Adhyaya 37

Verse 1

इति श्रीकूर्मपुराणे षट्साहस्त्र्यां संहितायां पूर्वविभागे षट्त्रिंशो ऽध्यायः मार्कण्डय उवाच तपनस्य सुता देवी त्रिषु लोकेषु विश्रुता / समागता महाभागा यमुना यत्र निम्नगा

આ રીતે શ્રીકૂર્મપુરાણની ષટ્સાહસ્ત્રી સંહિતાના પૂર્વવિભાગમાં છત્રીસમો અધ્યાય. માર્કંડેય બોલ્યા—તપન (સૂર્ય)ની પુત્રી દેવી, જે ત્રિલોકમાં વિખ્યાત છે, તે મહાભાગા યમુના જ્યાં નદી વહે છે ત્યાં આવી પહોંચી છે.

Verse 2

येनैव निः सृता गङ्गा तेनैव यमुना गता / योजनानां सहस्त्रेषु कीर्तनात् पापनाशनी

જે જ સ્ત્રોતમાંથી ગંગા નીકળી, એ જ સ્ત્રોતમાંથી યમુના પણ વહેવા લાગી. હજારો યોજન દૂરથી પણ માત્ર કીર્તન-સ્મરણથી તે પાપનો નાશ કરે છે.

Verse 3

तत्र स्नात्वा च पीत्वा च यमुनायां युधिष्ठिर / सर्वपापविनिर्मुक्तः पुनात्यासप्तमं कुलम् / प्राणांस्त्यजति यस्तत्र स याति परमां गतिम्

હે યુધિષ્ઠિર! ત્યાં યમુનામાં સ્નાન કરીને અને તેનું જળ પીને મનુષ્ય સર્વ પાપોથી મુક્ત થાય છે અને સાતમી પેઢી સુધી પોતાના કુળને પવિત્ર કરે છે. અને જે ત્યાં પ્રાણ ત્યજે છે તે પરમ ગતિને પામે છે.

Verse 4

अग्नितीर्थमिति ख्यातं यमुनादक्षिण तटे / पश्चिमे धर्मराजस्य तीर्थं त्वनरकं स्मृतम् / तत्र स्नात्वा दिवं यान्ति ये मृतास्ते ऽपुनर्भवाः

યમુનાના દક્ષિણ કાંઠે ‘અગ્નિતીર્થ’ નામે પ્રસિદ્ધ તીર્થ છે. તેના પશ્ચિમે ધર્મરાજનું તીર્થ ‘અનરક’ તરીકે સ્મરાય છે. ત્યાં સ્નાન કરીને જે (પછી) મરે છે, તેઓ સ્વર્ગે જાય છે અને પુનર્જન્મ પામતા નથી.

Verse 5

कृष्णपक्षे चतुर्दश्यां स्नात्वा संतर्पयेच्छुचिः / धर्मराजं महापापैर्मुच्यते नात्र संशयः

કૃષ્ણપક્ષની ચતુર્દશીએ સ્નાન કરીને શુદ્ધ બની ધર્મરાજને તર્પણ કરવું જોઈએ; તેથી મહાપાપોથી મુક્તિ મળે છે—એમાં સંશય નથી.

Verse 6

दश तीर्थसहस्त्राणि त्रिंशत्कोट्यस्तथापराः / प्रयागे संस्थितानि स्युरेवमाहुर्मनीषिणः

દસ હજાર તીર્થો અને તેના ઉપરાંત વધુ ત્રીસ કરોડ, પ્રયાગમાં સ્થિત છે—એવું મનીષીઓ કહે છે.

Verse 7

तिस्त्रः कोट्योर्ऽधकोटी च तीर्थानां वायुरब्रवीत् / दिवि भूम्यन्तरिक्षे च तत्सर्वं जाह्नवी स्मृता

વાયુએ કહ્યું કે તીર્થો ત્રણ કરોડ અને અર્ધકરોડ છે; સ્વર્ગ, પૃથ્વી અને અંતરિક્ષમાં જે કંઈ છે તે સર્વ જાહ્નવી (ગંગા) તરીકે સ્મરાય છે.

Verse 8

यत्र गङ्गा महाभागा स देशस्तत् तपोवनम् / सिद्धिक्षेत्रं तु तज्ज्ञेयं गङ्गातीरसमाश्रितम्

જ્યાં મહાભાગા ગંગા વહે છે, તે પ્રદેશ તપોવન છે; ગંગાતીરને આશ્રય કરેલ હોવાથી તેને સિદ્ધિક્ષેત્ર જાણવું જોઈએ.

Verse 9

यत्र देवो महादेवो देव्या सह महेश्वरः / आस्ते वटेश्वरो नित्यं तत् तीर्थं तत् तपोवनम्

જ્યાં દેવાધિદેવ મહાદેવ મહેશ્વર દેવીસહ વટેશ્વર રૂપે નિત્ય વસે છે—એ જ તીર્થ છે, એ જ તપોવન છે.

Verse 10

इदं सत्यं द्विजातीनां साधूनामात्मजस्य च / सुहृदां च जपेत् कर्णे शिष्यस्यानुगतस्य तु

આ ઉપદેશ દ્વિજોને, સાધુજનને, પોતાના પુત્રને અને વિશ્વાસુ સુહૃદોને સત્યરૂપે કહેવા યોગ્ય છે; પરંતુ ભક્તિપૂર્વક અનુગત અને વિનયી શિષ્યના કાનમાં જ ધીમેથી જપીને કહેવું।

Verse 11

इदं धन्यमिदं स्वर्ग्यमिदं मेध्यमिदं सुखम् / इदं पुण्यमिदं रम्यं पावनं धर्म्यमुत्तमम्

આ ધન્ય છે, આ સ્વર્ગપ્રદ છે, આ શુદ્ધિકારક છે, આ સુખરૂપ છે. આ પુણ્ય છે, આ રમ્ય છે, આ પાવન છે—આ ધર્માનુરૂપ ઉત્તમ માર્ગ છે।

Verse 12

महर्षोणामिदं गुह्यं सर्वपापप्रमोचनम् / अत्राधीत्य द्विजो ऽध्यायं निर्मलत्वमवाप्नुयात्

આ મહર્ષિઓનો ગુહ્ય ઉપદેશ છે, જે સર્વ પાપોનું પ્રાયશ્ચિત્ત/મોચન કરે છે. અહીં આ અધ્યાય અધ્યયન કરવાથી દ્વિજ અંતઃકરણની નિર્મળતા પામે છે।

Verse 13

यश्चेदं शृणुयान्नित्यं तीर्थं पुण्यं सदा शुचिः / जातिस्मरित्वं लभते नाकपृष्ठे च मोदते

જે સદા શુચિ રહી આ પુણ્ય તીર્થકથાનું નિત્ય શ્રવણ કરે છે, તે પૂર્વજન્મસ્મૃતિ પામે છે અને સ્વર્ગલોકમાં આનંદ કરે છે।

Verse 14

प्राप्यन्ते तानितीर्थानि सद्भिः शिष्टानुदर्शिभिः / स्नाहि तीर्थेषु कौरव्य न च वक्रमतिर्भव

તે તીર્થો સદ્જનો દ્વારા પ્રાપ્ત થાય છે—જે શિષ્ટોના આચરણને અનુસરે છે. હે કૌરવ્ય, તીર્થોમાં સ્નાન કર અને વક્રમતિ ન થા।

Verse 15

एवमुक्त्वा स भगवान् मार्कण्डेयो महामुनिः / तीर्तानि कथयामास पृथिव्यां यानि कानिचित्

આ રીતે કહીને ભગવાન મહામુનિ માર્કંડેયે પૃથ્વી પર રહેલા કેટલાક પવિત્ર તીર્થોનું વર્ણન આરંભ્યું।

Verse 16

भूसमुद्रादिसंस्थानं प्रमाणं ज्योतिषां स्थितम् / पृष्टः प्रोवाच सकलमुक्त्वाथ प्रययो मुनिः

પ્રશ્ન થતાં મુનિએ પૃથ્વી-સમુદ્ર વગેરેની રચના તથા જ્યોતિષ્કોના નિશ્ચિત પ્રમાણ અને સ્થિતિ સર્વ રીતે કહી; બધું કહીને પછી મુનિ પ્રસ્થાન કર્યા।

Verse 17

य इदं कल्यमुत्थाय पठते ऽथ शृणोति वा / मुच्यते सर्वपापेभ्यो रुद्रलोकं स गच्छति

જે પ્રાતઃકાળે ઊઠીને આ મંગલમય પાઠનું પઠન કરે છે અથવા માત્ર શ્રવણ પણ કરે છે, તે સર્વ પાપોથી મુક્ત થઈ રુદ્રલોકને પામે છે।