Shloka 46
ललितोपाख्याने मन्त्रतारतम्यकथनम्
Hierarchy of Mantras in the Lalitopākhyāna
Devanagari script
क्रुद्धः प्रसीदति हठात्तस्य दर्शनहर्षितः / अष्टादशसु विद्यासु निरूढिमभिगच्छति
Transliteration
kruddhaḥ prasīdati haṭhāttasya darśanaharṣitaḥ / aṣṭādaśasu vidyāsu nirūḍhimabhigacchati
Translation
તે ક્રોધિત હોય તોય તેના દર્શનથી હર્ષિત થઈ અચાનક પ્રસન્ન થઈ જાય છે; અને અષ્ટાદશ વિદ્યાઓમાં પૂર્ણ નિપુણતા પ્રાપ્ત કરે છે.
Word by Word
क्रुद्धःangered
क्रुद्धः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootक्रुध् (धातु) → क्रुद्ध (कृदन्त, क्त)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; क्त-प्रत्ययान्त भूतकृदन्त (past participle): 'angered'
प्रसीदतिbecomes pleased/relents
प्रसीदति:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootप्र + सद् (धातु)
Formलट् (present), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद
हठात्suddenly/abruptly
हठात्:
Hetu (हेतु)
TypeIndeclinable
Rootहठ (प्रातिपदिक)
Formअव्ययीभाव-निभम्; पञ्चमी-रूपेण क्रियाविशेषण (adverb: suddenly/forcibly)
तस्यof him
तस्य:
Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन; सम्बन्ध (genitive)
दर्शन-हर्षितःdelighted by (his) sight
दर्शन-हर्षितः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootदर्शन (प्रातिपदिक) + हर्षित (प्रातिपदिक/कृदन्त)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; तृतीया-तत्पुरुषार्थ (दर्शनेन हर्षितः)
अष्टादशसुin the eighteen
अष्टादशसु:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeAdjective
Rootअष्टादशन् (संख्याप्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी, बहुवचन; द्विगु-संख्या (in eighteen)
विद्यासुsciences/branches of knowledge
विद्यासु:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootविद्या (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, सप्तमी, बहुवचन; अधिकरण (locative)
निरूढिम्full mastery/attainment
निरूढिम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootनिरूढि (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन; कर्म (object)
अभिगच्छतिattains/reaches
अभिगच्छति:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootअभि + गम् (धातु)
Formलट् (present), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद