Shloka 9
प्रत्याहारवर्णनम्
Pratyāhāra—Cosmic Withdrawal / Dissolution Sequence
Devanagari script
सर्वमापूरयित्वेदं तिष्ठन्ति विचरन्ति च / अपामपि गणो यस्तु ज्योतिःष्वालीयते रसः
Transliteration
sarvamāpūrayitvedaṃ tiṣṭhanti vicaranti ca / apāmapi gaṇo yastu jyotiḥṣvālīyate rasaḥ
Translation
આ સમગ્ર જગતને ભરપૂર કરીને આપઃ ક્યાંક સ્થિર રહે છે અને ક્યાંક વિહરે છે. જળનો જે સમૂહરૂપ રસ છે તે જ્યોતિમાં લીન થાય છે.
Word by Word
सर्वम्everything
सर्वम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootसर्व (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, Accusative (द्वितीया) एकवचन; ‘everything’
आपूरयित्वाhaving filled
आपूरयित्वा:
Pūrvakāla-kriyā (पूर्वकाल-क्रिया)
TypeVerb
Rootā-√pṝ/√pṛ (धातु) + आपूरयितुम् (तुमुन्) → आपूरयित्वा (क्त्वा)
Formअव्ययकृदन्त (क्त्वा/gerund), ‘having filled’
इदम्this
इदम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, Accusative (द्वितीया) एकवचन; ‘this (world)’
तिष्ठन्तिstand/remain
तिष्ठन्ति:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Root√sthā (धातु)
Formलट् (Present), प्रथमपुरुष, बहुवचन, परस्मैपद
विचरन्तिmove about
विचरन्ति:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootvi-√car (धातु)
Formलट् (Present), प्रथमपुरुष, बहुवचन, परस्मैपद
चand
च:
Sambandha (सम्बन्ध/समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयार्थक-अव्यय (conjunction)
अपाम्of waters
अपाम्:
Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
TypeNoun
Rootअप् (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, Genitive (षष्ठी) बहुवचन; ‘of waters’
अपिalso/even
अपि:
Sambandha (सम्बन्ध/निपात)
TypeIndeclinable
Rootअपि (अव्यय)
Formसम्भावना/समुच्चयार्थक-अव्यय (particle: also/even)
गणःgroup
गणः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootगण (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, Nominative (प्रथमा) एकवचन; ‘group/aggregate’
यःwhich/that
यः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, Nominative (प्रथमा) एकवचन; relative pronoun referring to गणः
तुindeed/but
तु:
Sambandha (सम्बन्ध/निपात)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formनिपात (particle)
ज्योतिःषुin the lights
ज्योतिःषु:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootज्योतिस् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, Locative (सप्तमी) बहुवचन; ‘in lights/fires’
आलीयतेmerges
आलीयते:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootā-√lī (धातु)
Formलट् (Present), प्रथमपुरुष, एकवचन, आत्मनेपद; ‘merges/settles into’
रसःsap/essence (taste)
रसः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootरस (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, Nominative (प्रथमा) एकवचन; subject of आलीयते