Shloka 5
Vasiṣṭhasya śokaḥ, Vipāśā–Śatadrū-nāmākaraṇam, Kalmāṣapādasya bhaya-prasaṅgaḥ (Ādi Parva 167)
प्रतिकर्तु नृपश्रेष्ठी यतमानो5डपि भारत । अभित: सो5थ कल्माषीं गड्कूले परिभ्रमन्
pratikartuṁ nṛpaśreṣṭhī yatamāno ’pi bhārata | abhitaḥ so ’tha kalmāṣī gaṅgākūle paribhraman janamejaya |
હે ભારત! પ્રતિશોધ લેવા પ્રયત્ન કરતો હોવા છતાં તે નૃપશ્રેષ્ઠ માત્ર ક્ષાત્રબળથી વિરોધીઓને પરાજિત કરવાનો કોઈ ઉપાય શોધી શક્યો નહીં; તેમના પ્રભાવ, વિનય, શિક્ષા અને ચરિત્રનું ચિંતન તેને અટકાવતું રહ્યું. ત્યારબાદ, હે જનમેજય, કલ્માષપાદ ગંગા અને યમુના બંનેના કાંઠે અહીં-ત્યાં ભટકતો ભટકતો બ્રાહ્મણોની એક પવિત્ર વસાહતમાં પહોંચી ગયો. ત્યાં તે મહાભાગ રાજાએ એવો એક પણ બ્રાહ્મણ ન જોયો કે જેણે વિધિપૂર્વક બ્રહ્મચર્ય પાળીને વેદ તથા વેદાંગોની શિક્ષા ન મેળવી હોય।
ब्राह्मण उवाच
Educational Q&A
Royal power and retaliation have limits; disciplined conduct (brahmacarya), learning (Veda and Vedāṅgas), and character create a form of authority that cannot be easily subdued by force. The verse highlights reverence for spiritual discipline and the ethical superiority of self-restraint over aggression.
A king called Kalmāṣapāda, unable to find a way to defeat his opponents through kṣatriya strength, wanders along the Gaṅgā and arrives at a sacred brāhmaṇa settlement, where he observes the brāhmaṇas’ strict brahmacarya and complete Vedic training.