Shloka 72
महादेव्याः आविर्भाव-रूपान्तर-विहारवर्णनम्
Manifestation, Forms, and Divine Play of the Mahādevī
Devanagari script
गृहानिष्टकरान्वापि नागाखुबलिवृश्चिकान् / एतद्गृहाश्रमस्थानां क्रियाफलमभीप्सताम् / मनःसंकल्पसिद्धानां महतां शिववर्चसाम्
Transliteration
gṛhāniṣṭakarānvāpi nāgākhubalivṛścikān / etadgṛhāśramasthānāṃ kriyāphalamabhīpsatām / manaḥsaṃkalpasiddhānāṃ mahatāṃ śivavarcasām
Translation
ઘરને અનિષ્ટ કરનાર સાપ, ઉંદર, બલિ-કીટ અને વિચ્છુ વગેરે પણ—આ ગૃહાશ્રમસ્થોમાં ક્રિયાફળ ઇચ્છનારાઓ માટે, તેમજ મનઃસંકલ્પથી સિદ્ધ અને શિવતેજથી તેજસ્વી મહાત્માઓ માટેનું વિધાન છે.
Word by Word
गृह-अनिष्ट-करान्those causing harm in the house
गृह-अनिष्ट-करान्:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootगृह (प्रातिपदिक) + अनिष्ट (प्रातिपदिक) + कर (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष (कर्मधारय-सम्भव): ‘गृहे अनिष्टं कुर्वन्ति ये’; पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), बहुवचन
वाor
वा:
Sambandha (सम्बन्ध/विकल्प)
TypeIndeclinable
Rootवा (अव्यय)
Formअव्यय; विकल्पार्थक (or)
अपिalso
अपि:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootअपि (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चयार्थक (also/even)
नाग-अखु-बलि-वृश्चिकान्snakes, mice, (bali-creatures), scorpions
नाग-अखु-बलि-वृश्चिकान्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootनाग (प्रातिपदिक) + अखु (प्रातिपदिक) + बलि (प्रातिपदिक) + वृश्चिक (प्रातिपदिक)
Formसमुच्चयार्थक द्वन्द्व (snake+mouse+‘bali’(lizard/creature; पाठानुसार) + scorpion); पुंलिङ्ग, द्वितीया, बहुवचन
एतत्this
एतत्:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootएतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; अत्र ‘एतत् (this)’—वाक्ये विषय-निर्देश
गृह-आश्रम-स्थानाम्of those dwelling in the householder stage
गृह-आश्रम-स्थानाम्:
Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
TypeNoun
Rootगृह (प्रातिपदिक) + आश्रम (प्रातिपदिक) + स्थान (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष: ‘गृहाश्रमे स्थिताः’ (locative relation); पुंलिङ्ग, षष्ठी (6th/Genitive), बहुवचन
क्रिया-फलम्the fruit of the act
क्रिया-फलम्:
Karma/Pradhāna (कर्म/विधेय)
TypeNoun
Rootक्रिया (प्रातिपदिक) + फल (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष (षष्ठी): ‘क्रियायाः फलम्’; नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन
अभीप्सताम्of those desiring
अभीप्सताम्:
Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
TypeAdjective
Rootअभि + ईप्स् (धातु) → अभीप्सत् (कृदन्त)
Formशतृ-प्रत्ययान्त वर्तमानकृदन्त; पुंलिङ्ग, षष्ठी (6th/Genitive), बहुवचन; ‘desiring’
मनः-संकल्प-सिद्धानाम्of those accomplished by mere intention
मनः-संकल्प-सिद्धानाम्:
Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
TypeAdjective
Rootमनस् (प्रातिपदिक) + संकल्प (प्रातिपदिक) + सिद्ध (प्रातिपदिक/कृदन्त)
Formतत्पुरुष: ‘मनःसंकल्पेन सिद्धाः’ (instrumental relation); पुंलिङ्ग, षष्ठी, बहुवचन
महताम्of the great ones
महताम्:
Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
TypeAdjective
Rootमहत् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी (6th/Genitive), बहुवचन
शिव-वर्चसाम्of those with Shiva-like radiance
शिव-वर्चसाम्:
Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
TypeAdjective
Rootशिव (प्रातिपदिक) + वर्चस् (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष (षष्ठी/कर्मधारय-सम्भव): ‘शिवस्य वर्चः’/‘शिवं वर्चः यस्य’; पुंलिङ्ग, षष्ठी, बहुवचन