Shloka 30
Jaratkāru’s Marital Compact and Departure (जरत्कारु–जरत्कारुणी संवादः)
Devanagari script
विधिना सम्प्रयुक्तो वै ऋषिवाक्येन तेन तु । यस्मिन्नेव फले नागस्तमेवा भक्षयत् स्वयम्,विधाताके विधान एवं महर्षिके वचनसे प्रेरित होकर राजाने वही फल स्वयं खाया, जिसपर तक्षक नाग बैठा था
Transliteration
vidhinā samprayukto vai ṛṣivākyena tena tu | yasminneva phale nāgas tamevā bhakṣayat svayam ||
Translation
વિધાતાના વિધાનથી અને તે ઋષિના વચનથી પ્રેરિત થઈ રાજાએ પોતે જ એ જ ફળ ખાધું—જે ફળ પર નાગ (તક્ષક) બેઠો હતો.
Word by Word
विधिनाby ordinance / by rule (of fate)
विधिना:
Karana
TypeNoun
Rootविधि
FormMasculine, Instrumental, Singular
सम्प्रयुक्तःimpelled / prompted
सम्प्रयुक्तः:
Karta
TypeAdjective
Rootसम्-प्र-युज्
FormMasculine, Nominative, Singular
वैindeed
वै:
TypeIndeclinable
Rootवै
ऋषि-वाक्येनby the sage's words
ऋषि-वाक्येन:
Karana
TypeNoun
Rootऋषि-वाक्य
FormNeuter, Instrumental, Singular
तेनby that (word/means)
तेन:
Karana
TypePronoun
Rootतद्
FormMasculine/Neuter, Instrumental, Singular
तुbut / and
तु:
TypeIndeclinable
Rootतु
यस्मिन्in which
यस्मिन्:
Adhikarana
TypePronoun
Rootयद्
FormMasculine/Neuter, Locative, Singular
एवjust / indeed
एव:
TypeIndeclinable
Rootएव
फलेon/in the fruit
फले:
Adhikarana
TypeNoun
Rootफल
FormNeuter, Locative, Singular
नागःthe serpent
नागः:
Karta
TypeNoun
Rootनाग
FormMasculine, Nominative, Singular
तम्that (fruit)
तम्:
Karma
TypePronoun
Rootतद्
FormMasculine/Neuter, Accusative, Singular
एवitself / just
एव:
TypeIndeclinable
Rootएव
अभक्षयत्ate
अभक्षयत्:
TypeVerb
Rootभक्ष्
FormImperfect (Laṅ), 3rd, Singular, Parasmaipada
स्वयम्himself
स्वयम्:
TypeIndeclinable
Rootस्वयम्
Speaker
तक्षक उवाच
Characters & Entities
T
TakṣakaṚ
Ṛṣi (sage)P
phala (fruit)N
nāga (serpent)Verse Rasa (Emotional Essence)
Geographic Context
Sandhi Notes