, નાગોમાં શ્રેષ્ઠ નાગરાજ તક્ષક નજીક જઈને તે વડવૃક્ષને દંશ કર્યો.

Verse 5

स वक्षस्तेन दष्टस्तु पन्नगेन महात्मना । आशीविषविषोपेत: प्रजज्वाल समन्तत:,उस महाकाय विषधर सर्पके डँसते ही उसके विषसे व्याप्त हो वह वृक्ष सब ओरसे जल उठा

તે મહાકાય વિષધર સર્પે દંશ કરતાં જ, આશીવিষના વિષથી વ્યાપ્ત થઈ તે વૃક્ષ ચારે તરફથી ધગધગી ઊઠ્યું.

Verse 6

त॑ दग्ध्वा स नगं॑ नाग: काश्यपं पुनरब्रवीत्‌ । कुरु यत्नं द्विजश्रेष्ठ जीवयैनं वनस्पतिम्‌,इस प्रकार उस वृक्षको जलाकर नागराज पुन: काश्यपसे बोला--'द्विजश्रेष्ठ] अब तुम यत्न करो और इस वृक्षको जिला दो”

એ રીતે તે વૃક્ષને દગ્ધ કરીને નાગરાજે ફરી કાશ્યપને કહ્યું—“હે દ્વિજશ્રેષ્ઠ! હવે તું યત્ન કર અને આ વનસ્પતિને જીવંત કર.”

Verse 7

सौतिरुवाच भस्मी भूत॑ं ततो वृक्ष पन्नगेन्द्रस्य तेजसा । भस्म सर्व समादह्ृत्य काश्यपो वाक्यमब्रवीत्‌,उग्रश्रवाजी कहते हैं--शौनकजी! नागराजके तेजसे भस्म हुए उस वृक्षकी सारी भस्मराशिको एकत्र करके काश्यपने कहा--

સૌતિ બોલ્યા—શૌનકજી! નાગરાજના તેજથી તે વૃક્ષ ભસ્મીભૂત થયું. ત્યારબાદ કાશ્યપે સર્વ ભસ્મરાશિ એકત્ર કરીને વચન કહ્યું.

Verse 8

विद्याबलं पन्नगेन्द्र पश्य मेउद्य वनस्पतौ । अहं संजीवयाम्येनं पश्यतस्ते भुजड्रम,“नागराज! इस वनस्पतिपर आज मेरी विद्याका बल देखो। भुजंगम! मैं तुम्हारे देखते- देखते इस वृक्षको जीवित कर देता हूँ

કાશ્યપ બોલ્યા—હે નાગરાજ! આજે આ વનસ્પતિ પર મારી વિદ્યાનું બળ જો. હે ભુજંગ! તું જોઈ રહ્યો હોય તેમ હું આ વૃક્ષને જીવંત કરી દઈશ.

Verse 9

ततः स भगवान्‌ दिद्वान्‌ काश्यपो द्विजसत्तम: । भस्मराशीकृतं वृक्ष विद्यया समजीवयत्‌,तदनन्तर सौभाग्यशाली दिद्वान्‌ द्विजश्रेष्ठ काश्यपने भस्मराशिके रूपमें विद्यमान उस वृक्षको विद्याके बलसे जीवित कर दिया

ત્યારે ભગવદ્‌ભાવયુક્ત, વિદ્વાન, દ્વિજશ્રેષ્ઠ કાશ્યપે વિદ્યાના બળથી ભસ્મરાશિ બનેલા તે વૃક્ષને ફરી જીવંત કર્યું.

Verse 10

अड्कुरं कृतवांस्तत्र ततः पर्णद्वयान्वितम्‌ । पलाशिनं शाखिनं च तथा विटपिनं पुन:,पहले उन्होंने उसमेंसे अंकुर निकाला, फिर उसे दो पत्तेका कर दिया। इसी प्रकार क्रमश: पल्‍लव, शाखा और प्रशाखाओंसे युक्त उस महान्‌ वृक्षको पुनः पूर्ववत्‌ खड़ा कर दिया

પ્રથમ તેમણે ત્યાં અંકુર ઉત્પન્ન કર્યો; પછી તેને બે પાંદડાં આપ્યાં. ત્યારબાદ ક્રમે પલ્લવ, શાખા અને પ્રશાખાઓથી યુક્ત કરીને તે મહાવૃક્ષને ફરી પૂર્વવત્ ઊભું કર્યું.

Verse 11

त॑ दृष्टवा जीवितं वृक्ष काश्यपेन महात्मना । उवाच तक्षको ब्रह्मन्‌ नैतदत्यद्भुतं त्वयि,महात्मा काश्यपद्वारा जिलाये हुए उस वृक्षको देखकर तक्षकने कहा--'ब्रह्मन! तुम- जैसे मन्त्रवेत्तामें ऐसे चमत्कारका होना कोई अद्भुत बात नहीं है

મહાત્મા કાશ્યપે જીવંત કરેલા તે વૃક્ષને જોઈ તક્ષકે કહ્યું—હે બ્રાહ્મણ! તમારાં જેવા મંત્રવેત્તામાં આ કંઈ અતિ અદ્ભુત નથી.

Verse 12

द्विजेन्द्र यद्‌ विषं हनया मम वा मद्विधस्य वा । कं त्वमर्थमभिप्रेप्सुर्यासि तत्र तपोधन,“तपस्याके धनी द्विजेन्द्र! जब तुम मेरे या मेरे-जैसे दूसरे सर्पके विषको अपनी विद्याके बलसे नष्ट कर सकते हो तो बताओ, तुम कौन-सा प्रयोजन सिद्ध करनेकी इच्छासे वहाँ जा रहे हो

તપોધન દ્વિજેન્દ્ર! જ્યારે તું મારા કે મારા જેવા બીજા સર્પોના વિષને પણ પોતાની વિદ્યાના બળથી નાશ કરી શકે છે, તો કહો—કયા પ્રયોજનની સિદ્ધિ ઇચ્છીને તું ત્યાં જઈ રહ્યો છે?

Verse 13

यत्‌ तेडभिलपितं प्राप्तुं फलं तस्मान्नूपोत्तमात्‌ । अहमेव प्रदास्यामि तत्‌ ते यद्यपि दुर्लभम्‌,“उस श्रेष्ठ राजासे जो फल प्राप्त करना तुम्हें अभीष्ट है, वह अत्यन्त दुर्लभ हो तो भी मैं ही तुम्हें दे दूँगा

તે શ્રેષ્ઠ રાજાથી જે ફળ મેળવવાની તારી ઇચ્છા છે—તે ભલે અત્યંત દુર્લભ હોય—તે હું જ તને આપી દઈશ.

Verse 14

विप्रशापाभिभूते च क्षीणायुषि नराधिपे । घटमानस्य ते विप्र सिद्धि: संशयिता भवेत्‌,“विप्रवर! महाराज परीक्षित्‌ ब्राह्मणके शापसे तिरस्कृत हैं और उनकी आयु भी समाप्त हो चली है। ऐसी दशामें उन्हें जिलानेके लिये चेष्टा करनेपर तुम्हें सिद्धि प्राप्त होगी, इसमें संदेह है

વಿಪ્રવર! મહારાજ પરીક્ષિત બ્રાહ્મણના શાપથી અભિભૂત છે અને તેમની આયુષ્ય પણ ક્ષીણ થઈ રહી છે. આવી સ્થિતિમાં તેમને બચાવવા પ્રયત્ન કરશો તો તમને સિદ્ધિ મળશે—એમાં સંશય છે.

Verse 15

ततो यशः प्रदीप्तं ते त्रिषु लोकेषु विश्रुतम्‌ निरंशुरिव घर्माशुरन्तर्धानमितो व्रजेत्‌,“यदि तुम सफल न हुए तो तीनों लोकोंमें विख्यात एवं प्रकाशित तुम्हारा यश किरणरहित सूर्यके समान इस लोकसे अदृश्य हो जायगा”

જો તું સફળ ન થાય, તો ત્રણેય લોકોમાં પ્રસિદ્ધ અને પ્રકાશિત તારો યશ—કિરણવિહિન સૂર્ય સમાન—આ લોકમાંથી અદૃશ્ય થઈ જશે.

Verse 16

काश्यप उवाच धनार्थी याम्यहं तत्र तन्मे देहि भुजड़म । ततो<हं विनिवर्तिष्ये स्वापतेयं प्रगृह्य वै,काश्यपने कहा--नागराज तक्षक! मैं तो वहाँ धनके लिये ही जाता हूँ, वह तुम्हीं मुझे दे दो तो उस धनको लेकर मैं घर लौट जाऊँगा

કાશ્યપે કહ્યું—હે ભુજંગ! હું તો ત્યાં ધન માટે જ જઈ રહ્યો છું; તે ધન તું જ મને આપી દે. પછી મારું હિસ્સો લઈને હું પાછો વળી જઈશ.

Verse 17

तक्षक उवाच यावद्धनं प्रार्थयसे तस्माद्‌ राज्ञस्ततो5थधिकम्‌ | अहमेव प्रदास्यामि निवर्तस्व द्विजोत्तम,तक्षक बोला--द्विजश्रेष्ठ! तुम राजा परीक्षितसे जितना धन पाना चाहते हो, उससे अधिक मैं ही दे दूँगा, अतः लौट जाओ

તક્ષકે કહ્યું—દ્વિજોત્તમ! તું રાજા પાસેથી જેટલું ધન માગે છે, તેનાથી પણ વધુ હું જાતે આપી દઈશ; તેથી પાછો વળ.

Verse 18

सौतिर्वाच तक्षकस्य वच: श्रुत्वा काश्यपो द्विजसत्तम: । प्रदध्यौ सुमहातेजा राजानं प्रति बुद्धिमान्‌,उग्रश्रवाजी कहते हैं--तक्षककी बात सुनकर परम बुद्धिमान्‌ महातेजस्वी विप्रवर काश्यपने राजा परीक्षितके विषयमें कुछ देर ध्यान लगाकर सोचा

સૌતિએ કહ્યું—તક્ષકના વચન સાંભળી, પરમ બુદ્ધિમાન અને મહાતેજસ્વી દ્વિજશ્રેષ્ઠ કાશ્યપે રાજા વિષે થોડો સમય ધ્યાનપૂર્વક વિચાર કર્યો.

Verse 19

दिव्यज्ञान: स तेजस्वी ज्ञात्वा तं नृपतिं तदा । क्षीणायुषं पाण्डवेयमपावर्तत काश्यप:,मन्त्रैंगदिर्विषहरै रक्ष्यमाणं प्रयत्नत: । तेजस्वी काश्यप दिव्य ज्ञानसे सम्पन्न थे। उस समय उन्होंने जान लिया कि पाण्डववंशी राजा परीक्षितकी आयु अब समाप्त हो गयी है, अतः वे मुनिश्रेष्ठ तक्षकसे अपनी रुचिके अनुसार धन लेकर वहाँसे लौट गये। महात्मा काश्यपके समय रहते लौट जानेपर तक्षक तुरंत हस्तिनापुर नगरमें जा पहुँचा। वहाँ जानेपर उसने सुना, राजा परीक्षित्‌की मन्त्रों तथा विष उतारनेवाली ओषधियोंद्वारा प्रयत्नपूर्वक रक्षा की जा रही है

દિવ્યજ્ઞાનથી સંપન્ન તેજસ્વી કાશ્યપે ત્યારે જાણ્યું કે પાંડવવંશીય નૃપતિનું આયુષ્ય ક્ષીણ થઈ ગયું છે; તેથી તેઓ પાછા વળ્યા. અને તેણે સાંભળ્યું કે રાજાની રક્ષા મંત્રો તથા વિષહર ઔષધિઓથી પ્રયત્નપૂર્વક કરવામાં આવી રહી છે.

Verse 20

लब्ध्वा वित्त मुनिवरस्तक्षकाद्‌ यावदीप्सितम्‌ । निवृत्ते काश्यपे तस्मिन्‌ समयेन महात्मनि

મુનિવર કાશ્યપે તક્ષક પાસેથી ઇચ્છિત જેટલું ધન મેળવી, નિર્ધારિત સમયની શરતથી બંધાયેલ તે મહાત્મા (પોતાના અભિપ્રાયથી) નિવૃત્ત થઈ પાછા વળ્યા.

Verse 21

जगाम तक्षकस्तूर्ण नगरं नागसाह्दयम्‌ | अथ शुश्राव गच्छन्‌ स तक्षको जगतीपतिम्‌

તક્ષક ઝડપથી તે નગર તરફ ગયો, જે નાગોને અત્યંત પ્રિય હતું. જતા જતા તેણે જગતપતિ (રાજા) વિષે સમાચાર સાંભળ્યા.

Verse 22

सौतिर्वाच स चिन्तयामास तदा मायायोगेन पार्थिव:,फलदर्भोदकं गृह राज्ञे नागोडथ तक्षक: । उग्रश्रवाजी कहते हैं--शौनकजी! तब तक्षकने विचार किया, मुझे मायाका आश्रय लेकर राजाको ठग लेना चाहिये; किंतु इसके लिये क्या उपाय हो? तदनन्तर तक्षक नागने फल, दर्भ (कुशा) और जल लेकर कुछ नागोंको तपस्वीरूपमें राजाके पास जानेकी आज्ञा दी

સૌતિ બોલ્યા—ત્યારે તક્ષકે વિચાર કર્યો—“માયાના આશ્રયથી મને રાજાને છેતરવો જોઈએ; પરંતુ તેનો ઉપાય શું?” ત્યારબાદ તક્ષક નાગે ફળ, દર્ભ (કુશ) અને જળ તૈયાર કરી, કેટલાક નાગોને તપસ્વીનું રૂપ ધારણ કરીને રાજા પાસે જવા આજ્ઞા આપી।

Verse 23

मया वज्चयितव्योडसौ क उपायो भवेदिति । ततस्तापसरूपेण प्राहिणोत्‌ स भुजड़मान्‌

તક્ષકે વિચાર્યું—“મારે તેને અવશ્ય છેતરવો છે; કયો ઉપાય સફળ થશે?” એમ નક્કી કરીને તેણે તપસ્વીનું રૂપ ધારણ કરી, પોતાના કાર્યસિદ્ધિ માટે નાગોને મોકલ્યા।

Verse 24

तक्षक उवाच गच्छथ्वं यूयमव्यग्रा राजानं कार्यवत्तया

તક્ષકે કહ્યું—“તમામે નિર્વિઘ્ને જાઓ; તાત્કાલિક કાર્ય હોય તેમ દેખાડીને રાજા પાસે પહોંચો।”

Verse 25

सौतिरु्वाच ते तक्षकसमादिष्टास्तथा चक्रुर्भुजज्रमा:,उग्रश्रवाजी कहते हैं--तक्षकके आदेश देनेपर उन नागोंने वैसा ही किया

સૌતિ બોલ્યા—તક્ષકની આજ્ઞા મળતાં તે નાગોએ તેમ જ કર્યું।

Verse 26

उपनिन्‍न्युस्तथा राज्ञे दर्भानाप: फलानि च | तच्च सर्व स राजेन्द्र: प्रतिजग्राह वीर्यवान्‌,वे राजाके पास कुश, जल और फल लेकर गये। परम पराक्रमी महाराज परीक्षित्‌ने उनकी दी हुई वे सब वस्तुएँ ग्रहण कर लीं

તેઓ રાજા પાસે દર્ભ (કુશ), જળ અને ફળ લઈને આવ્યા. ત્યારે પરાક્રમી રાજેન્દ્ર પરીક્ષિતે તે બધું સ્વીકારી લીધું।

Verse 27

कृत्वा तेषां च कार्याणि गम्यतामित्युवाच तान्‌ | गतेषु तेषु नागेषु तापसच्छझरूपिषु,तदनन्तर उन्हें पारितोषिक देने आदिका कार्य करके कहा--“'अब आपलोग जाय॑।' तपस्वियोंके वेषमें छिपे हुए उन नागोंके चले जानेपर राजाने अपने मन्त्रियों और सुहृदोंसे कहा--'ये सब तपस्वियोंद्वारा लाये हुए बड़े स्वादिष्ठ फल हैं। इन्हें मेरे साथ आपलोग भी खायेँ।” ऐसा कहकर मन्सत्रियोंसहित राजाने उन फलोंको लेनेकी इच्छा की

તેમની પ્રથાનુસાર સેવા‑સત્કાર વગેરે કરીને તેણે તે આગંતુકોને કહ્યું—“હવે તમે જાઓ.” તપસ્વીઓના વેશમાં છુપાયેલા તે નાગો ચાલ્યા ગયા પછી રાજાએ પોતાના મંત્રીઓ અને સુહૃદોને કહ્યું—“આ તપસ્વીઓ લાવેલા અત્યંત સ્વાદિષ્ટ ફળ છે; તમે પણ મારી સાથે ખાઓ.” એમ કહી રાજા મંત્રીઓসহ તે ફળો લેવા ઇચ્છ્યો—ધર્મવેશની અંદર છુપાયેલો છળ ન સમજીને।

Verse 28

अमात्यान्‌ सुहृदश्चैव प्रोवाच स नराधिप: । भक्षयन्तु भवन्तो वै स्वादूनीमानि सर्वश:,तदनन्तर उन्हें पारितोषिक देने आदिका कार्य करके कहा--“'अब आपलोग जाय॑।' तपस्वियोंके वेषमें छिपे हुए उन नागोंके चले जानेपर राजाने अपने मन्त्रियों और सुहृदोंसे कहा--'ये सब तपस्वियोंद्वारा लाये हुए बड़े स्वादिष्ठ फल हैं। इन्हें मेरे साथ आपलोग भी खायेँ।” ऐसा कहकर मन्सत्रियोंसहित राजाने उन फलोंको लेनेकी इच्छा की

ત્યારે તે નરાધિપે પોતાના મંત્રીઓ અને સુહૃદોને કહ્યું—“તમામે આ સ્વાદિષ્ટ ફળો ખાઓ.”

Verse 29

तापसैरुपनीतानि फलानि सहिता मया । ततो राजा ससचिव: फलान्यादातुमैच्छत,तदनन्तर उन्हें पारितोषिक देने आदिका कार्य करके कहा--“'अब आपलोग जाय॑।' तपस्वियोंके वेषमें छिपे हुए उन नागोंके चले जानेपर राजाने अपने मन्त्रियों और सुहृदोंसे कहा--'ये सब तपस्वियोंद्वारा लाये हुए बड़े स्वादिष्ठ फल हैं। इन्हें मेरे साथ आपलोग भी खायेँ।” ऐसा कहकर मन्सत्रियोंसहित राजाने उन फलोंको लेनेकी इच्छा की

“તપસ્વીઓએ મારી સાથે આવી આ ફળો અર્પણ કર્યા; ત્યારબાદ રાજાએ મંત્રીઓসহ તે ફળો સ્વીકારવા ઇચ્છા કરી.”

Verse 30

विधिना सम्प्रयुक्तो वै ऋषिवाक्येन तेन तु । यस्मिन्नेव फले नागस्तमेवा भक्षयत्‌ स्वयम्‌,विधाताके विधान एवं महर्षिके वचनसे प्रेरित होकर राजाने वही फल स्वयं खाया, जिसपर तक्षक नाग बैठा था

વિધાતાના વિધાનથી અને તે ઋષિના વચનથી પ્રેરિત થઈ રાજાએ પોતે જ એ જ ફળ ખાધું—જે ફળ પર નાગ (તક્ષક) બેઠો હતો.

Verse 31

ततो भक्षयतस्तस्य फलात्‌ कृमिरभूदणु: । हस्वक: कृष्णनयनस्ताम्रवर्णोडथ शौनक,शौनकजी! खाते समय राजाके हाथमें जो फल था, उससे एक छोटा-सा कीट प्रकट हुआ। देखनेमें वह अत्यन्त लघु था, उसकी आँखें काली और शरीरका रंग ताँबेके समान था

હે શૌનક! તે ખાતો હતો ત્યારે તેના હાથમાં રહેલા ફળમાંથી એક અતિ સૂક્ષ્મ કીડો પ્રગટ થયો. તે નાનો હતો, તેની આંખો કાળી હતી અને તેનું શરીર તાંબાવર્ણનું હતું.

Verse 32

स त॑ गृहा नृपश्रेष्ठ सचिवानिदमब्रवीत्‌ । अस्तमभ्येति सविता विषादद्य न मे भयम्‌,नृपश्रेष्ठ परीक्षितने उस कीड़ेको हाथमें लेकर मन्त्रियोंसे इस प्रकार कहा--“अब सूर्यदेव अस्ताचलको जा रहे हैं; इसलिये इस समय मुझे सर्पके विषसे कोई भय नहीं है

ત્યારે નૃપશ્રેષ્ઠે તે કીડાને હાથમાં લઈને મંત્રીઓને કહ્યું— “હવે સૂર્ય અસ્ત થઈ રહ્યો છે; તેથી આ સમયે મને સર્પવિષનો પણ ભય નથી.”

Verse 33

सत्यवागस्तु स मुनि: कृमिर्मा दशतामयम्‌ | तक्षको नाम भूत्वा वै तथा परिहृतं भवेत्‌,“वे मुनि सत्यवादी हों, इसके लिये यह कीट ही तक्षक नाम धारण करके मुझे डँस ले। ऐसा करनेसे मेरे दोषका परिहार हो जायगा

“એ મુનિ સત્યવક્તા ઠરે; આ કીડો જ ‘તક્ષક’ નામ ધારણ કરીને મને ડંખે. એમ થવાથી મારો દોષ પરિહૃત થશે.”

Verse 34

ते चैनमन्ववर्तन्त मन्त्रिण: कालचोदिता: । एवमुकक्‍्त्वा स राजेन्द्रो ग्रीवायां संनिवेश्य ह,कालसे प्रेरित होकर मन्त्रियोंने भी उनकी हाँ-में-हाँ मिला दी। मन्त्रियोंसे पूर्वोक्त बात कहकर राजाधिराज परीक्षित्‌ उस लघु कीटको कंधेपर रखकर जोर-जोरसे हँसने लगे। वे तत्काल ही मरनेवाले थे; अतः उनकी बुद्धि मारी गयी थी। राजा अभी हँस ही रहे थे कि उन्हें जो निवेदित किया गया था उस फलसे निकलकर तक्षक नागने अपने शरीरसे उनको जकड़ लिया। इस प्रकार वेगपूर्वक उनके शरीरमें लिपटकर नागराज तक्षकने बड़े जोरसे गर्जना की और भूपाल परीक्षित्‌को डँस लिया

કાળથી પ્રેરિત થઈ મંત્રીઓએ પણ તેની વાતને અનુસર્યું. એમ કહી રાજેન્દ્રે તેને પોતાની ગળે મૂક્યું.

Verse 35

कृमिकं प्राहसत्‌ तूर्ण मुमूर्षुर्नष्टचेतन: । प्रहसन्नेव भोगेन तक्षकेण त्ववेष्ट्यत,कालसे प्रेरित होकर मन्त्रियोंने भी उनकी हाँ-में-हाँ मिला दी। मन्त्रियोंसे पूर्वोक्त बात कहकर राजाधिराज परीक्षित्‌ उस लघु कीटको कंधेपर रखकर जोर-जोरसे हँसने लगे। वे तत्काल ही मरनेवाले थे; अतः उनकी बुद्धि मारी गयी थी। राजा अभी हँस ही रहे थे कि उन्हें जो निवेदित किया गया था उस फलसे निकलकर तक्षक नागने अपने शरीरसे उनको जकड़ लिया। इस प्रकार वेगपूर्वक उनके शरीरमें लिपटकर नागराज तक्षकने बड़े जोरसे गर्जना की और भूपाल परीक्षित्‌को डँस लिया

મરણાસન્ન થઈ ચેતના મલિન થયેલો રાજા તે નાનકડા કીડા પર તરત જ ઠહાકો મારી હસ્યો. હસતાં હસતાં જ તક્ષકે પોતાના ભોગોથી તેને વળી લીધો.

Verse 36

तस्मात्‌ फलादू विनिष्क्रम्य यत्‌ तद्‌ राज्ञे निवेदितम्‌ । वेष्टयित्वा च वेगेन विनद्य च महास्वनम्‌ | अदशत्‌ पृथिवीपालं तक्षकः पन्नगेश्वर:,कालसे प्रेरित होकर मन्त्रियोंने भी उनकी हाँ-में-हाँ मिला दी। मन्त्रियोंसे पूर्वोक्त बात कहकर राजाधिराज परीक्षित्‌ उस लघु कीटको कंधेपर रखकर जोर-जोरसे हँसने लगे। वे तत्काल ही मरनेवाले थे; अतः उनकी बुद्धि मारी गयी थी। राजा अभी हँस ही रहे थे कि उन्हें जो निवेदित किया गया था उस फलसे निकलकर तक्षक नागने अपने शरीरसे उनको जकड़ लिया। इस प्रकार वेगपूर्वक उनके शरीरमें लिपटकर नागराज तक्षकने बड़े जोरसे गर्जना की और भूपाल परीक्षित्‌को डँस लिया

રાજાને અર્પણ કરાયેલા તે ફળમાંથી બહાર નીકળી પન્નગેશ્વર તક્ષકે વેગથી પૃથ્વીપાલને વળી લીધો. મહાનાદ કરીને તેણે રાજા પરીક્ષિતને ડંખ્યો.

Verse 43

इति श्रीमहाभारते आदिपर्वणि आस्तीकपर्वणि तक्षकदंशे त्रिचत्वारिंशो5 ध्याय: ।। ४३ ।। इस प्रकार श्रीमह्ा भारत आदिपव॑के अन्तर्गत आस्तीकपर्वमें तक्षक-दंशनविषयक तैतालीसवाँ अध्याय पूरा हुआ

આ રીતે શ્રીમહાભારતના આદિપર્વના અંતર્ગત આસ્તીકપર્વમાં તક્ષક-દંશન વિષયક ત્રેતાલીસમો અધ્યાય પૂર્ણ થયો.

Verse 213

मन्त्रैंगदिर्विषहरै रक्ष्यमाणं प्रयत्नत: । तेजस्वी काश्यप दिव्य ज्ञानसे सम्पन्न थे। उस समय उन्होंने जान लिया कि पाण्डववंशी राजा परीक्षितकी आयु अब समाप्त हो गयी है, अतः वे मुनिश्रेष्ठ तक्षकसे अपनी रुचिके अनुसार धन लेकर वहाँसे लौट गये। महात्मा काश्यपके समय रहते लौट जानेपर तक्षक तुरंत हस्तिनापुर नगरमें जा पहुँचा। वहाँ जानेपर उसने सुना, राजा परीक्षित्‌की मन्त्रों तथा विष उतारनेवाली ओषधियोंद्वारा प्रयत्नपूर्वक रक्षा की जा रही है

તક્ષકે કહ્યું—“મેં સાંભળ્યું છે કે રાજા પરીક્ષિતની બહુ પ્રયત્નપૂર્વક રક્ષા થઈ રહી છે—રક્ષામંત્રો દ્વારા અને વિષ-નાશક ઔષધિઓ દ્વારા.”

Verse 233

फलदर्भोदकं गृह राज्ञे नागोडथ तक्षक: । उग्रश्रवाजी कहते हैं--शौनकजी! तब तक्षकने विचार किया, मुझे मायाका आश्रय लेकर राजाको ठग लेना चाहिये; किंतु इसके लिये क्या उपाय हो? तदनन्तर तक्षक नागने फल, दर्भ (कुशा) और जल लेकर कुछ नागोंको तपस्वीरूपमें राजाके पास जानेकी आज्ञा दी

ઉગ્રશ્રવા કહે છે—“શૌનકજી! ત્યારે તક્ષકે વિચાર્યું—માયાનો આશ્રય લઈને રાજાને ઠગવો જોઈએ; પરંતુ ઉપાય શું? ત્યારબાદ તક્ષક નાગે ફળ, દર્ભ (કુશ) અને જળ લઈને કેટલાક નાગોને તપસ્વીરૂપ ધારણ કરીને રાજા પાસે જવા આદેશ આપ્યો.”

Verse 246

फलपुष्पोदकं नाम प्रतिग्राहयितुं नृपम्‌ तक्षकने कहा--तुमलोग कार्यकी सफलताके लिये राजाके पास जाओ, किंतु तनिक भी व्यग्र न होना। तुम्हारे जानेका उद्देश्य है--महाराजको फल, फूल और जल भेंट करना

તક્ષકે કહ્યું—“કાર્યસિદ્ધિ માટે તમે રાજા પાસે જાઓ; પરંતુ જરાય વ્યગ્ર ન થશો. તમારો હેતુ—મહારાજને ફળ, ફૂલ અને જળ અર્પણ કરવાનો છે.”