Shloka 10
प्रत्याहारवर्णनम्
Pratyāhāra—Cosmic Withdrawal / Dissolution Sequence
Devanagari script
नश्यन्त्यापस्तदा तत्र रसतन्मात्रसंक्षयात् / तीव्रतेजोहृतरसाज्योतिष्ट्वं प्राप्नुवन्त्युत
Transliteration
naśyantyāpastadā tatra rasatanmātrasaṃkṣayāt / tīvratejohṛtarasājyotiṣṭvaṃ prāpnuvantyuta
Translation
ત્યાં રસ-તન્માત્રાના ક્ષયથી આપઃ નાશ પામે છે. તીવ્ર તેજે રસ હરી લેતાં તે જ્યોતિરૂપતા પ્રાપ્ત કરે છે.
Word by Word
नश्यन्तिperish
नश्यन्ति:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Root√naś (धातु)
Formलट् (Present), प्रथमपुरुष, बहुवचन, परस्मैपद
आपःwaters
आपः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootअप् (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग (बहुवचन-प्रयोगः), Nominative (प्रथमा) बहुवचन; subject of नश्यन्ति
तदाthen
तदा:
Kāla (काल)
TypeIndeclinable
Rootतदा (अव्यय)
Formकालवाचक-अव्यय
तत्रthere
तत्र:
Deśa (देश)
TypeIndeclinable
Rootतत्र (अव्यय)
Formदेशवाचक-अव्यय (locative adverb)
रस-तन्मात्र-संक्षयात्from the depletion of the subtle element of taste
रस-तन्मात्र-संक्षयात्:
Hetu (हेतु)
TypeNoun
Rootरस (प्रातिपदिक) + तन्मात्र (प्रातिपदिक) + संक्षय (प्रातिपदिक)
Formषष्ठी-तत्पुरुष-परम्परा (रसस्य तन्मात्रस्य संक्षयः), पुंलिङ्ग, Ablative (पञ्चमी) एकवचन; हेतौ (cause)
तीव्र-तेजः-हृत-रसाःwhose essence is taken away by intense fire
तीव्र-तेजः-हृत-रसाः:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootतीव्र (प्रातिपदिक) + तेजस् (प्रातिपदिक) + हृत (कृदन्त) + रस (प्रातिपदिक)
Formबहुपद-तत्पुरुषः: (तीव्रेण तेजसा हृतः रसः येषाम्), स्त्रीलिङ्ग, Nominative (प्रथमा) बहुवचन; आपः-विशेषणम्
ज्योतिष्ट्वम्the state of light (firehood)
ज्योतिष्ट्वम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootज्योतिस् (प्रातिपदिक) + त्व (प्रत्यय)
Formनपुंसकलिङ्ग, Accusative (द्वितीया) एकवचन; ‘state of light/fire’
प्राप्नुवन्तिattain
प्राप्नुवन्ति:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootpra-√āp (धातु)
Formलट् (Present), प्रथमपुरुष, बहुवचन, परस्मैपद
उतindeed/also
उत:
Sambandha (सम्बन्ध/निपात)
TypeIndeclinable
Rootउत (अव्यय)
Formनिपात (emphatic/also)