Adhyaya 31
Kapardeśvara at Piśācamocana — Liberation of a Piśāca and the Brahmapāra Hymn
પાછલા અધ્યાયની સમાપ્તિ પછી સૂત તીર્થયાત્રાનો પ્રવાહ આગળ વધારે છે. ઋષિઓ ગુરુને વંદન કરીને પિશાચમોચન તીર્થ પર શૂલધારી શિવના અક્ષય લિંગ ‘કપર્દેશ્વર’ના દર્શન માટે જાય છે. સ્નાન અને પિતૃતર્પણ કર્યા પછી તેઓ એક ભયજનક છતાં પ્રકાશક ઘટના જુએ છે—મંદિર પાસે વાઘ હરણીએ મારી નાખે છે; ત્યારબાદ દિવ્ય તેજ પ્રગટે છે, ગણો સાથે પુષ્પવૃષ્ટિ થાય છે, જે સ્થળની અદભુત શક્તિ દર્શાવે છે. આશ્ચર્યચકિત જૈમિની આદિ અચ્યુત/વ્યાસને કપર્દેશ્વરનું માહાત્મ્ય પૂછે છે. વ્યાસ કહે છે—અહીં પાપનાશ, વિઘ્નનિવૃત્તિ અને છ માસમાં યોગસિદ્ધિ મળે છે. પછી દૃષ્ટાંત: તપસ્વી શંકુકર્ણને એક ભૂખ્યો પિશાચ મળે છે; તે સ્વીકારે છે કે કાશીમાં વિશ્વેશ્વર દર્શન કર્યા છતાં પૂજા-દાનની અવગણના કરવાથી તે પતિત થયો. શંકુકર્ણના ઉપદેશથી તે સ્નાન કરી કપર્દેશ્વરનું સ્મરણ કરીને સમાધિમાં પ્રવેશે છે, દિવ્યરૂપે પરિવર્તિત થાય છે અને રુદ્ર પ્રકાશિત વેદસ્વરૂપ મંડળને પામે છે. શંકુકર્ણ ‘બ્રહ્મપાર’ નામે વેદાંતિક સ્તોત્ર ગાઈ અદ્વૈત જ્ઞાન-આનંદ સ્વરૂપ લિંગનું પ્રાકટ્ય અનુભવી તેમાં લીન થાય છે. અંતે નિત્ય શ્રવણ-પાઠનું ફળ અને ઋષિઓનું ત્યાં રહી પૂજન કરવાનો સંકલ્પ વર્ણવાય છે.
Shlokas
Verse 1
इति श्रीकूर्मपुराणे षट्साहस्त्र्यां संहितायां पूर्वविभागेत्रिंशो ऽध्यायः सूत उवाच समाभाष्य मुनीन् धीमान् देवदेवस्य शूलिनः / जगाम लिङ्गं तद् द्रष्टुं कपर्देश्वरमव्ययम्
આ રીતે શ્રીકૂર્મપુરાણની ષટ્સાહસ્ત્રી સંહિતાના પૂર્વવિભાગમાં ત્રિંશ અધ્યાય પૂર્ણ થયો. સૂત બોલ્યા—મુનિઓને આદરથી સંબોધી તે ધીમાન દેવદેવ શૂલિનના અવ્યય કપર્દેશ્વર લિંગના દર્શન માટે પ્રસ્થાન કર્યો.
Verse 2
स्नात्वा तत्र विधानेन तर्पयित्वा पितॄन् द्विजाः / पिशाचमोचने तीर्थे पूजयामास शूलिनम्
ત્યાં વિધાનપૂર્વક સ્નાન કરીને અને પિતૃઓને તર્પણ અર્પણ કરીને, દ્વિજોએ ‘પિશાચમોચન’ તીર્થમાં શૂલિન (ત્રિશૂલધારી શિવ)ની પૂજા કરી.
Verse 3
तत्राश्चर्यमपश्यंस्ते मुनयो गुरुणा सह / मेनिरे क्षेत्रमाहात्म्यं प्रणेमुर्गिरिशं हरम्
ત્યાં તે મુનિઓએ ગુરુ સાથે એક અદ્ભુત આશ્ચર્ય જોયું. તેમણે તે ક્ષેત્રનું માહાત્મ્ય માન્યું અને ગિરિશ હર (શિવ)ને પ્રણામ કર્યા.
Verse 4
कश्चिदभ्याजगामेदं शार्दूलो घोररूपधृक् / मृगीमेकां भक्षयितुं कपर्देश्वरमुत्तमम्
ત્યારે ઘોર રૂપ ધારણ કરેલો એક વાઘ, એક મૃગીનું ભક્ષણ કરવા, તે ઉત્તમ કપર્દેશ્વર ધામ તરફ આવી પહોંચ્યો.
Verse 5
तत्र सा भीतहृदया कृत्वा कृत्वा प्रदक्षिणम् / धावमाना सुसंभ्रान्ता व्याघ्रस्य वशमागता
ત્યાં તે ભયગ્રસ્ત હૃદયથી વારંવાર પ્રદક્ષિણા કરતી રહી; પછી અત્યંત ગભરાટમાં દોડતી દોડતી વ્યાઘ્રના વશમાં આવી ગઈ।
Verse 6
तां विदार्य नखैस्तीक्ष्णैः शार्दूलः सुमहाबलः / जगाम चान्यं विजनं देशं दृष्ट्वा मुनीश्वरान्
તીક્ષ્ણ નખોથી તેને ચીરીને તે મહાબળવાન વ્યાઘ્ર, મુનીશ્વરોને જોઈને, બીજા એક નિર્જન પ્રદેશમાં ચાલ્યો ગયો।
Verse 7
मृतमात्रा च सा बाला कपर्देशाग्रतो मृगी / अदृश्यत महाज्वाला व्योम्नि सूर्यसमप्रभा
એ બાળ મૃગી જાણે મરી ગઈ હોય તેમ કપર્દેશની સામે જ ઢળી પડી; ત્યારે આકાશમાં સૂર્યસમ તેજવાળી એક મહાજ્વાળા દેખાઈ।
Verse 8
त्रिनेत्रा नीलकण्ठा च शशाङ्काङ्कितमूर्धजा / वृषाधिरूढा पुरुषैस्तादृशैरेव संवृता
તે ત્રિનેત્રી, નીલકંઠી અને મસ્તક પર ચંદ્રચિહ્ન ધારણ કરનારી છે; વृषભ પર આરૂઢ થઈ, સમાન દિવ્ય સ્વરૂપના પરિચરો વડે ઘેરાયેલી છે।
Verse 9
पुष्पवृष्टिं विमुञ्चिन्ति खेचरास्तस्य मूर्धनि / गणेश्वरः स्वयं भूत्वा न दृष्टस्तत्क्षणात् ततः
આકાશમાં વિહરતા દેવોએ તેના મસ્તક પર પુષ્પવર્ષા કરી; પછી ગણેશ્વર સ્વયં પ્રગટ થઈ, તે જ ક્ષણથી અદૃશ્ય થઈ ગયા।
Verse 10
दृष्ट्वैतदाश्चर्यवरं जैमिनिप्रमुखा द्विजाः / कपर्देश्वरमाहात्म्यं पप्रच्छुर्गुरुमच्युतम्
આ પરમ અદ્ભુત આશ્ચર્ય જોઈને જૈમિનીપ્રમુખ દ્વિજ ઋષિઓએ પોતાના ગુરુ અચ્યુતને કપર્દેશ્વરના માહાત્મ્ય વિષે પૂછ્યું.
Verse 11
तेषां प्रोवाच भगवान् देवाग्रे चोपविश्य सः / कपर्देशस्य माहात्म्यं प्रणम्य वृषभध्वजम्
પછી ભગવાન દેવતાઓની સમક્ષ બેસીને બોલ્યા અને વૃષભધ્વજ શિવને પ્રણામ કરીને કપર્દેશનું માહાત્મ્ય પ્રગટ કર્યું.
Verse 12
इदं देवस्य तल्लिङ्गं कपर्दोश्वरमुत्तमम् / स्मृत्वैवाशेषपापौघं क्षिप्रमस्य विमुञ्चति
આ દેવનું તે પવિત્ર લિંગ છે—ઉત્તમ કપર્દોશ્વર. માત્ર તેનું સ્મરણ કરતાં જ મનુષ્ય સર્વ પાપસમૂહમાંથી શીઘ્ર મુક્ત થાય છે.
Verse 13
कामक्रोधादयो दोषा वाराणसीनिवासिनाम् / विघ्नाः सर्वे विनश्यन्ति कपर्देश्वरपूजनात्
વારાણસીના નિવાસીઓના કામ-ક્રોધાદિ દોષો તથા સર્વ વિઘ્નો કપર્દેશ્વર (શિવ)ની પૂજાથી નાશ પામે છે.
Verse 14
तस्मात् सदैव द्रष्टव्यं कपर्देश्वरमुत्तमम् / पूजितव्यं प्रयत्नेन स्तोतव्यं वैदिकैः स्तवैः
અતએવ ઉત્તમ કપર્દેશ્વરનું સદૈવ દર્શન કરવું જોઈએ; પ્રયત્નપૂર્વક પૂજા કરવી જોઈએ અને વૈદિક સ્તવોથી સ્તુતિ કરવી જોઈએ.
Verse 15
ध्यायतामत्र नियतं योगिनां शान्तचेतसाम् / जायते योगसंसिद्धिः सा षण्मासे न संशयः
અહીં શાંતચિત્ત અને સંયમી યોગીઓ નિયમપૂર્વક ધ્યાન કરે તો યોગસિદ્ધિ અવશ્ય થાય—છ માસમાં, તેમાં સંશય નથી।
Verse 16
ब्रह्महत्यादयः पापा विनश्यन्त्यस्य पूजनात् / पिशाचमोचने कुण्डे स्नातस्यात्र समीपतः
તેમની પૂજાથી બ્રહ્મહત્યા વગેરે પાપો નાશ પામે છે—વિશેષ કરીને પિશાચમોચન કુંડમાં સ્નાન કરીને અહીં નજીક રહેતાં માટે।
Verse 17
अस्मिन् क्षेत्रे पुरा विप्रास्तपस्वी शंसितव्रतः / शङ्कुकर्ण इति ख्यातः पूजयामास शङ्करम् / जजाप रुद्रमनिशं प्रणवं ब्रह्मरूपिणम्
આ ક્ષેત્રમાં પ્રાચીનકાળે શંસિતવ્રતવાળા તપસ્વી બ્રાહ્મણ ‘શંકુકર્ણ’ નામે પ્રસિદ્ધ હતા; તેમણે શંકરની પૂજા કરી અને બ્રહ્મરૂપ પ્રણવ ‘ઓં’ એવા રુદ્રમંત્રનો અવિરત જપ કર્યો।
Verse 18
पुष्पधूपादिभिः स्तोत्रैर्नमस्कारैः प्रदक्षिणैः / उवास तत्र योगात्मा कृत्वा दीक्षां तु नैष्ठिकीम
પુષ્પ-ધૂપાદિ અર્પણો, સ્તોત્રો, નમસ્કાર અને પ્રદક્ષિણાઓ સાથે યોગાત્મા પુરુષે નૈષ્ઠિકી દીક્ષા લઈને ત્યાં નિવાસ કર્યો।
Verse 19
कदाचिदागतं प्रेतं पश्यति स्म क्षुधान्वितम् / अस्थिचर्मपिनद्धाङ्गं निः श्वसन्तं मुहुर्मुहुः
એક વખત તેમણે ભૂખથી પીડિત એક પ્રેતને આવતું જોયું; જેના અંગો માત્ર અસ્થિ અને ચર્મથી જ બંધાયેલા હતા અને તે વારંવાર હાંફતું શ્વાસ લેતું હતું।
Verse 20
तं दृष्ट्वा स मुनिश्रेष्ठः कृपया परया युतः / प्रोवाच को भवान् कस्माद् देशाद् देशमिमंश्रितः
તેણે તેને જોઈ મુનિશ્રેષ્ઠ પરમ કરુણાથી યુક્ત થઈ બોલ્યા—“તમે કોણ છો? કયા દેશમાંથી આવ્યા છો, અને આ ભૂમિમાં શા માટે આશ્રય લીધો છે?”
Verse 21
तस्मै पिशाचः क्षुधया पीड्यमानो ऽब्रवीद् वचः / पूर्वजन्मन्यहं विप्रो धनधान्यसमन्वितः / पुत्रपौत्रादिभिर्युक्तः कुटुम्बभरणोत्सुकः
ત્યારે ભૂખથી પીડાતો પિશાચ બોલ્યો—“પૂર્વજન્મમાં હું બ્રાહ્મણ હતો, ધન-ધાન્યથી સમૃદ્ધ, પુત્ર-પૌત્રાદિથી યુક્ત, અને કુટુંબના ભરણપોષણમાં તત્પર હતો।”
Verse 22
न पूजिता मया देवा गावो ऽप्यतिथयस्तथा / न कदाचित् कृतं पुण्यमल्पं वा स्वल्पमेव वा
“મેં દેવોની પૂજા કરી નથી; ગાયો અને અતિથિઓનું પણ સન્માન કર્યું નથી. ક્યારેય કોઈ પુણ્યકર્મ કર્યું નથી—મોટું તો નહીં, અતિ નાનું પણ નહીં।”
Verse 23
एकदा भगवान् देवो गोवृषेश्वरवाहनः / विश्वेश्वरो वाराणस्यां दृष्टः स्पृष्टे नमस्कृतः
“એક વાર વારાણસીમાં ભગવાન—વૃષભવાહન ગોવૃષેશ્વર—વિશ્વેશ્વરને જોયા; દર્શન કરીને, સ્પર્શ કરીને, શ્રદ્ધાપૂર્વક નમસ્કાર કર્યો।”
Verse 24
तदाचिरेण कालेन पञ्चत्वमहमागतः / न दृष्टं नन्मया घोरं यमस्य वदनं मुने
“પછી થોડા જ સમયમાં હું પંચત્વને (મૃત્યુને) પ્રાપ્ત થયો. પરંતુ, હે મુને, મેં યમનું તે ભયાનક મુખ જોયું નથી.”
Verse 25
ईदृशीं योनिमापन्नः पैशाचीं क्षुधयान्वितः / पिपासयाधुनाक्रान्तो न जानामि हिताहितम्
આવી પિશાચ-યોનિમાં પડીને હું ભૂખથી પીડિત છું; અને હવે તરસે મને ઘેરી લીધો છે. મારા માટે હિત શું અને અહિત શું—હવે હું ઓળખી શકતો નથી.
Verse 26
यदि कञ्चित् समुद्धर्तुमुपायं पश्यसि प्रभो / कुरुष्व तं नमस्तुभ्यं त्वामहं शरणं गतः
હે પ્રભુ! જો મને આ દુઃખમાંથી ઉગારવાનો કોઈ ઉપાય તમને દેખાતો હોય, તો કૃપા કરીને તે કરો. તમને નમસ્કાર—હું માત્ર તમારી જ શરણમાં આવ્યો છું.
Verse 27
इत्युक्तः शङ्कुकर्णो ऽथ पिशाचमिदमब्रवीत् / त्वादृशो न हि लोके ऽस्मिन् विद्यते पुण्यकृत्तमः
આ રીતે કહ્યા પછી શઙ્કુકર્ણે તે પિશાચને કહ્યું—“આ લોકમાં તારા જેવો કોઈ નથી; પુણ્યકર્મ કરવામાં તારા કરતાં ઉત્તમ કોઈ નથી.”
Verse 28
यत् त्वया भगवान् पूर्वं दृष्टो विश्वेश्वरः शिवः / संस्पृष्टो वन्दितो भूयः को ऽन्यस्त्वत्सदृशो भुवि
કારણ કે તું પહેલાં ભગવાન શિવ—વિશ્વેશ્વર, જગતના સ્વામી—ના દર્શન કર્યાં; પછી ફરી તેમને સ્પર્શ કરીને પુનઃ વંદન-પૂજન કર્યું. ધરતી પર તારા સમાન બીજો કોણ છે?
Verse 29
तेन कर्मविपाकेन देशमेतं समागतः / स्नानं कुरुष्व शीघ्रं त्वमस्मिन् कुण्डे समाहितः / येनेमां कुत्सितां योनिं क्षिप्रमेव प्रहास्यसि
તે કર્મના વિપાકથી તું આ સ્થળે આવ્યો છે. તેથી મનને એકાગ્ર કરીને આ કુંડમાં ત્વરિત સ્નાન કર; એથી તું આ નિંદિત યોનિને શીઘ્ર જ ત્યજી દેશે.
Verse 30
स एवमुक्तो मुनिना पिशाचो दयालुना देववरं त्रिनेत्रम् / स्मृत्वा कपर्देश्वरमीशितारं चक्रे समाधाय मनो ऽवगाहम्
દયાળુ મુનિના ઉપદેશથી તે પિશાચ દેવોમાં શ્રેષ્ઠ ત્રિનેત્ર કપરદેશ્વર પરમેશ્વરને સ્મરી મનને સમાધિમાં સ્થિર કરી ગાઢ ધ્યાનમાં લીન થયો।
Verse 31
तदावगाढो मुनिसंनिधाने ममार दिव्याभरणोपपन्नः / अदृश्यतार्कप्रतिमे विमाने शशाङ्कचिह्नाङ्कितचारुमौलिः
ત્યારે મુનિઓના સાન્નિધ્યમાં જ તે ગાઢ અવસ્થામાં પ્રવેશ્યો; અને ત્યાં દિવ્ય આભૂષણોથી શોભિત એક તેજસ્વી પુરુષ પ્રગટ થયો—અદૃશ્ય તારાઓ સમાન વિમાનમાં આસનસ્થ, જેના સુંદર મૌલિ પર ચંદ્રચિહ્ન અંકિત હતું।
Verse 32
विभाति रुद्रैरभितो दिवस्थैः समावृतो योगिभैरप्रमेयैः / सबालखिल्यादिभिरेष देवो यथोदये भानुरशेषदेवः
એ દેવ સ્વર્ગસ્થ રુદ્રોથી સર્વ તરફથી આવૃત, અપાર યોગીઓ તથા બાલખિલ્યાદિ ઋષિઓથી પરિભ્રમિત થઈ એવો પ્રકાશે છે, જેમ ઉદયકાળે સર્વ દેવોમાં મધ્યે સૂર્ય તેજે છે।
Verse 33
स्तुवन्ति सिद्धा दिवि देवसङ्घा नृत्यन्ति दिव्याप्सरसो ऽभिरामाः / मुञ्चन्ति वृष्टिं कुसुमाम्बुमिश्रां गन्धर्वविद्याधरकिंनराद्याः
સ્વર્ગમાં સિદ્ધો અને દેવસંઘો સ્તુતિ કરે છે, મનોહર દિવ્ય અપ્સરાઓ નૃત્ય કરે છે; ગંધર્વ, વિદ્યાધર, કિન્નર આદિ પુષ્પ અને જળમિશ્રિત વર્ષા વરસાવે છે।
Verse 34
संस्तूयमानो ऽथ मुनीन्द्रसङ्घै- रवाप्य बोधं भगवात्प्रसादात् / समाविशन्मण्डलमेतदग्र्यं त्रयीमयं यत्र विभाति रुद्रः
પછી મુનીન્દ્રોના સમૂહ દ્વારા સ્તુત થઈ, ભગવત્કૃપાથી બોધ પ્રાપ્ત કરીને, તે તે શ્રેષ્ઠ મંડળમાં પ્રવેશ્યો—જે ત્રયીમય છે, જ્યાં રુદ્ર પ્રગટ મહિમાથી પ્રકાશે છે।
Verse 35
दृष्ट्वा विमुक्तं स पिशाचभूतं मुनिः प्रहृष्टो मनसा महेशम् / विचिन्त्य रुद्रं कविमेकमग्निं प्रणम्य तुष्टाव कपर्दिनं तम्
પિશાચ-ભાવથી મુક્ત થયેલ તે સત્તાને જોઈ મુનિ મનમાં અત્યંત પ્રસન્ન થયો. મહેશ—રુદ્ર, એકમેવ કવિ, અગ્નિ-સ્વરૂપ પ્રભુ—નું ચિંતન કરીને તેણે કપર્દી શિવને પ્રણામ કરી સ્તુતિ કરી।
Verse 36
शङ्कुकर्ण उवाच कपर्दिनं त्वां परतः परस्ताद् गोप्तारमेकं पुरुषं पुराणम् / व्रजामि योगेश्वरमीशितार- मादित्यमग्निं कपिलाधिरूढम्
શંકુકર્ણે કહ્યું—હે કપર્દી! તમે પરાત્પર, એકમાત્ર રક્ષક, પુરાતન પુરુષ છો; હું તમારી શરણમાં આવું છું. તમે યોગેશ્વર, સર્વાધિપતિ નિયંતા, આદિત્ય અને અગ્નિ-સ્વરૂપ, તથા કપિલ પર અધિરુઢ પ્રભુ છો।
Verse 37
त्वां ब्रह्मपारं हृदि सन्निविष्टं हिरण्मयं योगिनमादिमन्तम् / व्रजामि रुद्रं शरणं दिवस्थं महामुनिं ब्रह्ममयं पवित्रम्
તમે હૃદયમાં નિવાસ કરનાર બ્રહ્મપાર, હિરણ્યમય, આદ્ય યોગી છો. હું દિવ્યલોકસ્થ તે રુદ્ર—મહામુનિ, બ્રહ્મમય અને પરમ પવિત્ર—ની શરણમાં જાઉં છું।
Verse 38
सहस्त्रपादाक्षिशिरो ऽभियुक्तं सहस्त्रबाहुं नमसः परस्तात् / त्वां ब्रहामपारं प्रणमामि शंभुं हिरण्यगर्भाधिपतिं त्रिनेत्रम्
સહસ્ર પગ, આંખો અને શિરો તથા સહસ્ર ભુજાઓથી યુક્ત, જે નમસ્કારથી પણ પરે છે—હે શંભુ! તે અનંત બ્રહ્મસ્વરૂપ, હિરણ્યગર્ભાધિપતિ, ત્રિનેત્ર પ્રભુને હું પ્રણામ કરું છું।
Verse 39
यतः प्रसूतिर्जगतो विनाशो येनावृतं सर्वमिदं शिवेन / तं ब्रह्मपारं भगवन्तमीशं प्रणम्य नित्यं शरणं प्रपद्ये
જેનાથી જગતની ઉત્પત્તિ અને વિનાશ થાય છે, જેના શિવ-સ્વરૂપે આ સર્વ વિશ્વ વ્યાપ્ત છે—તે બ્રહ્મપાર ભગવંત ઈશને હું નિત્ય પ્રણામ કરી સદાકાળ શરણ ગ્રહણ કરું છું।
Verse 40
अलिङ्गमालोकविहीनरूपं स्वयंप्रभं चित्पतिमेकरुद्रम् / तं ब्रह्मपारं परमेश्वरं त्वां नमस्करिष्ये न यतो ऽन्यदस्ति
હે અલિંગ, લોક-અલોકથી પરે રૂપવાળા, સ્વયંપ્રભ, ચિત્પતિ એકરુદ્ર! તમે જ બ્રહ્મપાર, પરમેશ્વર છો. હું તમને નમસ્કાર કરું છું; કારણ કે તમારાથી ભિન્ન કંઈ નથી.
Verse 41
यं योगिनस्त्यक्तसबीजयोगा लब्ध्वा समाधिं परमार्थभूताः / पश्यन्ति देवं प्रणतो ऽस्मि नित्यं तं ब्रह्मपारं भवतः स्वरूपम्
જેનાને યોગીઓ સબીજયોગ પણ ત્યજી, સમાધિ પ્રાપ્ત કરીને પરમાર્થરૂપે દર્શન કરે છે—તે દેવને, જે તમારું જ સ્વરૂપ અને બ્રહ્મપાર છે—હું નિત્ય પ્રણામ કરું છું.
Verse 42
न यत्र नामादिविशेषकॢप्ति- र् न संदृशे तिष्ठति यत्स्वरूपम् / तं ब्रह्मपारं प्रणतो ऽस्मि नित्यं स्वयंभुवं त्वां शरणं प्रपद्ये
જ્યાં નામ વગેરે ભેદોની કલ્પના પણ ઊભી થતી નથી, અને જેનું સ્વરૂપ સામાન્ય દૃષ્ટિમાં સ્થિર થતું નથી—તે બ્રહ્મપાર તત્ત્વને હું નિત્ય પ્રણામ કરું છું. હે સ્વયંભૂ પ્રભુ, હું તમારી જ શરણમાં આવું છું.
Verse 43
यद् वेदवादाभिरता विदेहं सब्रह्मविज्ञानमभेदमेकम् / पश्यन्त्यनेकं भवतः स्वरूपं सब्रह्मपारं प्रणतो ऽस्मि नित्यम्
વેદવાક્યોમાં રત લોકો જેમને દેહરહિત, બ્રહ્મવિજ્ઞાનસ્વરૂપ, અભેદ એક તત્ત્વ માને છે, છતાં તમારા સ્વરૂપને અનેક રૂપે જુએ છે—બ્રહ્મ અને બ્રહ્માની સીમાથી પણ પર એવા તમને હું નિત્ય પ્રણામ કરું છું.
Verse 44
यतः प्रधानं पुरुषः पुराणो विवर्तते यं प्रणमन्ति देवाः / नमामि तं ज्योतिषि संनिविष्टं कालं बृहन्तं भवतः स्वरूपम्
જેનાથી પ્રધાન અને પુરાતન પુરુષનું પ્રકટન થાય છે, જેને દેવો પ્રણામ કરે છે—તે પરમ જ્યોતિમાં સ્થિત, તમારા સ્વરૂપરૂપ મહાકાળને હું નમસ્કાર કરું છું.
Verse 45
व्रजामि नित्यं शरणं गुहेशं स्थाणुं प्रपद्ये गिरिशं पुरारिम् / शिवं प्रपद्ये हरमिन्दुमौलिं पिनाकिनं त्वां शरणं व्रजामि
હું નિત્ય ગુહેશ્વરનું શરણ લઉં છું; અચલ સ્થાણુ, ગિરીશ, ત્રિપુરારિનું આશ્રય કરું છું. ચંદ્રમૌલિ હર-શિવનું શરણ પામું છું; હે પિનાકધારી, તારા શરણે જ આવું છું.
Verse 46
स्तुत्वैवं शङ्कुकर्णो ऽसौ भगवन्तं कपर्दिनम् / पपात दण्डवद् भूमौ प्रोच्चरन् प्रणवं परम्
આ રીતે ભગવાન કપર્દિન (શિવ)ની સ્તુતિ કરીને શંકુકર્ણ દંડવત્ થઈ ભૂમિ પર પડી ગયો અને પરમ પ્રણવ ‘ઓં’ને ઊંચા સ્વરે ઉચ્ચાર્યો।
Verse 47
तत्क्षणात् परमं लिङ्गं प्रादुर्भूतं शिवात्मकम् / ज्ञानमानन्दमद्वैतं कोटिकालाग्निसन्निभम्
તત્ક્ષણે પરમ લિંગ પ્રાદુર્ભૂત થયું—શિવાત્મરૂપ, અદ્વૈત, જ્ઞાન-આનંદમય, અને કરોડો પ્રલયાગ્નિ સમાન તેજસ્વી।
Verse 48
शङ्कुकर्णो ऽथ मुक्तात्मा तदात्मा सर्वगो ऽमलः / निलिल्ये विमले लिङ्गे तद्भुतमिवाभवत्
પછી મુક્તાત્મા શંકુકર્ણ તે જ તત્ત્વસ્વરૂપ બની ગયો—સર્વવ્યાપી અને નિર્મળ. તે નિર્મળ લિંગમાં લીન થઈ ગયો; અને તે દૃશ્ય જાણે અદ્ભુત બની ઊઠ્યું।
Verse 49
एतद् रहस्यमाख्यातं माहात्म्यं वः कपर्दिनः / न कश्चिद् वेत्ति तमसा विद्वानप्यत्र मुह्यति
કપર્દિન (શિવ)નું આ રહસ્ય અને મહાત્મ્ય મેં તમને કહ્યું. છતાં કોઈ તેને સાચે જાણતું નથી; તમસથી ઢંકાઈ અહીં વિદ્વાન પણ મોહ પામે છે।
Verse 50
य इमां शृणुयान्नित्यं कथां पापप्रणाशिनीम् / भक्तः पापविशुद्धात्मा रुद्रसामीप्यमाप्नुयात्
જે ભક્તિપૂર્વક નિત્ય આ પાપનાશિની પવિત્ર કથા સાંભળે છે, તે પાપથી શુદ્ધ અંતઃકરણવાળો ભક્ત રુદ્ર (શિવ)ની સાન્નિધ્યને પામે છે.
Verse 51
पठेच्च सततं शुद्धो ब्रह्मपारं महास्तवम् / प्रातर्मध्याह्नसमये स योगं प्राप्नुयात् परम्
શુદ્ધ પુરુષ જો ‘બ્રહ્મપાર’ નામના આ મહાસ્તવનો સતત, ખાસ કરીને પ્રાતઃ અને મધ્યાહ્ન સમયે, પાઠ કરે તો તે પરમ યોગને પ્રાપ્ત કરે છે.
Verse 52
इहैव नित्यं वत्स्यामो देवदेवं कपर्दिनम् / द्रक्ष्यामः सततं देवं पूजयामो ऽथ शूलिनम्
અમે અહીં જ સદાકાળ નિવાસ કરીશું; દેવોના દેવ કપર્દિન (શિવ)નું સતત દર્શન કરીશું; અને ત્રિશૂલધારી પ્રભુ (શૂલિન)ની નિત્ય પૂજા કરીશું.
Verse 53
इत्युक्त्वा भगवान् व्यासः शिष्यैः सह महामुनिः / उवास तत्र युक्तात्मा पूजयन् वै कपर्दिनम्
આમ કહીને ભગવાન વ્યાસ—તે મહામુનિ—શિષ્યો સાથે ત્યાં યોગયુક્ત ચિત્તે નિવાસ કર્યો અને કપર્દિન (શિવ)ની પૂજા કરતા રહ્યા.
Frequently Asked Questions
Because the narrative exemplifies ‘release from piśāca-hood’: a hungry piśāca, instructed to bathe and remember Kapardeśvara, enters samādhi and is liberated from the degraded womb, illustrating the site’s purificatory power.
Ritual bath at Piśācamocana, worship of Kapardeśvara with hymns/prostrations/circumambulation, steady meditation (samādhi), and recitation/hearing of the Brahmapāra stotra—together framed as destroying sins and granting yogic accomplishment.
The hymn presents Rudra/Śiva as the signless, self-luminous supreme Brahman beyond name-form distinctions; liberation is depicted as identity/absorption into that non-dual reality, dramatized when Śaṅkukarṇa dissolves into the spotless liṅga of pure knowledge-bliss.