Adhyaya 25
Adhyāya 25 — Liṅga-māhātmya (The Chapter on the Liṅga): Hari’s Śiva-Worship and the Fiery Pillar Theophany
આ અધ્યાયમાં હરિ–હર એક્યનો સ્પષ્ટ ઉપદેશ છે. શ્રીકૃષ્ણ કૈલાસ પર દિવ્ય વિહાર કરે છે; તેમની સુંદરતા અને માયાથી દેવગણ તથા દેવાંગનાઓ મોહિત થાય છે. દ્વારકામાં વિરહવેદના ઊઠે છે; ગરુડ દૈત્ય‑રાક્ષસોથી નગરીનું રક્ષણ કરે છે અને નારદના સમાચારથી કૃષ્ણ પરત આવે છે. દ્વારકામાં તેઓ મધ્યાહ્ન સૂર્યોપાસના, તર્પણ, લિંગરૂપ ભૂતેશ (શિવ)ની પૂજા અને ઋષિઓને ભોજન કરાવી ધર્માચરણમાં પરમ તત્ત્વને સ્થાપે છે. માર્કંડેય પૂછે છે—પરમ કૃષ્ણ કોની ઉપાસના કરે છે? કૃષ્ણ કહે છે કે આત્મતત્ત્વ પ્રગટ કરવા અને ભયનાશક પુણ્ય માટે તેઓ ઈશાન શિવની લિંગપૂજા કરે છે. તેઓ લિંગને અવ્યક્ત, અક્ષય જ્યોતિ કહી બ્રહ્મા‑વિષ્ણુના આદિવિવાદને અનંત અગ્નિસ્તંભ‑લિંગે શમાવી શિવપ્રકટ્ય, વરદાન અને લિંગપૂજાની પ્રતિષ્ઠાનું વર્ણન કરે છે. અંતે ફલશ્રુતિ—પાઠ/શ્રવણથી પાપક્ષય અને નિત્ય જપનો વિધાન।
Shlokas
Verse 1
इति श्रीकूर्मपूराणे षट्साहस्त्र्यां संहितायां पूर्वविभागे चतुर्विशो ऽध्यायः सूत उवाच प्रविश्य मेरुशिखरं कैलासं कनकप्रभम् / रराम भगवान् सोमः केशवेन महेश्वरः
આ રીતે શ્રીકૂર્મપુરાણની ષટ્સાહસ્રી સંહિતાના પૂર્વભાગમાં પચ્ચીસમો અધ્યાય. સૂત બોલ્યા—મેરુશિખર પરના કનકપ્રભ કૈલાસમાં પ્રવેશ કરીને ભગવાન સોમસ્વરૂપ મહેશ્વર કેશવ સાથે આનંદિત થયા.
Verse 2
अपश्यंस्तं महात्मानं कैलासगिरिवासिनः / पूजयाञ्चक्रिरे कृष्णं देवदेवमथाच्युतम्
તે મહાત્માને જોઈ કૈલાસગિરિના નિવાસીઓએ તરત જ કૃષ્ણ—દેવદેવ, અચ્યુત—ની પૂજા કરી.
Verse 3
चतुर्बाहुमुदाराङ्गं कालमेघसमप्रभम् / किरीटिनं शार्ङ्गपाणि श्रीवत्साङ्कितवक्षसम्
ચાર ભુજાવાળા, ઉદાર અંગવાળા, કાળમેઘ સમ પ્રભાવાળા—મુકુટધારી, શારઙ્ગ ધનુષ ધારણ કરનાર, અને વક્ષસ્થળે શ્રીવત્સચિહ્ન ધરાવનાર પ્રભુનું ધ્યાન કરવું.
Verse 4
दीर्घबाहुं विशालाक्षं पीतवाससमच्युतम् / दधानमुरसा मालां वैजयन्तीमनुत्तमाम्
દીર્ઘબાહુ, વિશાળ નેત્રવાળા, પીતવસ્ત્રધારી અચ્યુત—જેઓ વક્ષસ્થળે અનુત્તમ વૈજયંતી માળા ધારણ કરે છે.
Verse 5
भ्राजमानं श्रिया दिव्यं युवानमतिकोमलम् / पद्माङ्घ्रिनयनं चारु सुस्मितं सुगतिप्रदम्
દિવ્ય શ્રીથી તેજસ્વી, અતિ કોમળ યુવાન—પદ્મચરણ અને પદ્મનયનવાળો; મનોહર, મૃદુ સ્મિતવાળો, અને શ્રેષ્ઠ સુગતિ આપનાર.
Verse 6
कदाचित् तत्र लीलार्थं देवकीनन्दवर्धनः / भ्राजमानः श्रीया कृष्णश्चचार गिरिकन्दरे
એક વખત ત્યાં માત્ર લીલાર્થે, દેવકીના આનંદને વધારનાર, શુભ શ્રીથી તેજસ્વી શ્રીકૃષ્ણ ગિરિકંદરમાં વિહર્યા।
Verse 7
गन्धर्वाप्सरसां मुख्या नागकन्याश्च कृत्स्नशः / सिद्धा यक्षाश्च गन्धर्वास्तत्र तत्र जगन्मयम्
ગંધર્વ-અપ્સરાઓમાં મુખ્ય અને સર્વ નાગકન્યાઓ; સિદ્ધ, યક્ષ અને ગંધર્વ—જ્યાં જ્યાં હતા ત્યાં ત્યાં સર્વે જગન્મય સ્વરૂપે વ્યાપ્ત હતા।
Verse 8
दृष्ट्वाश्चर्यं परं गत्वा हर्षादुत्फुल्लोचनाः / मुमुचुः पुष्पवर्षाणि तस्य मूर्ध्नि महात्मनः
તે પરમ આશ્ચર્ય જોઈ, હર્ષથી ખીલેલી આંખોવાળા તેઓએ તે મહાત્માના મસ્તક પર પુષ્પવર્ષા વરસાવી।
Verse 9
गन्धर्वकन्यका दिव्यास्तद्वदप्सरसां वराः / दृष्ट्वा चकमिरे कृष्णं स्त्रस्तवस्त्रविभूषणाः
દિવ્ય ગંધર્વકન્યાઓ અને તેમ જ અપ્સરાઓમાં શ્રેષ્ઠાઓ—કૃષ્ણને જોઈ કામમોહમાં પડ્યા; તેમના વસ્ત્ર અને આભૂષણો સરકી ગયા।
Verse 10
काश्चिद् गायन्ति विविधां गीतिं गीतविशारदाः / संप्रेक्ष्य देवकीसूनुं सुन्दर्यः काममोहिताः
કેટલીક સુંદરિઓ—ગીતમાં નિપુણ—વિવિધ પ્રકારનાં ગીતો ગાવા લાગી; અને દેવકીપુત્રને જોઈ તેઓ કામમોહમાં પડી ગઈ।
Verse 11
काश्चिद्विलासबहुला नृत्यन्ति स्म तदग्रतः / संप्रेक्ष्य संस्थिताः काश्चित् पपुस्तद्वदनामृतम्
કેટલાંક સખીઓ વિલાસથી ભરપૂર થઈ તેમના સમક્ષ નૃત્ય કરવા લાગી; અને કેટલાંક સ્થિર ઊભા રહી એકાગ્ર નજરે જોઈ તેમના મુખામૃતનું પાન કરવા લાગી।
Verse 12
काश्चिद् भूषणवर्याणि स्वाङ्गादादाय सादरम् / भूषयाञ्चक्रिरे कृष्णं कामिन्यो लोकभूषणम्
કેટલાંક કામિનીઓ પોતાના અંગોથી ઉત્તમ આભૂષણો આદરપૂર્વક ઉતારી, જે પોતે જ લોકનો ભૂષણ છે એવા કૃષ્ણને શોભાવા લાગી।
Verse 13
काश्चिद् भूषणवर्याणि समादाय तदङ्गतः / स्वात्मानं बूषयामासुः स्वात्मगैरपि माधवम्
કેટલાંકએ તેમના અંગ પરથી ઉત્તમ આભૂષણો લઈ પોતાને શોભાવ્યા; અને પોતાના જ આભૂષણોથી માધવને પણ અલંકૃત કર્યો।
Verse 14
काश्चिदागत्य कृष्णस्य समीपं काममोहिताः / चुचुम्बुर्वदनाम्भोजं हरेर्मुग्धमृगेक्षणाः
કેટલાંક સ્ત્રીઓ કામમોહથી કૃષ્ણના સમીપ આવી, મૃગનયની મુગ્ધાઓ હરિના કમળમુખને ચુંબન કરવા લાગી।
Verse 15
प्रगृह्य काश्चिद् गोविन्दं करेण भवनं स्वकम् / प्रापयामासुर्लोकादिं मायया तस्य मोहिताः
કેટલાંકએ ગોવિંદનો હાથ પકડી તેમને પોતાના ઘેર લઈ ગયા; તેમની માયાથી મોહિત થઈ, લોકના આદિપ્રભુને પણ પોતાના સમાન જ માન્યા।
Verse 16
तासां स भगवान् कृष्णः कामान् कमललोचनः / बहूनि कृत्वा रूपाणि पूरयामास लीलया
કમલલોચન ભગવાન શ્રીકૃષ્ણે અનેક રૂપ ધારણ કરીને લીલાથી તેમની ઇચ્છાઓ પૂર્ણ કરી।
Verse 17
एवं वै सुचिरं कालं देवदेवपुरे हरिः / रेमे नारायणः श्रीमान् मायया मोहयञ्जगत्
આ રીતે બહુ લાંબા સમય સુધી દેવદેવપુરમાં શ્રીમાન નારાયણ હરિએ માયાથી જગતને મોહીત કરતાં લીલારમણ કર્યું।
Verse 18
गते बहुतिथे काले द्वारवत्यां निवासिनः / बभूवुर्विह्वला भीता गोविन्दविरहे जनाः
ઘણો સમય વીતી ગયા પછી દ્વારવતીના નિવાસીઓ ગોવિંદ-વિરહથી વ્યાકુળ અને ભયભીત બન્યા।
Verse 19
ततः सुपर्णो बलवान् पूर्वमेव विसजितः / कृष्णेन मार्गमाणस्तं हिमवन्तं ययौ गिरिम्
ત્યારે અગાઉથી મોકલાયેલો બળવાન સુપર્ણ (ગરુડ) હિમવંત પર્વત તરફ ગયો; અને કૃષ્ણ તેને શોધતા પાછળ ગયા।
Verse 20
अदृष्ट्वा तत्र गोविन्दं प्रणम्य शिरसा मुनिम् / आजगामोपमन्युं तं पुरीं द्वारवतीं पुनः
ત્યાં ગોવિંદને ન જોઈ ઉપમન્યુએ મુનિને મસ્તક નમાવી પ્રણામ કર્યો અને પછી ફરી દ્વારવતી નગરીમાં પરત આવ્યો।
Verse 21
तदन्तरे महादैत्या राक्षसाश्चातिभीषणाः / आजग्मुर्द्वारकां शुभ्रां भीषयन्तः सहस्त्रशः
એ દરમિયાન મહાબલી દૈત્ય અને અતિભયંકર રાક્ષસો હજારોની સંખ્યામાં તેજસ્વી દ્વારકામાં આવી નગરને ભયભીત કરવા લાગ્યા।
Verse 22
स तान् सुपर्णो बलवान् कृष्णतुल्यपराक्रमः / हत्वा युद्धेन महता रक्षति स्म पुरीं शुभाम्
ત્યારે બલવાન સુપર્ણ—જેનુ પરાક્રમ કૃષ્ણ સમાન હતું—મહાયુદ્ધમાં તેમને સંહાર કરીને તે શુભ નગરીનું રક્ષણ કરતો રહ્યો।
Verse 23
एतस्मिन्नेव काले तु नारदो भगवानृषिः / दृष्ट्वा कैलासशिखरे कृष्णं द्वारवतीं गतः
એ જ સમયે દિવ્ય ઋષિ નારદ—કૈલાસ શિખર પર કૃષ્ણનું દર્શન કરીને—દ્વારવતી (દ્વારકા) તરફ પ્રસ્થાન કર્યા।
Verse 24
तं दृष्ट्वा नारदमृषिं सर्वे तत्र निवासिनः / प्रोचुर्नारायणो नाथः कुत्रास्ते भगवान् हरिः
નારદ ઋષિને જોઈ ત્યાંના સર્વ નિવાસીઓ બોલ્યા: “હે નારાયણ, અમારા નાથ! ભગવાન હરિ અત્યારે ક્યાં વિરાજે છે?”
Verse 25
स तानुवाच भगवान् कैलसशिखरे हरिः / रमते ऽद्य महायोगीं तं दृष्ट्वाहमिहागतः
ત્યારે ભગવાન હરિએ કહ્યું: “કૈલાસ શિખર પર આજે મહાયોગી આનંદમાં રમે છે; તેમનું દર્શન કરીને હું અહીં આવ્યો છું।”
Verse 26
तस्योपश्रुत्य वचनं सुपर्णः पततां वरः / जगामाकाशगो विप्राः कैलासं गिरिमुत्तमम्
તેના વચનને સાંભળી સુપર્ણ ગરુડ—ઉડનારામાં શ્રેષ્ઠ—આકાશમાર્ગે, હે વિપ્રો, ઉત્તમ કૈલાસ પર્વત તરફ ગયો।
Verse 27
ददर्श देवकीसूनुं भवने रत्नमण्डिते / वरासनस्थं गोविन्दं देवदेवान्तिके हरिम्
તેણે દેવકીપુત્રને જોયો—રત્નમંડિત ભવનમાં ઉત્તમ આસન પર બિરાજમાન ગોવિંદ હરિને, દેવો તથા દેવાધિદેવની સાન્નિધ્યમાં।
Verse 28
उपास्यमानममरैर्दिव्यस्त्रीभिः समन्ततः / महादेवगणैः सिद्धैर्योगिभिः परिवारितम्
તે અમરો દ્વારા ઉપાસિત હતા, ચારે તરફ દિવ્ય સ્ત્રીઓથી ઘેરાયેલા હતા, અને મહાદેવના ગણ—સિદ્ધો તથા યોગીઓ—થી પરિભ્રમિત હતા।
Verse 29
प्रणम्य दण्डवद् भूमौ सुपर्णः शङ्करं शिवम् / निवेदयामास हरेः प्रवृत्तिं द्वारके पुरे
ભૂમિ પર દંડવત્ પ્રણામ કરીને સુપર્ણ ગરુડ શંકર શિવ પાસે ગયો અને દ્વારકા પુરીમાં હરિની પ્રવૃત્તિનું નિવેદન કર્યું।
Verse 30
ततः प्रणम्य शिरसा शङ्करं नीललोहितम् / आजगाम पुरीं कृष्णः सो ऽनुज्ञातो हरेण तु
પછી નীল-લોહિત શંકરને શિરથી પ્રણામ કરીને કૃષ્ણ નગરીમાં પરત આવ્યો; હરિની અનુજ્ઞા મેળવીને જ તે આવ્યો હતો।
Verse 31
आरुह्य कश्यपसुतं स्त्रीगणैरभिपूजितः / वचोभिरमृतास्वादैर्मानितो मधुसूदनः
કશ્યપપુત્ર પર આરુઢ થઈ મધુસૂદનને દેવાંગનાઓના સમૂહે ભક્તિપૂર્વક પૂજ્યો, અને અમૃતસ્વાદ સમા મધુર વચનોથી સન્માનિત કર્યો।
Verse 32
वीक्ष्य यान्तममित्रघ्नं गन्धर्वाप्सरसां वराः / अन्वगच्छन् महोयोगं शङ्खचक्रगदाधरम्
શત્રુઘ્નના પ્રસ્થાનને જોઈ ગંધર્વો અને અપ્સરાઓમાં શ્રેષ્ઠોએ તેમનું અનુસરણ કર્યું—તે મહાયોગી, શંખ-ચક્ર-ગદા ધારણ કરનાર।
Verse 33
विसर्जयित्वा विश्वात्मा सर्वा एवाङ्गना हरिः / ययौ स तूर्णं गोविन्दो दिव्यां द्वारवतीं पुरीम्
બધી સ્ત્રીઓને સન્માનપૂર્વક વિદાય આપી વિશ્વાત્મા હરિ—ગોવિંદ—ઝડપથી દિવ્ય દ્વારવતી નગરી તરફ ગયા।
Verse 34
गते मुररिपौ नैव कामिन्यो मुनिपुङ्गवाः / निशेव चन्द्ररहिता विना तेन चकाशिरे
મુરારિપુ વિદાય થયા પછી ન તો કામિનીઓ અને ન તો મુનિશ્રેષ્ઠો તેજસ્વી રહ્યા; ચંદ્રવિહિન રાત્રિ જેવી, તેમના વિના કોઈ પ્રકાશિત ન લાગ્યો।
Verse 35
श्रुत्वा पौरजनास्तूर्णं कृष्णागमनमुत्तमम् / मण्डयाञ्चक्रिरे दिव्यां पुरीं द्वारवतीं शुभाम्
કૃષ્ણના પરમ મંગલમય આગમનની વાત સાંભળતાં જ નગરજનોએ તરત જ શુભ અને દિવ્ય દ્વારવતી નગરીને શોભાવી।
Verse 36
पताकाभिर्विशालाभिर्ध्वजै रत्नपरिष्कृतैः / लाजादिभिः पुरीं रम्यां भूषयाञ्चक्रिरे तदा
ત્યારે તેમણે વિશાળ પતાકાઓ અને રત્નોથી શોભિત ધ્વજો દ્વારા, તેમજ લાજા વગેરે મંગલ દ્રવ્યોના અર્પણથી તે રમ્ય પુરીને સુશોભિત કરી।
Verse 37
अवादयन्त विविधान् वादित्रान् मधुरस्वनान् / शङ्खान् सहस्त्रशो दध्मुर्वोणावादान् वितेनिरे
તેઓએ મધુર સ્વરવાળા અનેક પ્રકારના વાદ્યો વગાડ્યા; હજારો શંખ ફૂંકાયા અને વીણા-વાદન પણ પૂર્ણ રીતે કરવામાં આવ્યું।
Verse 38
प्रविष्टमात्रे गोविन्दे पुरीं द्वारवतीं शुभाम् / अगायन् मधुरं गानं स्त्रियो यौवनशालिनः
ગોવિંદ શુભ દ્વારવતી પુરીમાં પ્રવેશતાં જ, યૌવનશોભિત સ્ત્રીઓએ મધુર ગીત ગાવા માંડ્યાં।
Verse 39
दृष्ट्वा ननृतुरीशानं स्थिताः प्रासादमूर्धसु / मुमुचुः पुष्पवर्षाणि वसुदेवसुतोपरि
ઈશાનને જોઈને, પ્રાસાદોના શિખરો પર ઊભેલા લોકોએ નૃત્ય કર્યું; અને વસુદેવસુત પર પુષ્પવર્ષા વરસાવી।
Verse 40
प्रविश्य भवनं कृष्ण आशीर्वादाभिवर्धितः / वरासने महायोगी भाति देवीभिरन्वितः
ભવનમાં પ્રવેશ કરીને આશીર્વાદોથી અભિવર્ધિત શ્રીકૃષ્ણ મહાયોગી રૂપે, દેવીઓથી અનુવિત થઈ, શ્રેષ્ઠ આસન પર બિરાજમાન થઈ તેજસ્વી લાગ્યા।
Verse 41
सुरम्ये मण्डपे शुभ्रे शङ्खाद्यैः परिवारितः / आत्मजैरभितो मुख्यैः स्त्रीसहस्त्रैश्च संवृतः
સુરમ્ય અને શુભ્ર મંડપમાં, શંખ આદિ મુખ્ય પરિચરોથી ઘેરાયેલ, પોતાના શ્રેષ્ઠ પુત્રોથી સર્વ તરફથી આવૃત, અને સહસ્ર સ્ત્રીઓથી પણ પરિપૂર્ણ હતો।
Verse 42
तत्रासनवरे रम्ये जाम्बवत्या सहाच्युतः / भ्राजते मालया देवो यथा देव्या समन्वितः
ત્યાં રમ્ય શ્રેષ્ઠ આસન પર જાંબવતી સાથે અચ્યુત બેઠા હતા; માળાથી વિભૂષિત પ્રભુ, દેવી સાથે યુક્ત દેવની જેમ તેજસ્વી લાગતા હતા।
Verse 43
आजग्मुर्देवगन्धर्वा द्रष्टुं लोकादिमव्ययम् / महर्षयः पूर्वजाता मार्कण्डेयादयो द्विजाः
લોકોના આદિસ્રોત એવા અવિનાશી પરમને જોવા દેવો અને ગંધર્વો આવ્યા; તેમજ પૂર્વજાત મહર્ષિ—માર્કંડેય આદિ દ્વિજ—પણ ત્યાં પહોંચ્યા।
Verse 44
ततः स भगवान् कृष्णो मार्कण्डेयं समागतम् / ननामोत्थाय शिरसा स्वासनं च ददौ हरिः
ત્યારે ભગવાન કૃષ્ણે માર્કંડેયને આવેલો જોઈ ઊભા થઈ શિર નમાવી પ્રણામ કર્યો; અને હરિએ તેમને પોતાનું આસન પણ અર્પણ કર્યું।
Verse 45
संपूज्य तानृषिगणान् प्रणामेन महाभुजः / विसर्जयामास हरिर्दत्त्वा तदभिवाञ्छितान्
મહાબાહુ હરિએ તે ઋષિગણને પ્રણામથી યથોચિત રીતે પૂજ્યા; પછી તેમની અભિલષિત વરદાન આપી તેમને વિદાય કર્યા।
Verse 46
तदा मध्याह्नसमये देवदेवः स्वयं हरिः / स्नात्वा शुक्लाम्बरो भानुमुपतिष्ठत् कृताञ्जलिः
ત્યારે મધ્યાહ્ન સમયે દેવોના દેવ સ્વયં હરિ સ્નાન કરીને શ્વેત વસ્ત્ર ધારણ કરી, કરજોડીને સૂર્યદેવની સમક્ષ ભક્તિપૂર્વક ઉપસ્થિત રહ્યા।
Verse 47
जजाप जाप्यं विधिवत् प्रेक्षमाणो दिवाकरम् / तर्पयामास देवेशो देवेशो देवान् मुनिगणान् पितॄन्
દિવાકરને નિહાળી તેમણે વિધિપૂર્વક નિર્ધારિત જપનો જપ કર્યો; ત્યારબાદ દેવેશએ દેવો, મુનિગણો અને પિતૃઓને તર્પણ કરીને તૃપ્ત કર્યા।
Verse 48
प्रविश्य देवभवनं मार्कण्डेयेन चैव हि / पूजयामास लिङ्गस्थं भूतेशं भूतिभूषणम्
દેવાલયમાં પ્રવેશ કરીને, માર્કંડેય સાથે તેમણે લિંગસ્થ ભૂતેશને—જેનું ભૂષણ ભસ્મ-ભૂતિ છે—પૂજ્યો।
Verse 49
समाप्य नियमं सर्वं नियन्तासौ नृणां स्वयम् / भोजयित्वा मुनिवरं ब्राह्मणानभिपूज्य च
સર્વ નિયમો પૂર્ણ કરીને, તે સંયમી નરાધિપે સ્વયં મુનિવરને ભોજન કરાવ્યું અને બ્રાહ્મણોને પણ યથોચિત સન્માન આપ્યું।
Verse 50
कृत्वात्मयोगं विप्रेन्द्रा मार्कण्डेयेन चाच्युतः / कथाः पौराणिकीः पुण्याश्चक्रे पुत्रादिभिर्वृतः
હે વિપ્રેન્દ્રો, માર્કંડેય સાથે આત્મયોગ સ્થાપિત કરીને, અચ્યુત પ્રભુ પુત્રાદિથી પરિભ્રમિત રહી પવિત્ર પૌરાણિક કથાઓનું વર્ણન કરવા લાગ્યા।
Verse 51
अथैतत् सर्वमखिलं दृष्ट्वा कर्म महामुनिः / मार्कण्डेयो हसन् कृष्णं बभाषे मधुरं वचः
ત્યારે તે સર્વ કર્મને સંપૂર્ણ રીતે જોઈ મહામુનિ માર્કંડેય હસતાં હસતાં શ્રીકૃષ્ણને મધુર વચનોથી બોલ્યા।
Verse 52
मार्कण्डेय उवाच कः समाराध्यते देवो भवता कर्मभिः शुभैः / ब्रूहि त्वं कर्मभिः पूज्यो योगिनां ध्येय एव च
માર્કંડેય બોલ્યા—તમારા શુભ કર્મોથી કયો દેવ સમ્યક રીતે આરાધિત થાય છે? કહો, કર્મોથી પૂજ્ય દેવ કોણ અને યોગીઓના ધ્યાનનું ધ્યેય કોણ?
Verse 53
त्वं हि तत् परमं ब्रह्म निर्वाणममलं पदम् / भारावतरणार्थाय जातो वृष्णिकुले प्रभुः
તમે જ તે પરમ બ્રહ્મ—નિર્વાણસ્વરૂપ, નિર્મળ પરમ પદ છો. હે પ્રભુ, ધરતીનો ભાર ઉતારવા તમે વૃષ્ણિકુળમાં અવતર્યા।
Verse 54
तमब्रवीन्महाबाहुः कृष्णो ब्रह्मविदां वरः / शृण्वतामेव पुत्राणां सर्वेषां प्रहसन्निव
ત્યારે મહાબાહુ, બ્રહ્મવિદોમાં શ્રેષ્ઠ શ્રીકૃષ્ણે તેને કહ્યું; તેના સર્વ પુત્રો સાંભળતા હતા અને તેઓ જાણે હસતા હોય તેમ હતા।
Verse 55
श्रीभगवानुवाच भवता कथितं सर्वं तथ्यमेव न संशयः / तथापि देवमीशानं पूजयामि सनातनम्
શ્રીભગવાન બોલ્યા—તમે કહેલું સર્વ નિઃસંદેહ સત્ય છે. તેમ છતાં હું સનાતન ઈશાન દેવની પૂજા કરું છું।
Verse 56
न मे विप्रास्ति कर्तव्यं नानवाप्तं कथञ्चन / पूजयामि तथापीशं जानन्नैतत् परं शिवम्
હે વિપ્ર! મારું કોઈ કર્તવ્ય બાકી નથી, અને અપ્રાપ્ત એવું કશું જ નથી; તેમ છતાં હું તે ઈશ્વરની પૂજા કરું છું—તેમને પરમ શિવ જાણીને।
Verse 57
न वै पश्यन्ति तं देवं मायया मोहिता जनाः / ततो ऽहं स्वात्मनो मूलं ज्ञापयन् पूजयामि तम्
માયાથી મોહિત લોકો તે દેવને યથાર્થ રીતે નથી જોતા; તેથી મારા પોતાના આત્માના મૂળ સ્ત્રોતને પ્રગટ કરવા હું તેમની પૂજા કરું છું।
Verse 58
न च लिङ्गार्चनात् पुण्यं लोकेस्मिन् भीतिनाशनम् / तथा लिङ्गे हितायैषां लोकानां पूजयेच्छिवम्
આ લોકમાં શિવલિંગ-અર્ચનાથી થતું પુણ્ય ભયનો નાશ કર્યા વિના રહેતું નથી; તેથી આ લોકોના હિત માટે લિંગમાં શિવની પૂજા કરવી જોઈએ।
Verse 59
यो ऽहं तल्लिङ्गमित्याहुर्वेदवादविदो जनाः / ततो ऽहमात्ममीशानं पूजयाम्यात्मनैव तु
વેદવાદના જાણકારો કહે છે કે આ ‘હું’ જ તે લિંગ છે; તેથી હું ઈશાનને મારા જ આત્મસ્વરૂપે, આત્મા દ્વારા જ પૂજું છું।
Verse 60
तस्यैव परमा मूर्तिस्तन्मयो ऽहं न संशयः / नावयोर्द्यिते भेदो वेदेष्वेवं विनिश्चयः
હું તેમનો જ પરમ મૂર્તિસ્વરૂપ છું, તેમના જ તત્ત્વથી સંપૂર્ણ બનેલો છું—એમાં શંકા નથી; આપણા બન્નેના તેજમાં કોઈ ભેદ નથી—વેદોમાં એવો જ નિશ્ચય છે।
Verse 61
एष देवो महादेवः सदा संसारभीरुभिः / ध्येयः पूज्यश्च वन्द्यश्च ज्ञेयो लिङ्गे महेश्वरः
આ જ દેવ મહાદેવ છે; સંસારબંધનથી ભયભીત જનોએ તેમને સદા ધ્યાન કરવા યોગ્ય, પૂજ્ય અને વંદનીય માનવા જોઈએ. લિંગમાં મહેશ્વરને જાણવો અને સાક્ષાત્કાર કરવો જોઈએ.
Verse 62
मार्कण्डेय उवाच किं तल्लिङ्गं सुरश्रेष्ठ लिङ्गे संपूज्यते च कः / ब्रूहि कृष्ण विशालाक्ष गहनं ह्येतदुत्तमम्
માર્કંડેય બોલ્યા—હે દેવશ્રેષ્ઠ! તે લિંગ શું છે? અને લિંગમાં પૂર્ણ ભક્તિથી કોની પૂજા થાય છે? હે વિશાલાક્ષ કૃષ્ણ, કહો; આ પરમ વિષય ખરેખર ગહન છે.
Verse 63
अव्यक्तं लिङ्गमित्याहुरानन्दं ज्योतिरक्षरम् / वेदा महेस्वरं देवमाहुर्लिङ्गिनमव्ययम्
તેઓ કહે છે કે લિંગ અવ્યક્ત છે—આનંદસ્વરૂપ, અક્ષય જ્યોતિ. વેદો મહેશ્વર દેવને લિંગી, અવ્યય પ્રભુ તરીકે ઘોષિત કરે છે.
Verse 64
पुरा चैकार्णवे घोरे नष्टे स्थावरजङ्गमे / प्रबोधार्थं ब्रह्मणो मे प्रादुर्भूतः स्वयं शिवः
પૂર્વકાળે, જ્યારે ભયંકર એકાર্ণવ જ બાકી રહ્યો અને સ્થાવર-જંગમ સર્વ નષ્ટ થયા, ત્યારે બ્રહ્માને પ્રબોધવા માટે સ્વયં શિવ મારા સમક્ષ પ્રાદુર્ભૂત થયા.
Verse 65
तस्मात् कालात् समारभ्य ब्रह्मा चाहं सदैव हि / पूजयावो महादेवं लोकानां हितकाम्यया
તે સમયથી બ્રહ્મા અને હું સદા સર્વ લોકના હિતની કામનાથી મહાદેવની પૂજા કરતા આવ્યા છીએ.
Verse 66
मार्कण्डेय उवाच कथं लिङ्गमभूत् पूर्वमैश्वरं परमं पदम् / प्रबोधार्थं स्वयं कृष्ण वक्तुमर्हसि सांप्रतम्
માર્કંડેયે કહ્યું—હે કૃષ્ણ! આદિમાં તે લિંગ કેવી રીતે પ્રગટ થયું, જે ઈશ્વરનું ચિહ્ન અને પરમ પદ છે? અમારા પ્રબોધ માટે તમે જ હવે તેનું વર્ણન કરો।
Verse 67
श्रीभगवानुवाच आसोदेकार्णवं घोरमविभागं तमोमयम् / मध्ये चैकार्णवे तस्मिन् शङ्खचक्रगदाधरः
શ્રીભગવાને કહ્યું—ત્યારે એક જ ભયંકર એકાર્ણવ હતો, અવಿಭક્ત અને તમોમય. તે એક મહાસાગરના મધ્યમાં શંખ-ચક્ર-ગદા ધારણ કરનાર (ભગવાન) સ્થિત હતા।
Verse 68
सहस्त्रशीर्षा भूत्वाहं सहस्त्राक्षः सहस्त्रपात् सहस्त्रबाहुर्युक्तात्मा शयितो ऽहं सनातनः
હું સહસ્રશીર્ષ, સહસ્રનેત્ર, સહસ્રપાદ અને સહસ્રબાહુરૂપ ધારણ કરીને—યોગમાં યુક્ત, આત્મસંયમી—હું સનાતન, સર્વાધારરૂપે શયિત હતો।
Verse 69
एतस्मिन्नन्तरे दूरता पश्यमि ह्यमितप्रभम् / कोटिसूर्यप्रतीकाशं भ्राजमानं श्रियावृतम्
એ સમયે હું દૂરથી તે અમિતપ્રભાને જોઉં છું—કરોડો સૂર્ય સમાન પ્રકાશમાન—દીપ્તિમાન, અને શ્રી (દિવ્ય વૈભવ)થી આવૃત।
Verse 70
चतुर्वरक्त्रं महायोगं पुरुषं काञ्चनप्रभम् / कृष्णाजिरधरं देवमृग्यजुः सामभिः स्तुतम्
હું તે દિવ્ય પુરુષનું ધ્યાન કરું છું—ચાર તેજસ્વી મુખો ધરાવતો મહાયોગી, કાંચનપ્રભાથી દીપ્ત—કૃષ્ણાજિન ધારણ કરનાર, અને ઋગ્-યજુઃ-સામ વેદના સ્તોત્રોથી સ્તુત।
Verse 71
निमेषमात्रेण स मां प्राप्तो योगविदां वरः / व्याजहार स्वयं ब्रह्मा स्मयमानो महाद्युतिः
નિમેષમાત્રમાં યોગવિદોમાં શ્રેષ્ઠ તે મારા પાસે આવી પહોંચ્યો. ત્યારબાદ મહાદ્યુતિથી દીપ્ત, સ્મિત કરતો સ્વયં બ્રહ્માએ વચન કહ્યું.
Verse 72
कस्त्वं कुतो वा किं चेह तिष्ठसे वह मे प्रभो / अहं कर्ता हि लोकानां स्वयंभूः प्रपितामहः
‘તું કોણ છે? ક્યાંથી આવ્યો છે અને અહીં શા માટે ઊભો છે? હે પ્રભુ, મને વહન કર. કારણ કે હું લોકોનો કર્તા—સ્વયંભૂ, પ્રપિતામહ—છું.’
Verse 73
एवमुक्तस्तदा तेन ब्रह्मणाहमुवाच ह / अहं कर्तास्मि लोकानां संहर्ता च पुनः पुनः
બ્રહ્માએ એમ કહ્યે ત્યારે મેં ઉત્તર આપ્યો—‘હું લોકોનો કર્તા પણ છું અને વારંવાર તેમનો સંહર્તા પણ છું.’
Verse 74
एवं विवादे वितते मायया परमेष्ठिनः / प्रबोधार्थं परं लिङ्गं प्रादुर्भूतं शिवात्मकम्
આ રીતે પરમેષ્ઠીની માયાથી વિવાદ વિસ્તરતો ગયો. તેમને જાગૃત કરવા શિવાત્મક પરમ લિંગ પ્રાદુર્ભૂત થયું.
Verse 75
कालानलसमप्रख्यं ज्वालामालासमाकुलम् / क्षयवृद्धिविनिर्मुक्तमादिमध्यान्तवर्जितम्
તે કાળાગ્નિ સમાન પ્રખર, જ્વાલામાળાઓથી વ્યાપ્ત; ક્ષય-વૃદ્ધિથી મુક્ત અને આদি-મધ્ય-અંતથી રહિત હતું.
Verse 76
ततो मामाह भगवानधो गच्छ त्वमाशु वै / अन्तमस्य विजानीम ऊर्ध्वं गच्छे ऽहमित्यजः
ત્યારે ભગવાને મને કહ્યું— “તું તુરંત નીચે જા; તેનો અંત જાણ. હું—અજ બ્રહ્મા—ઉપર જાઉં છું.”
Verse 77
तदाशु समयं कृत्वा गतावूर्ध्वमधश्च द्वौ / पितामहो ऽप्यहं नान्तं ज्ञातवन्तौ समाः शतम्
પછી તુરંત સમય નક્કી કરીને બંને ગયા—એક ઉપર, એક નીચે. છતાં હું અને પિતામહ, સો વર્ષમાં પણ તેનો અંત જાણી શક્યા નહીં.
Verse 78
ततो विस्मयमापन्नौ भीतौ देवस्य शूलिनः / मायया मोहितौ तस्य ध्यायन्तौ विश्वमीश्वरम्
ત્યારે ત્રિશૂલધારી દેવના તે બે જણ આશ્ચર્ય અને ભયથી ભરાઈ ગયા. તેની માયાથી મોહિત થઈ તેઓ વિશ્વરૂપ ઈશ્વરનું ધ્યાન કરવા લાગ્યા.
Verse 79
प्रोच्चारन्तौ महानादमोङ्कारं परमं पदम् / प्रह्वाञ्जलिपुटोपेतौ शंभुं तुष्टुवतुः परम्
તેઓ મહાન નાદથી ગુંજતું ‘ઓં’—પરમ પદ—ઉચ્ચારવા લાગ્યા. મસ્તક નમાવી, અંજલિ જોડીને, તેમણે પરમ શંભુની સ્તુતિ કરી.
Verse 80
ब्रह्मविष्णू ऊचतुः / अनादिमलसंसाररोगवैद्याय शंभवे / नमः शिवाय शान्ताय ब्रह्मणे लिङ्गमूर्तये
બ્રહ્મા અને વિષ્ણુ બોલ્યા— “અનાદિ મલથી કલુષિત સંસાર-રોગના વૈદ્ય શંભુને નમસ્કાર. શાંત શિવને નમસ્કાર; લિંગમૂર્તિ બ્રહ્મસ્વરૂપને નમસ્કાર.”
Verse 81
प्रलयार्णवसंस्थाय प्रलयोद्भूतिहेतवे / नमः शिवाय शान्ताय ब्रह्मणे लिङ्गमूर्तये
પ્રલય-સમુદ્રમાં સ્થિત, પ્રલય પછી ઉત્પત્તિનું કારણ એવા શાંત શિવને નમસ્કાર; બ્રહ્મસ્વરૂપ લિંગમૂર્તિને નમઃ।
Verse 82
ज्वालामालावृताङ्गाय ज्वलनस्तम्भरूपिणे / नमः शिवाय शान्ताय ब्रह्मणे लिङ्गमूर्तये
જ્વાલામાળાથી આવૃત અંગોવાળા, અગ્નિસ્તંભરૂપ, શાંત શિવને નમસ્કાર; બ્રહ્મસ્વરૂપ લિંગમૂર્તિને નમઃ।
Verse 83
आदिमध्यान्तहीनाय स्वबावामलदीप्तये / नमः शिवाय शान्ताय ब्रह्मणे लिङ्गमूर्तये
આદિ-મધ્ય-અંત રહિત, સ્વભાવની નિર્મળ દીપ્તિ ધરાવનાર શાંત શિવને નમસ્કાર; બ્રહ્મસ્વરૂપ લિંગમૂર્તિને નમઃ।
Verse 84
महादेवाय महते ज्योतिषे ऽनन्ततेजसे / नमः शिवाय शान्ताय ब्रह्मणे लिङ्गमूर्तये
મહાન મહાદેવને, પરમ જ્યોતિ, અનંત તેજસ્વીને નમસ્કાર; શાંત શિવને, બ્રહ્મસ્વરૂપ લિંગમૂર્તિને નમઃ।
Verse 85
प्रधानपुरुषेशाय व्योमरूपाय वेधसे / नमः शिवाय शान्ताय ब्रह्मणे लिङ्गमूर्तये
પ્રધાન અને પુરુષના ઈશ્વર, વ્યોમસ્વરૂપ વિધાતાને નમસ્કાર; શાંત શિવને, બ્રહ્મસ્વરૂપ લિંગમૂર્તિને નમઃ।
Verse 86
निर्विकाराय सत्याय नित्यायामलतेजसे / नमः शिवाय शान्ताय ब्रह्मणे लिङ्गमूर्तये
નિર્વિકાર, સત્ય, નિત્ય અને નિર્મળ તેજવાળા પરમાત્માને નમસ્કાર; શાંત સ્વરૂપ શિવને, લિંગમૂર્તિ બ્રહ્મને નમઃ।
Verse 87
वेदान्तसाररूपाय कालरूपाय धीमते / नमः शिवाय शान्ताय ब्रह्मणे लिङ्गमूर्तये
વેદાંતસાર સ્વરૂપ, કાળ સ્વરૂપ, ધીમાન તેજસ્વી શિવને નમઃ; શાંત સ્વરૂપ, લિંગમૂર્તિ બ્રહ્મને નમસ્કાર।
Verse 88
एवं संस्तूयमानस्तु व्यक्तो भूत्वा महेश्वरः / भाति देवो महायोगी सूर्यकोटिसमप्रभः
આ રીતે સ્તુતિ થતી વખતે મહેશ્વર પ્રગટ થયા; દેવ મહાયોગી કરોડો સૂર્ય સમાન તેજથી પ્રકાશિત થયા।
Verse 89
वक्त्रकोटिसहस्त्रेण ग्रसमान इवाम्बरम् / सहस्त्रहस्तचरणः सूर्यसोमाग्निलोचनः
કરોડો મુખોથી જાણે આકાશને ગળી રહ્યા હોય તેમ; સહસ્ર હાથ-પગવાળા, જેમની આંખો સૂર્ય, સોમ અને અગ્નિ છે।
Verse 90
पिनाकपाणिर्भगवान् कृत्तिवासास्त्रिशूलभृत् / व्यालयज्ञोपवीतश्च मेघदुन्दुभिनिः स्वनः
ભગવાન પિનાક હાથમાં ધારણ કરે છે, કૃત્તિવાસ અને ત્રિશૂલધારી છે; સર્પ-યજ્ઞોપવીત ધારણ કરીને તેમનો નાદ મેઘ-દુન્દુભિ સમ ગુંજે છે।
Verse 91
अथोवाच महादेवः प्रीतो ऽहं सुरसत्तमौ / पश्येतं मां महादेवं भयं सर्वं प्रमुच्यताम्
ત્યારે મહાદેવે કહ્યું—હે દેવશ્રેષ્ઠો, હું પ્રસન્ન છું. મને, મહાદેવને, જુઓ; અને સર્વ ભય સંપૂર્ણપણે દૂર થાઓ।
Verse 92
युवां प्रसूतौ गात्रेभ्यो मम पूर्वं सनातनौ / अयं मे दक्षिणे पार्श्वे ब्रह्मा लोकपितामहः / वामपार्श्वे च मे विष्णुः पालको हृदये हरः
તમે બંને મારા અંગોમાંથી સર્વપ્રથમ ઉત્પન્ન થયા, સ્વભાવથી સનાતન. મારા જમણા પાર्श્વે બ્રહ્મા—લોકપિતામહ; ડાબા પાર्श્વે વિષ્ણુ—પાલક; અને મારા હૃદયમાં હર (શિવ) નિવાસ કરે છે।
Verse 93
प्रीतो ऽहं युवयोः सम्यक् वरं दद्मि यथेप्सितम् / एवमुक्त्वाथ मां देवो महादेवः स्वयं शिवः / आलिङ्ग्य देवं ब्रह्माणं प्रसादाभिमुखो ऽभवत्
હું તમ બંનેથી સાચે પ્રસન્ન છું; તમારી ઇચ્છા મુજબ વર આપું છું. એમ કહી દેવ—સ્વયં શિવ મહાદેવ—એ બ્રહ્મદેવને આલિંગન કર્યું અને કૃપાપ્રસાદ આપવા અભિમુખ થયા।
Verse 94
ततः प्रहृष्टमनसौ प्रणिपत्य महेश्वरम् / ऊचतुः प्रेक्ष्य तद्वक्त्रं नारायणपितामहौ
પછી હર્ષિત મનથી નારાયણ અને પિતામહ (બ્રહ્મા) એ મહેશ્વરને પ્રણામ કર્યો. તેમના મુખનું દર્શન કરીને તેઓ બંને બોલ્યા।
Verse 95
यदि प्रीतिः समुत्पन्ना यदि देयो वरश्च नौ / भक्तिर्भवतु नौ नित्यं त्वयि देव महेश्वरे
જો તમારી પ્રસન્નતા સાચે ઉત્પન્ન થઈ હોય અને અમને વર આપવો હોય, તો હે દેવ મહેશ્વર, તમામાં અમારી ભક્તિ સદૈવ નિત્ય રહે।
Verse 96
ततः स भगवानीशः प्रहसन् परमेश्वरः / उवाच मां महादेवः प्रीतः प्रीतेन चेतसा
ત્યારે તે ભગવાન ઈશ, પરમેશ્વર, હસતાં હસતાં મને બોલ્યા; પ્રસન્ન મહાદેવે આનંદિત ચિત્તથી મને સંબોધ્યો।
Verse 97
देव उवाच प्रलयस्थितिसर्गाणां कर्ता त्वं धरणीपते / वत्स वत्स हरे विश्वं पालयैतच्चराचरम्
દેવે કહ્યું—હે ધરણિપતે, પ્રલય, સ્થિતિ અને સૃષ્ટિના કર્તા તું જ છે. વત્સ, વત્સ, હે હરિ—આ ચરાચર વિશ્વનું પાલન કર।
Verse 98
त्रिधा भिन्नो ऽस्म्यहं विष्णो ब्रह्मविष्णुहराख्यया / सर्गरक्षालयगुणैर्निर्गुणो ऽपि निरञ्जनः
હે વિષ્ણો, સૃષ્ટિ-રક્ષા-લયના ગુણકાર્યથી હું બ્રહ્મા, વિષ્ણુ અને હર—આ નામોથી ત્રિરૂપે કહેવાય છું; પરંતુ તત્ત્વે હું નિર્ગુણ હોવા છતાં નિરંજન, નિર્મળ છું।
Verse 99
संमोहं त्यज भो विष्णो पालयैनं पितामहम् / भविष्यत्येष भगवांस्तव पुत्रः सनातनः
હે વિષ્ણો, આ મોહ ત્યજી દે અને આ પિતામહ (બ્રહ્મા)નું રક્ષણ કર. આ ભગવાન આગળ જઈને તારો સનાતન પુત્ર બનશે।
Verse 100
अहं च भवतो वक्त्रात् कल्पादौ घोररूपधृक् / शूलपाणिर्भविष्यामि क्रोधजस्तव पुत्रकः
અને હું પણ કલ્પના આરંભે તારા મુખમાંથી ઘોર રૂપ ધારણ કરીને ઉત્પન્ન થઈશ; શૂલપાણિ બની તારો ક્રોધજ પુત્ર બનીશ।
Verse 101
एवमुक्त्वा महादेवो ब्रह्माणं मुनिसत्तम / अनुगृह्य च मां देवस्तत्रैवान्तरधीयत
આ રીતે કહી મહાદેવે, હે મુનિશ્રેષ્ઠ, બ્રહ્માને સંબોધ્યો; અને મને પણ અનુગ્રહ કરીને તે દેવ ત્યાં જ અંતર્ધાન થયો।
Verse 102
ततः प्रभृति लोकेषु लिङ्गार्चा सुप्रतिष्ठिता / लिङ्ग तल्लयनाद् ब्रह्मन् ब्रह्मणः परमं वपुः
ત્યાંથી લોકોમાં લિંગાર્ચા સુપ્રતિષ્ઠિત થઈ. હે બ્રહ્મન, લિંગ—સર્વ રૂપોને પરમમાં લય કરાવતું ચિહ્નસ્વરૂપ—બ્રહ્મનું પરમ વપુ માનવામાં આવ્યું।
Verse 103
एतल्लिङ्गस्य माहात्म्यं भाषितं ते मयानघ / एतद् बुध्यन्ति योगज्ञा न देवा न च दानवाः
હે અનઘ, આ લિંગનું માહાત્મ્ય મેં તને કહ્યું. આ તત્ત્વ યોગજ્ઞો જ સમજે છે; ન દેવો, ન દાનવો।
Verse 104
एतद्धि परमं ज्ञानमव्यक्तं शिवसंज्ञितम् / येन सूक्ष्ममचिन्त्यं तत् पश्यन्ति ज्ञान वक्षुषः
આ જ પરમ જ્ઞાન છે—અવ્યક્ત અને ‘શિવ’ નામે પ્રસિદ્ધ. જેના નેત્રો જ્ઞાનમય છે તેઓ આથી તે સૂક્ષ્મ, અચિંત્ય તત્ત્વને જુએ છે।
Verse 105
तस्मै भगवते नित्यं नमस्कारं प्रकुर्महे / महादेवाय रुद्राय देवदेवाय लिङ्गिने
તે ભગવંતને અમે નિત્ય નમસ્કાર કરીએ છીએ—મહાદેવ, રુદ્ર, દેવદેવ, લિંગધારીને।
Verse 106
नमो वेदरहस्याय नीलकण्ठाय वै नमः / विभीषणाय शान्ताय स्थाणवे हेतवे नमः
વેદોના રહસ્યસ્વરૂપ નীলકંઠને નમસ્કાર. ભયંકર તેજવાળા, શાંત, સ્થાણુ (અચલ) અને પરમ કારણને નમસ્કાર.
Verse 107
ब्रह्मणे वामदेवाय त्रिनेत्राय महीयसे / शङ्कराय महेशाय गिरीशाय शिवाय च
બ્રહ્મસ્વરૂપ વામદેવ, ત્રિનેત્ર, મહિમાવાન મહાનને નમસ્કાર. શંકર, મહેશ, ગિરીશ અને શિવને પણ નમસ્કાર.
Verse 108
नमः कुरुष्व सततं ध्यायस्व मनसा हरम् / संसारसागरादस्मादचिरादुत्तरिष्यसि
સતત નમસ્કાર કર; મનથી હર (શિવ)નું ધ્યાન કર. આ સંસાર-સાગરથી તું ટૂંક સમયમાં પાર ઉતરી જશે.
Verse 109
एवं स वासुदेवेन व्याहृतो मुनिपुङ्गवः / जगाम मनसा देवमीशानं विश्वतोमुखम्
આ રીતે વાસુદેવે કહ્યે પછી, મુનિઓમાં શ્રેષ્ઠ તે ઋષિ મનોબળથી સર્વદિશામુખ ઈશાન દેવ પાસે ગયા.
Verse 110
प्रणम्य शिरसा कृष्णमनुज्ञातो महामुनिः / जगाम चेप्सितं देशं देवदेवस्य शूलिनः
કૃષ્ણને શિર નમાવી પ્રણામ કરીને, અનુમતિ મેળવી, મહામુનિ ત્રિશૂલધારી દેવદેવના ઇચ્છિત પવિત્ર દેશમાં ગયા.
Verse 111
य इमं श्रावयेन्नित्यं लिङ्गाध्यायमनुत्तमम् / शृणुयाद् वा पठेद् वापि सर्वपापैः प्रमुच्यते
જે આ અનુત્તમ ‘લિંગ-અધ્યાય’નું નિત્ય શ્રાવણ કરાવે, અથવા સાંભળે, કે પોતે વાંચે—તે સર્વ પાપોથી મુક્ત થાય છે।
Verse 112
श्रुत्वा सकृदपि ह्येतत् तपश्चरणमुत्तमम् / वासुदेवस्य विप्रेन्द्राः पापं मुञ्चिति मानवः
હે વિપ્રેન્દ્રો! વાસુદેવને અર્પિત આ ઉત્તમ તપશ્ચર્યાને એકવાર પણ સાંભળવાથી મનુષ્ય પાપથી મુક્ત થાય છે।
Verse 113
जपेद् वाहरहर्नित्यं ब्रह्मलोके महीयते / एवमाह महायोगी कृष्णद्वैपायनः प्रभुः
પ્રાતઃ અને સાયં નિત્ય જપ કરવો; તેથી બ્રહ્મલોકમાં માન પામે છે. એમ મહાયોગી પ્રભુ કૃષ્ણદ્વૈપાયન (વ્યાસ)એ કહ્યું।
Frequently Asked Questions
It defines the liṅga as unmanifest, imperishable light (prakāśa), bliss-nature, and the supreme mark of Brahman; Maheśvara is the Liṅgin—unchanging Lord who bears and transcends the liṅga.
The chapter asserts non-difference in essence: Kṛṣṇa declares himself constituted of Śiva’s essence, with no distinction between them, while also modeling Śiva-worship to reveal the supreme source to beings deluded by māyā.
Midday solar worship, prescribed japa, tarpaṇa to gods/sages/ancestors, temple worship of Bhūteśa in the liṅga, honoring and feeding sages and brāhmaṇas—integrating devotion with disciplined observance.
Regular recitation, hearing, or reading of the ‘Chapter on the Liṅga’ frees one from sins; even hearing once is said to release a person from sin, and daily morning-evening japa leads to honor in Brahmaloka.