Adhyaya 69

Verse 1

इति श्रीलिङ्गमहापुराणे पूर्वभागे वंशानुवर्णनं नामाष्टषष्टितमो ऽध्यायः सूत उवाच सात्वतः सत्यसम्पन्नः प्रजज्ञे चतुरः सुतान् भजनं भ्राजमानं च दिव्यं देवावृधं नृपम्

આ રીતે શ્રીલિંગમહાપુરાણના પૂર્વભાગમાં “વંશાનુવર્ણન” નામે ઓગણસિત્તેરમો અધ્યાય. સૂત બોલ્યા—સત્યસંપન્ન સાત્વતે ચાર પુત્રોને જન્મ આપ્યો: ભજન, ભ્રાજમાન, દિવ્ય અને રાજા દેવાવૃધ।

Verse 2

अन्धकं च महाभागं वृष्णिं च यदुनन्दनम् तेषां निसर्गांश्चतुरः शृणुध्वं विस्तरेण वै

મહાભાગ અંધક અને યદુનંદન વૃષ્ણિ—તેમના વંશના ચાર નિસર્ગ (સહજ સ્વભાવ) મારી પાસેથી વિસ્તારે સાંભળો.

Verse 3

सृञ्जय्यां भजनाच्चैव भ्राजमानाद्विजज्ञिरे अयुतायुः शतायुश् च बलवान् हर्षकृत्स्मृतः

સૃંજયા અને ભજના દ્વારા ભ્રાજમાનને પુત્રો થયા—અયુતાયુ, શતાયુ; તેમજ બલવાન નામે એક અન્ય, જે હર્ષકૃત (આનંદદાતા) તરીકે સ્મરાય છે.

Verse 4

तेषां देवावृधो राजा चचार परमं तपः पुत्रः सर्वगुणोपेतो मम भूयादिति स्मरन्

તેમામાં રાજા દેવાવૃધે પરમ તપ આચર્યું; એકાગ્રતાથી સ્મરતો રહ્યો—“મને સર્વગુણસંપન્ન પુત્ર પ્રાપ્ત થાઓ.”

Verse 5

तस्य बभ्रुरिति ख्यातः पुण्यश्लोको नृपोत्तमः अनुवंशपुराणज्ञा गायन्तीति परिश्रुतम्

તેથી ‘બભ્રુ’ નામે વિખ્યાત, પુણ્યશ્લોક નૃપોત્તમ રાજા ઉત્પન્ન થયો. અનુવંશ અને પુરાણજ્ઞો તેનું ગાન કરે છે—એવું પરંપરાથી સાંભળવામાં આવે છે.

Verse 6

गुणान्देवावृधस्याथ कीर्तयन्तो महात्मनः यथैव शृणुमो दूरात् संपश्यामस्तथान्तिकात्

પછી દેવોએ મહાત્મા દેવાવૃધના ગુણોનું કીર્તન કરતાં કહ્યું—“જેમ અમે તેને દૂરથી સાંભળતા હતા, તેમ હવે નજીકથી પ્રત્યક્ષ જોઈ રહ્યા છીએ.”

Verse 7

बभ्रुः श्रेष्ठो मनुष्याणां देवैर्देवावृधः समः पुरुषाः पञ्च षष्टिस्तु षट् सहस्राणि चाष्ट च

બભ્રુ મનુષ્યોમાં શ્રેષ્ઠ હતો અને દેવોમાં દેવાવૃધ સમાન હતો. પુરુષોની સંખ્યા પાંસઠ હતી; તેમજ છ હજાર અને આઠ પણ (કુલ) હતા.

Verse 8

ये ऽमृतत्वमनुप्राप्ता बभ्रोर्देवावृधादपि यज्वा दानमतिर्वीरो ब्रह्मण्यस्तु दृढव्रतः

જેઓ અમૃતત્વને પ્રાપ્ત થયા—બભ્રુ અને દેવાવૃધથી પણ આગળ—તેઓ યજ્ઞકર્તા, દાનપરાયણ, વીરો, બ્રાહ્મણ્યધર્મમાં શ્રદ્ધાવાન અને દૃઢવ્રતી હતા.

Verse 9

कीर्तिमांश् च महातेजाः सात्वतानां महारथः तस्यान्ववाये सम्भूता भोजा वै दैवतोपमाः

અને ‘કીર્તિમાન’ નામે મહાતેજસ્વી સાત્વતોમાં મહારથી હતો. તેના વંશમાં ભોજો જન્મ્યા, જે ખરેખર દેવતોપમ હતા.

Verse 10

गान्धारी चैव माद्री च वृष्णिभार्ये बभूवतुः गान्धारी जनयामास सुमित्रं मित्रनन्दनम्

ગાંધારી અને માદ્રી વૃષ્ણિવંશમાં પત્નીઓ બન્યાં. ગાંધારીએ મિત્રને આનંદ આપનાર સુમિત્રને જન્મ આપ્યો.

Verse 11

माद्री लेभे च तं पुत्रं ततः सा देवमीढुषम् अनमित्रं शिनिं चैव तावुभौ पुरुषोत्तमौ

પછી માદ્રીએ તે પુત્રને પ્રાપ્ત કર્યો; ત્યારબાદ તેણે દેવમીઢુષને, તેમજ અનમિત્ર અને શિનિને પણ જન્મ આપ્યો—તે બંને પુરુષોત્તમ હતા.

Verse 12

अनमित्रसुतो निघ्नो निघ्नस्य द्वौ बभूवतुः प्रसेनश् च महाभागः सत्राजिच्च सुतावुभौ

અનમિત્રનો પુત્ર નિઘ્ન થયો. નિઘ્નને બે પુત્રો થયા—મહાભાગ્યશાળી પ્રસેન અને સત્રાજિત—બન્ને તેના પુત્રો હતા.

Verse 13

तस्य सत्राजितः सूर्यः सखा प्राणसमो ऽभवत् स्यमन्तको नाम मणिर् दत्तस्तस्मै विवस्वता

સત્રાજિત માટે સૂર્ય (વિવસ્વાન) પ્રાણ સમો પ્રિય સખા બન્યો. વિવસ્વાને તેને ‘સ્યમંતક’ નામની મણિ અર્પી.

Verse 14

पृथिव्यां सर्वरत्नानाम् असौ राजाभवन्मणिः कदाचिन्मृगयां यातः प्रसेनेन सहैव सः

પૃથ્વીના સર્વ રત્નોમાં તે મણિ રત્નરાજા સમી પ્રસિદ્ધ થઈ. એક વખત તે પ્રસેન સાથે મૃગયા (શિકાર) માટે ગયો.

Verse 15

वधं प्राप्तो ऽसहायश् च सिंहादेव सुदारुणात् अथ पुत्रः शिनेर्जज्ञे कनिष्ठाद् वृष्णिनन्दनात्

સહાય વિના તે અત્યંત ભયંકર સિંહના હાથે મૃત્યુ પામ્યો. ત્યારબાદ શિનીના કનિષ્ઠ, વૃષ્ણિઓના પ્રિય પુત્રમાંથી એક પુત્ર જન્મ્યો અને વંશપરંપરા આગળ વધારી.

Verse 16

सत्यवाक् सत्यसम्पन्नः सत्यकस्तस्य चात्मजः सात्यकिर्युयुधानस्तु शिनेर्नप्ता प्रतापवान्

સત્યવાક સત્યથી પરિપૂર્ણ હતો; તેનો પુત્ર સત્યક હતો. અને શિનીનો પ્રતિાપી પૌત્ર સાત્યકી, જે યુયુધાન નામે પ્રસિદ્ધ, મહાપરાક્રમી હતો.

Verse 17

असंगो युयुधानस्य कुणिस्तस्य सुतो ऽभवत् कुणेर् युगंधरः पुत्रः शैनेया इति कीर्तिताः

યુયુધાનમાંથી અસંગ જન્મ્યો; અસંગમાંથી કુણિસ્ત થયો. અને કુણીનો પુત્ર યુગંધર હતો. આ બધા ‘શૈનેય’ વંશ તરીકે કીર્તિત છે.

Verse 18

माद्र्याः सुतस्य संजज्ञे सुतो वार्ष्णिर्युधाजितः श्वफल्क इति विख्यातस् त्रैलोक्यहितकारकः

માદ્રીના પુત્રના વંશમાં વાર્ષ્ણિ-વંશીય યુધાજિત નામે પુત્ર જન્મ્યો. તે જ ‘શ્વફલ્ક’ તરીકે વિખ્યાત થયો, ત્રિલોકના હિત માટે કાર્ય કરનાર હતો.

Verse 19

श्वफल्कश् च महाराजो धर्मात्मा यत्र वर्तते नास्ति व्याधिभयं तत्र नावृष्टिभयमप्युत

જ્યાં ધર્માત્મા મહારાજ શ્વફલ્ક નિવાસ કરે છે, ત્યાં રોગનો ભય નથી અને અનાવૃષ્ટિનો ભય પણ નથી.

Verse 20

श्वफल्कः काशिराजस्य सुतां भार्यामवाप सः गान्दिनीं नाम काश्यो हि ददौ तस्मै स्वकन्यकाम्

શ્વફલ્કે કાશીરાજની પુત્રીને પત્નીરૂપે પ્રાપ્ત કરી. કાશીપતિએ ગાંદિની નામની પોતાની કન્યાને તેને અર્પણ કરી.

Verse 21

सा मातुरुदरस्था वै बहून्वर्षगणान्किल वसन्ती न च संजज्ञे गर्भस्था तां पिताब्रवीत्

તે માતાના ગર્ભમાં ઘણા વર્ષો સુધી રહી, છતાં જન્મી નહીં. ગર્ભસ્થ અવસ્થામાં જ તેના પિતાએ તેને કહ્યું.

Verse 22

जायस्व शीघ्रं भद्रं ते किमर्थं चाभितिष्ठसि प्रोवाच चैनं गर्भस्था सा कन्या गान्दिनी तदा

“શીઘ્ર જન્મ લે—તારું કલ્યાણ થાઓ! તું શા માટે હજી અંદર જ અટકી છે?” ત્યારે ગર્ભસ્થ કન્યા ગાંદિનીએ તેને કહ્યું.

Verse 23

वर्षत्रयं प्रतिदिनं गामेकां ब्राह्मणाय तु यदि दद्यास्ततः कुक्षेर् निर्गमिष्याम्यहं पितः

“પિતા, જો તમે ત્રણ વર્ષ સુધી દરરોજ એક ગાય બ્રાહ્મણને દાન આપો, તો હું ગર્ભમાંથી બહાર આવી શકીશ.”

Verse 24

तथेत्युवाच तस्या वै पिता काममपूरयत् दाता शूरश् च यज्वा च श्रुतवानतिथिप्रियः

“તથાસ્તુ” કહી તેના પિતાએ તેની ઇચ્છા પૂર્ણ કરી. તે દાતા, શૂર, યજ્ઞકર્તા, શ્રુતિજ્ઞ અને અતિથિપ્રિય હતો. એવો ધર્મનિષ્ઠ ગૃહસ્થ દાન-યજ્ઞ-સેવાથી કર્મશુદ્ધિ સાધી પશુ (જીવ)ને પતિ—પરમેશ્વર શિવ—તરફ પ્રવૃત્ત કરે છે.

Verse 25

तस्याः पुत्रः स्मृतो ऽक्रूरः श्वफल्काद्भूरिदक्षिणः रत्ना कन्या च शैवस्य ह्य् अक्रूरस्तामवाप्तवान्

તેણીમાંથી અક્રૂર નામનો પુત્ર જન્મ્યો; અને શ્વફલ્કમાંથી મહાદાની ભૂરિદક્ષિણ ઉત્પન્ન થયો. શૈવ પરંપરાની કન્યા રત્નાને અક્રૂરે વિવાહથી પ્રાપ્ત કરી.

Verse 26

अस्यामुत्पादयामास तनयांस्तान्निबोधत उपमन्युस् तथा माङ्गुर् वृतस्तु जनमेजयः

તેણીમાં તેણે પુત્રોને જન્મ આપ્યો—તેમને સાંભળો અને જાણો: ઉપમન્યુ, માંગુ, વૃત અને જનમેજય.

Verse 27

गिरिरक्षस्तथोपेक्षः शत्रुघ्नो यो ऽरिमर्दनः धर्मभृद् वृष्टधर्मा च गोधनो ऽथ वरस् तथा

તે પર્વતોનો રક્ષક અને સમભાવમાં સ્થિત ઉપેક્ષક છે; શત્રુઘ્ન, અરીમર્દન. તે ધર્મધારક અને કૃપાથી ધર્મવર્ષા કરનાર; ગોધનદાતા અને સ્વયં પરમ વર છે.

Verse 28

आवाहप्रतिवाहौ च सुधारा च वराङ्गना अक्रूरस्योग्रसेन्यां तु पुत्रौ द्वौ कुलनन्दनौ

આવાહ અને પ્રતિવાહ, તેમજ સુધારા નામની શ્રેષ્ઠ સ્ત્રી—અક્રૂરની ઉગ્રસેન્યામાંથી બે પુત્રો જન્મ્યા, જે કુળને આનંદ આપનાર હતા.

Verse 29

देववानुपदेवश् च जज्ञाते देवसंमतौ सुमित्रस्य सुतो जज्ञे चित्रकश् च महायशाः

દેવવાન અને ઉપદેવ—બન્ને દેવસમ્મત—જન્મ્યા. અને સુમિત્રને મહાયશસ્વી ચિત્રક નામનો પુત્ર જન્મ્યો.

Verse 30

चित्रकस्याभवन्पुत्रा विपृथुः पृथुरेव च अश्वग्रीवः सुबाहुश् च सुधासूकगवेक्षणौ

ચિત્રકને પુત્રો થયા—વિપૃથુ અને પૃથુ; અશ્વગ્રીવ અને સુબાહુ; તેમજ સુધાસૂક અને ગવেক্ষણ. પતિ (શિવ)ની અદૃશ્ય વ્યવસ્થામાં ધર્મરક્ષાથી વંશપરંપરા આગળ વધતી રહી.

Verse 31

अरिष्टनेमिरश्वश् च धर्मो धर्मभृदेव च सुभूमिर्बहुभूमिश् च श्रविष्ठाश्रवणे स्त्रियौ

તે અરીષ્ટનેમિ અને અશ્વ છે; તે ધર્મ છે અને ધર્મને ધારણ કરનાર દિવ્ય પણ છે. તે સુભૂમિ અને બહુભૂમિ છે; તથા શ્રવિષ્ઠા અને શ્રવણ—આ બન્ને સ્ત્રીરૂપે પણ પૂજ્ય છે.

Verse 32

अन्धकात्काश्यदुहिता लेभे च चतुरः सुतान् कुकुरं भजमानं च शुचिं कम्बलबर्हिषम्

અંધકથી કાશ્યપની પુત્રીને ચાર પુત્રો પ્રાપ્ત થયા—કુકુર, ભજમાન, શુચિ અને કમ્બલબર્હિષ. પતિ (શિવ)ના અધિનિયમમાં વંશ વિસ્તર્યો, અને પશુજીવો કર્મ-પાશમાં બંધાયેલા રહ્યા.

Verse 33

कुकुरस्य सुतो वृष्णिर् वृष्णेः शूरस्ततो ऽभवत् कपोतरोमातिबलस् तस्य पुत्रो विलोमकः

કુકુરનો પુત્ર વૃષ્ણિ થયો; વૃષ્ણિથી શૂર જન્મ્યો. તેમાંથી કપોતરોમાતિબલ થયો, અને તેનો પુત્ર વિલોમક હતો.

Verse 34

तस्यासीत् तुम्बुरुसखो विद्वान्पुत्रो नलः किल ख्यायते स सुनाम्ना तु चन्दनानकदुन्दुभिः

તેને નલ નામનો વિદ્વાન પુત્ર હતો, જે તુંબુરુનો સખા તરીકે પ્રસિદ્ધ છે. પોતાના સુયશથી તે ‘ચંદનાનક-દુન્દુભિ’ નામે ખ્યાત થયો—ચંદનસુગંધિત નગારાની ગુંજ જેવી ધ્વનિ ધરાવતો.

Verse 35

तस्मादप्यभिजित्पुत्र उत्पन्नो ऽस्य पुनर्वसुः अश्वमेधं स पुत्रार्थम् आजहार नरोत्तमः

તેનાથી પણ અભિજિતનો પુત્ર પુનર્વસુ જન્મ્યો. તે નરોત્તમે પુત્રપ્રાપ્તિ માટે અશ્વમેધ યજ્ઞ કર્યો અને પતિ—શ્રીશિવમાં પ્રતિષ્ઠિત ધર્મનો આશ્રય લઈને સંતાનની પ્રાર્થના કરી.

Verse 36

तस्य मध्ये ऽतिरात्रस्य सदोमध्यात्समुत्थितः ततस्तु विद्वान् सर्वज्ञो दाता यज्वा पुनर्वसुः

તે અતિરાત્ર યજ્ઞના મધ્યમાં સદસ્ મંડપના મધ્યમાંથી તે ઉદ્ભવ્યો. ત્યારબાદ પુનર્વસુ પ્રગટ થયો—વિધિનો જ્ઞાતા, સર્વજ્ઞ, દાનશીલ અને દીક્ષિત યજમાન; પતિ પરમેશ્વર શ્રીશિવભક્તિથી તેજસ્વી।

Verse 37

तस्यापि पुत्रमिथुनं बभूवाभिजितः किल आहुकश्चाहुकी चैव ख्यातौ कीर्तिमतां वरौ

તેનાં પણ, એમ કહેવાય છે, જોડી સંતાન થયું—પુત્ર આહુક અને પુત્રી આહુકી. બંને પ્રસિદ્ધ હતા અને કીર્તિમાનોમાં શ્રેષ્ઠ હતા.

Verse 38

आहुकात् काश्यदुहितुर् द्वौ पुत्रौ संबभूवतुः देवकश्चोग्रसेनश् च देवगर्भसमावुभौ

આહુકથી, કાશ્યની પુત્રી દ્વારા, બે પુત્રો જન્મ્યા—દેવક અને ઉગ્રસેન. બંને દેવગર્ભ સમાન શુભ જન્મવાળા હતા.

Verse 39

देवकस्य सुता राज्ञो जज्ञिरे त्रिदशोपमाः देववान् उपदेवश् च सुदेवो देवरक्षितः

રાજા દેવકના પુત્રો જન્મ્યા, તેજમાં દેવતાઓ સમાન—દેવવાન, ઉપદેવ, સુદેવ અને દેવરક્ષિત।

Verse 40

तेषां स्वसारः सप्तासन् वसुदेवाय ता ददौ वृषदेवोपदेवा च तथान्या देवरक्षिता

તેમની સાત બહેનો હતી; વસુદેવે તેમને (વિવાહાર્થે) અર્પણ કરી. તેઓ વૃષદેવા, ઉપદેવી તથા અન્ય—દેવરક્ષામાં સુરક્ષિત હતી.

Verse 41

श्रीदेवा शान्तिदेवा च सहदेवा तथापरा देवकी चापि तासां च वरिष्ठाभूत्सुमध्यमा

શ્રીદેવા, શાંતিদેવા, સહદેવા તથા બીજી એક; અને દેવકી પણ. તેમામાં સુમધ્યમા સર્વોત્તમ ગણાતી હતી.

Verse 42

नवोग्रसेनस्य सुतास् तेषां कंसस्तु पूर्वजः तेषां पुत्राश्च पौत्राश् च शतशो ऽथ सहस्रशः

નવોગ્રસેનના અનેક પુત્રો હતા; તેમામાં કંસ જ્યેષ્ઠ હતો. તે વંશમાં પુત્રો અને પૌત્રો સૈકડાઓ, અરે હજારો થયા.

Verse 43

देवकस्य सुता पत्नी वसुदेवस्य धीमतः बभूव वन्द्या पूज्या च देवैरपि पतिव्रता

દેવકની પુત્રી ધીમાન વસુદેવની પત્ની બની. પતિવ્રતા હોવાથી તે વંદનીય અને પૂજનીય બની—દેવતાઓ દ્વારા પણ.

Verse 44

रोहिणी च महाभागा पत्नी चानकदुन्दुभेः पौरवी बाह्लिकसुता संपूज्यासीत्सुरैरपि

મહાભાગા રોહિણી આનકદુન્દુભિની પત્ની હતી. તે પૌરવી, બાહ્લિકની પુત્રી હતી અને દેવતાઓ દ્વારા પણ સમ્યક પૂજિત હતી.

Verse 45

असूत रोहिणी रामं बलश्रेष्ठं हलायुधम् आश्रितं कंसभीत्या च स्वात्मानं शान्ततेजसम्

રોહિણીયે રામ (બલરામ) ને જન્મ આપ્યો—બળમાં શ્રેષ્ઠ, હલાયુધધારી; કંસના ભયથી ત્યાં આશ્રય લીધેલો, પોતાના આત્મતેજથી શાંત પ્રકાશમાન।

Verse 46

जाते रामे ऽथ निहते षड्गर्भे चातिदक्षिणे वसुदेवो हरिं धीमान् देवक्यामुदपादयत्

રામના જન્મ પછી અને છ ગર્ભો નાશ પામ્યા પછી—અતિ શુભ ક્ષણે—ધીમાન વસુદેવે દેવકીમાંથી હરિને પ્રગટ કરાવ્યો। આ અવતરણ પરમ પતિની આજ્ઞાથી પશુજીવના પાશબંધનને શિથિલ કરી મુક્તિ તરફ દોરી જાય છે।

Verse 47

स एव परमात्मासौ देवदेवो जनार्दनः हलायुधश् च भगवान् अनन्तो रजतप्रभः

એ જ પરમાત્મા દેવોના દેવ છે; એ જ જનાર્દન છે; એ જ ભગવાન હલાયુધ છે; એ જ અનંત છે—રજતપ્રભાથી દીપ્ત. આ સર્વ નામો તે એક પરમ પતિને જ સૂચવે છે।

Verse 48

लिफ़े ओफ़् कृष्ण भृगुशापछलेनैव मानयन्मानुषीं तनुम् बभूव तस्यां देवक्यां वासुदेवो जनार्दन

ભૃગુના શાપથી ઊભી થયેલી શરતને માન આપીને જનાર્દન વાસુદેવે માનવ દેહ ધારણ કર્યો અને દેવકીમાં પ્રગટ થયો। કર્મજાળમાં લીલા ચાલે તોય પરમ પતિ અસંગ રહી જીવને મુક્તિ તરફ દોરી જાય છે।

Verse 49

उमादेहसमुद्भूता योगनिद्रा च कौशिकी नियोगाद्देवदेवस्य यशोदातनया ह्यभूत्

ઉમાના દેહમાંથી ઉત્પન્ન થયેલી યોગનિદ્રા—કૌશિકી—દેવદેવ (મહાદેવ) ની આજ્ઞાથી યશોદાની પુત્રી બની।

Verse 50

सा चैव प्रकृतिः साक्षात् सर्वदेवनमस्कृता पुरुषो भगवान्कृष्णो धर्ममोक्षफलप्रदः

તે નિશ્ચયે સాక్షાત્ પ્રકૃતિ—પરાશક્તિ—છે, જેને સર્વ દેવો નમસ્કાર કરે છે. અને તેઓ પરમ પુરુષ ભગવાન કૃષ્ણ છે, જે ધર્મ અને મોક્ષનાં ફળ આપે છે.

Verse 51

तां कन्यां जगृहे रक्षन् कंसात्स्वस्यात्मजं तदा चतुर्भुजं विशालाक्षं श्रीवत्सकृतलाञ्छनम्

ત્યારે કংসથી પોતાના સંતાનનું રક્ષણ કરવા તેણે તે કન્યાને ઉઠાવી લીધી; અને એ જ ક્ષણે શિશુ ચતુર્ભુજ, વિશાળ નેત્રવાળો, શ્રીવત્સચિહ્નધારી બની પ્રગટ થયો.

Verse 52

शङ्खचक्रगदापद्मं धारयन्तं जनार्दनम् यशोदायै प्रदत्त्वा तु वसुदेवश् च बुद्धिमान्

પછી અતિ બુદ્ધિમાન વસુદેવે શંખ, ચક્ર, ગદા અને પદ્મ ધારણ કરનાર સ્વયં જનાર્દનને યશોદાને સોંપી દીધા.

Verse 53

दत्त्वैनं नन्दगोपस्य रक्षतामिति चाब्रवीत् रक्षकं जगतां विष्णुं स्वेच्छया धृतविग्रहम्

તેણે તેને નંદગોપને સોંપીને કહ્યું, “એનું રક્ષણ કરજો.” તેઓ જગતના રક્ષક વિષ્ણુ હતા, જેમણે પોતાની સ્વેચ્છાથી દેહ ધારણ કર્યો હતો. (શૈવ દૃષ્ટિએ આવી રક્ષા-અવતરણો પરમ પતિ શિવની આજ્ઞા અને શક્તિથી જ થાય છે.)

Verse 54

प्रसादाच्चैव देवस्य शिवस्यामिततेजसः रामेण सार्धं तं दत्त्वा वरदं परमेश्वरम्

અમિત તેજવાળા દેવ શિવની કૃપાથી, વરદાન આપનાર પરમેશ્વર તેઓ રામ સાથે (દિવ્ય અનુગ્રહરૂપે) પ્રદાન થયા.

Verse 55

भूभारनिग्रहार्थं च ह्य् अवतीर्णं जगद्गुरुम् अतो वै सर्वकल्याणं यादवानां भविष्यति

પૃથ્વીના ભારને નિયંત્રિત કરવા જગદ્ગુરુ અવતર્યા છે; તેથી યાદવોને નિશ્ચયે સર્વમંગળ પ્રાપ્ત થશે।

Verse 56

अयं स गर्भो देवक्या यो नः क्लेश्यान्हरिष्यति उग्रसेनात्मजायाथ कंसायानकदुन्दुभिः

“દેવકીના ગર્ભમાં આ જ તે સંતાન છે, જે અમારા ક્લેશ હરશે”—એમ કહી આનકદુન્દુભિ (વસુદેવ) ઉગ્રસેનપુત્ર કંસને બોલ્યો।

Verse 57

निवेदयामास तदा जातां कन्यां सुलक्षणाम् अस्यास्तवाष्टमो गर्भो देवक्याः कंस सुव्रत

ત્યારે તેણે સુલક્ષણવાળી કન્યાના જન્મની જાણ કરી—“હે સુવ્રતી કંસ, આ દેવકીનું તારા માટે આઠમું સંતાન છે।”

Verse 58

मृत्युर् एव न संदेह इति वाणी पुरातनी ततस्तां हन्तुमारेभे कंसः सोल्लङ्घ्य चांबरम्

“મૃત્યુ જ—કોઈ સંદેહ નથી”—એવી પ્રાચીન વાણી બોલાઈ; ત્યારબાદ કંસ ઊંચા આસન પરથી ઉછળી તેને મારવા તત્પર થયો।

Verse 59

उवाचाष्टभुजा देवी मेघगंभीरया गिरा रक्षस्व तत्स्वकं देहम् आयातो मृत्युरेव ते

અષ્ટભુજા દેવીએ મેઘગંભીર વાણીમાં કહ્યું—“તું તારો દેહ બચાવ; તારા પર મૃત્યુ જ આવી પહોંચ્યું છે।”

Verse 60

रक्षमाणस्य देहस्य मायावी कंसरूपिणः किं कृतं दुष्कृतं मूर्ख जातः खलु तवान्तकृत्

દેહનું રક્ષણ કરવા તું પ્રયત્ન કરે છે ત્યારે કંસરૂપ ધારણ કરેલા તે માયાવીએ પૂછ્યું—“હે મૂર્ખ! મેં કયું દુષ્કૃત્ય કર્યું? ખરેખર જે જન્મ્યો છે એ જ તારો મૃત્યુકારક છે.”

Verse 61

देवक्याः स भयात्कंसो जघानैवाष्टमं त्विति स्मरन्ति विहितो मृत्युर् देवक्यास् तनयो ऽष्टमः

દેવકીના ભયથી કંસે “આ જ આઠમો છે” એમ માનીને (શિશુને) મારી નાખ્યો; પરંતુ સ્મરણ થાય છે કે કંસનો વિધિ-નિયત મૃત્યુ દેવકીનો આઠમો પુત્ર જ હતો—જે કંસ માટે સాక్షાત્ મૃત્યુરૂપ બનવાનો હતો।

Verse 62

यस्तत्प्रतिकृतौ यत्नो भोजस्यासीद्वृथा हरेः प्रभावान्मुनिशार्दूलास् तया चैव जडीकृतः

તેનો પ્રતિકાર કરવા ભોજરાજે કરેલો પ્રયત્ન સર્વથા વ્યર્થ રહ્યો; હે મુનિશાર્દૂલોઃ! હરિના પ્રભાવથી તે એ જ શક્તિથી જડ અને સ્તબ્ધ બની ગયો।

Verse 63

कंसो ऽपि निहतस्तेन कृष्णेनाक्लिष्टकर्मणा निहता बहवश्चान्ये देवब्राह्मणघातिनः

તે અક્લિષ્ટકર્મા શ્રીકૃષ્ણ દ્વારા કંસ પણ હણાયો; અને દેવો તથા બ્રાહ્મણોના ઘાતક એવા અનેક અન્ય પણ નાશ પામ્યા।

Verse 64

तस्य कृष्णस्य तनयाः प्रद्युम्नप्रमुखास् तथा बहवः परिसंख्याताः सर्वे युद्धविशारदाः

તે શ્રીકૃષ્ણના પ્રદ્યુમ્નપ્રમુખ અનેક પુત્રો હતા—સંખ્યાંમાં બહુ—અને તેઓ બધા યુદ્ધમાં નિપુણ હતા।

Verse 65

कृष्णपुत्राः समाख्याताः कृष्णेन सदृशाः सुताः पुत्रेष्वेतेषु सर्वेषु चारुदेष्णादयो हरेः

આ બધા કૃષ્ણના પુત્રો તરીકે પ્રસિદ્ધ થયા—કૃષ્ણ સમાન તેજસ્વી સંતાન. હરિના સર્વ પુત્રોમાં ચારુદેષ્ણ વગેરે અગ્રગણ્ય હતા.

Verse 66

विशिष्टा बलवन्तश् च रौक्मिणेयारिसूदनाः षोडशस्त्रीसहस्राणि शतमेकं तथाधिकम्

તેઓ વિશિષ્ટ અને બળવાન હતા—રુક્મિણીપુત્રના શત્રુઓનો સંહાર કરનાર. (કૃષ્ણને) સોળ હજાર સ્ત્રીઓ હતી, અને તેના ઉપર એક સો વધુ પણ.

Verse 67

कृष्णस्य तासु सर्वासु प्रिया ज्येष्ठा च रुक्मिणी तया द्वादशवर्षाणि कृष्णेनाक्लिष्टकर्मणा

કૃષ્ણની સર્વ પત્નીઓમાં રુક્મિણી જ્યેષ્ઠા પણ હતી અને પરમ પ્રિયા પણ. અક્લિષ્ટકર્મા કૃષ્ણે તેણી સાથે બાર વર્ષ (સુખપૂર્વક) વિતાવ્યાં.

Verse 68

उष्यता वायुभक्षेण पुत्रार्थं पूजितो हरः चारुदेष्णः सुचारुश् च चारुवेषो यशोधरः

પુત્રપ્રાપ્તિ માટે વાયુભક્ષણ કરીને તપમાં નિવાસ કરનારએ હર (શિવ)ની પૂજા કરી. ત્યારે તેઓ ચારુદેષ્ણ, સુચારુ, ચારુવેષ અને યશોધર નામે પ્રસિદ્ધ થયા.

Verse 69

चारुश्रवाश्चारुयशाः प्रद्युम्नः साम्ब एव च एते लब्धास्तु कृष्णेन शूलपाणिप्रसादतः

ચારુશ્રવા, ચારુયશા, પ્રદ્યુમ્ન અને સાંબ—આ બધા કૃષ્ણને શૂલપાણિ (ત્રિશૂલધારી શિવ)ની કૃપાપ્રસાદથી પ્રાપ્ત થયા.

Verse 70

तान् दृष्ट्वा तनयान्वीरान् रौक्मिणेयांश् च रुक्मिणीम् जाम्बवत्यब्रवीत्कृष्णं भार्या कृष्णस्य धीमतः

તે વીરસ્વરૂપ પુત્રોને—રુક્મિણીના રૌક્મિણેય પુત્રોને—અને રુક્મિણીને જોઈ, ધીમાન શ્રીકૃષ્ણની પત્ની જાંબવતીએ શ્રીકૃષ્ણને કહ્યું।

Verse 71

मम त्वं पुण्डरीकाक्ष विशिष्टं गुणवत्तरम् सुरेशसंमितं पुत्रं प्रसन्नो दातुमर्हसि

હે પુન્ડરીકાક્ષ! પ્રસન્ન થઈને મને એવો પુત્ર દાન કરો, જે વિશિષ્ટ, ગુણસમૃદ્ધ અને દેવાધિપતિઓ સમાન ઉત્તમ હોય।

Verse 72

जाम्बवत्या वचः श्रुत्वा जगन्नाथस्ततो हरिः तपस्तप्तुं समारेभे तपोनिधिरनिन्दितः

જાંબવતીના વચન સાંભળી, જગન્નાથ હરિએ ત્યારે તપ કરવા આરંભ કર્યો; નિર્દોષ અને તપનો નિધિ બની, તે સાધનાના તાપમાં પ્રવૃત્ત થયો।

Verse 73

सो ऽथ नारायणः कृष्णः शङ्खचक्रगदाधरः व्याघ्रपादस्य च मुनेर् गत्वा चैवाश्रमोत्तमम्

પછી નારાયણસ્વરૂપ કૃષ્ણ—શંખ, ચક્ર અને ગદા ધારણ કરનાર—મુનિ વ્યાઘ્રપાદના ઉત્તમ આશ્રમમાં ગયા।

Verse 74

ऋषिं दृष्ट्वा त्वङ्गिरसं प्रणिपत्य जनार्दनः दिव्यं पाशुपतं योगं लब्धवांस्तस्य चाज्ञया

અંગિરસ ઋષિને જોઈ જનાર્દને પ્રણામ કર્યો; અને તેમની આજ્ઞાથી તેણે દિવ્ય પાશુપત યોગ પ્રાપ્ત કર્યો—જે પશુ (બંધ જીવ)ને પાશ (બંધન)માંથી મુક્ત કરી પતિ, પરમેશ્વર શિવ તરફ દોરી જાય છે।

Verse 75

प्रलुप्तश्मश्रुकेशश् च घृताक्तो मुञ्जमेखली दीक्षितो भगवान्कृष्णस् तताप च परंतपः

દાઢી અને વાળ મુંડાવી, ઘીથી અભિષિક્ત થઈ, મુંજ-ઘાસની મેખલા ધારણ કરીને, દીક્ષિત ભગવાન શ્રીકૃષ્ણ—હે પરંતપ—તપ કરવા લાગ્યા।

Verse 76

ऊर्ध्वबाहुर् निरालंबः पादाङ्गुष्ठाग्रधिष्ठितः फलाम्बनिलभोजी च ऋतुत्रयम् अधोक्षजः

બાહુઓ ઊંચી રાખી, કોઈ આધાર વિના, પગના મોટા અંગૂઠાના અગ્ર પર સ્થિત રહી, ફળ-જળ-વાયુ માત્રથી જીવન નિર્વાહ કરી, ત્રણ ઋતુઓ સુધી—તે અધોક્ષજ, ઇન્દ્રિયાતીત પ્રભુ, અડગ રહ્યો।

Verse 77

तपसा तस्य संतुष्टो ददौ रुद्रो बहून् वरान् साम्बं जांबवतीपुत्रं कृष्णाय च महात्मने

તેની તપશ્ચર્યાથી પ્રસન્ન થઈ રુદ્રે અનેક વરદાન આપ્યાં; અને મહાત્મા શ્રીકૃષ્ણને જાંબવતીથી જન્મેલો પુત્ર સામ્બ અર્પણ કર્યો।

Verse 78

तथा जांबवती चैव सांबं भार्या हरेः सुतम् प्रहर्षमतुलं लेभे लब्ध्वादित्यं यथादितिः

એ જ રીતે હરિની પત્ની જાંબવતીએ પણ પુત્ર સામ્બને પ્રાપ્ત કર્યો; અને તેને અતુલ હર્ષ થયો—જેમ અદિતિએ આદિત્ય (સૂર્ય) પ્રાપ્ત કરીને।

Verse 79

बाणस्य च तदा तेन छेदितं मुनिपुङ्गवाः भुजानां चैव साहस्रं शापाद्रुद्रस्य धीमतः

હે મુનિશ્રેષ્ઠો, ત્યારે તે પરાક્રમી પુરુષે બાણની સહસ્ર ભુજાઓ કાપી નાખી; આ ધીમાન રુદ્રના શાપનું ફળ હતું।

Verse 80

अथ दैत्यवधं चक्रे हलायुधसहायवान् तथा दुष्टक्षितीशानां लीलयैव रणाजिरे

ત્યારે હલાયુધ (બલરામ)ની સહાયથી તેણે દૈત્યોનો વધ કર્યો; અને રણભૂમિમાં દુષ્ટ ભૂપતિઓને પણ માત્ર લીલા રૂપે જ પરાજિત કર્યા।

Verse 81

स हत्वा देवसम्भूतं नरकं दैत्यपुङ्गवम् ब्राह्मणस्योर्ध्वचक्रस्य वरदानान्महात्मनः

દેવસમ્ભૂત દૈત્યોમાં શ્રેષ્ઠ નરકનો તેણે વધ કર્યો; આ મહાત્મા બ્રાહ્મણ ઊર્ધ્વચક્રના વરદાનના પ્રભાવથી શક્ય બન્યું।

Verse 82

स्वोपभोग्यानि कन्यानां षोडशातुलविक्रमः शताधिकानि जग्राह सहस्राणि महाबलः

સોળ વર્ષની વયથી અતુલ વિક્રમવાળો એ મહાબલી પોતાના ભોગાર્થે કન્યાઓના અનેક સહસ્ર—લાખથી પણ વધુ—ગ્રહણ કર્યાં।

Verse 83

शापव्याजेन विप्राणाम् उपसंहृतवान् कुलम् संहृत्य तत्कुलं चैव प्रभासे ऽतिष्ठदच्युतः

બ્રાહ્મણોના શાપને બહાનું બનાવી તેણે તે કુળનો ઉપસંહાર કર્યો; અને તે વંશ સંહરી અચ્યુત પ્રભાસે સ્થિર રહ્યો।

Verse 84

तदा तस्यैव तु गतं वर्षाणामधिकं शतम् कृष्णस्य द्वारकायां वै जराक्लेशापहारिणः

ત્યારે કૃષ્ણની એ દ્વારકામાં—જે જરા અને ક્લેશ હરણ કરનારી તરીકે પ્રસિદ્ધ છે—સો વર્ષથી વધુ સમય વીતી ગયો હતો।

Verse 85

विश्वामित्रस्य कण्वस्य नारदस्य च धीमतः शापं पिण्डारके ऽरक्षद् वचो दुर्वाससस्तदा

ત્યારે પિંડારકમાં વિશ્વામિત્ર, કણ્વ અને ધીમાન નારદે ઉચ્ચારેલા શાપથી દુર્વાસા મુનિના વચને તેમને રક્ષા કરી।

Verse 86

त्यक्त्वा च मानुषं रूपं जरकास्त्रच्छलेन तु अनुगृह्य च कृष्णो ऽपि लुब्धकं प्रययौ दिवम्

જરાના બાણના બહાને માનુષરૂપ ત્યજી, શિકારી પર પણ અનુગ્રહ કરીને, શ્રીકૃષ્ણ દિવ્યલોકને પ્રસ્થાન કર્યા।

Verse 87

अष्टावक्रस्य शापेन भार्याः कृष्णस्य धीमतः चौरैश्चापहृताः सर्वास् तस्य मायाबलेन च

અષ્ટાવક્રના શાપથી ધીમાન કૃષ્ણની સર્વ પત્નીઓ ચોરો દ્વારા અપહૃત થઈ—તે (શાપજન્ય) માયાબળના પ્રભાવથી પણ।

Verse 88

बलभद्रो ऽपि संत्यज्य नागो भूत्वा जगाम च महिष्यस्तस्य कृष्णस्य रुक्मिणीप्रमुखाः शुभाः

બલભદ્રે પણ દેહ ત્યજી નાગરૂપ ધારણ કરીને પ્રસ્થાન કર્યું; તેમજ કૃષ્ણની શુભ મહિષીઓ—રુક્મિણીપ્રમુખ—પણ (મર્ત્યભાવથી) નિવૃત્ત થઈ।

Verse 89

सहाग्निं विविशुः सर्वाः कृष्णेनाक्लिष्टकर्मणा रेवती च तथा देवी बलभद्रेण धीमता

અક્લિષ્ટકર્મા કૃષ્ણ સાથે તેઓ સર્વે પવિત્ર અગ્નિમાં પ્રવેશ્યા; તેમજ દેવી રેવતી પણ ધીમાન બલભદ્ર સાથે (અગ્નિમાં) પ્રવેશી।

Verse 90

प्रविष्टा पावकं विप्राः सा च भर्तृपथं गता प्रेतकार्यं हरेः कृत्वा पार्थः परमवीर्यवान्

હે વિપ્રો, તે અગ્નિમાં પ્રવેશી પતિના માર્ગે ગઈ. હરિના પ્રેતકાર્ય કરીને પરમવીર્યવાન પાર્થ આગળ વધ્યો.

Verse 91

रामस्य च तथान्येषां वृष्णीनामपि सुव्रतः कन्दमूलफलैस्तस्य बलिकार्यं चकार सः

સુવ્રતધારી તે સંયમી મુનિએ રામ તથા અન્ય વૃષ્ણિઓ માટે પણ વિધિપૂર્વક બલિકાર્ય કર્યું. કંદ, મૂળ અને ફળોથી બલિ અર્પી.

Verse 92

द्रव्याभावात् स्वयं पार्थो भ्रातृभिश् च दिवं गतः एवं संक्षेपतः प्रोक्तः कृष्णस्याक्लिष्टकर्मणः

દ્રવ્યના અભાવે પાર્થ પોતાના ભાઈઓ સાથે સ્વર્ગે ગયો. આ રીતે કૃષ્ણના અક્લિષ્ટ, અનાયાસ કર્મચરિતનું વર્ણન સંક્ષેપમાં કહેવાયું.

Verse 93

प्रभावो विलयश्चैव स्वेच्छयैव महात्मनः इत्येतत्सोमवंशानां नृपाणां चरितं द्विजाः

તેમનો પ્રભાવ અને તેમનો વિલય—બંને તે મહાત્માની સ્વઇચ્છાથી જ થયા. હે દ્વિજોઃ આ સોમવંશી રાજાઓનું ચરિત છે.

Verse 94

यः पठेच्छृणुयाद्वापि ब्राह्मणान् श्रावयेदपि स याति वैष्णवं लोकं नात्र कार्या विचारणा

જે આનું પાઠ કરે, અથવા સાંભળે, અથવા બ્રાહ્મણોને પાઠ કરાવે—તે વૈષ્ણવ લોકને પામે; તેમાં વિચાર કરવાની જરૂર નથી.