Shloka 23
प्रत्याहारवर्णनम्
Pratyāhāra—Cosmic Withdrawal / Dissolution Sequence
Devanagari script
संप्रलीनेषु भूतेषु गुणसाम्ये ततो महान् / लीयन्ते गुणसाम्यं तु स्वात्मन्येवावतिष्ठते
Transliteration
saṃpralīneṣu bhūteṣu guṇasāmye tato mahān / līyante guṇasāmyaṃ tu svātmanyevāvatiṣṭhate
Translation
જ્યારે સર્વ ભૂતો પ્રલયમાં લીન થઈ ગુણસામ્યમાં પહોંચે છે, ત્યારે મહત્તત્વ પણ લય પામે છે; પરંતુ ગુણસામ્ય તો પોતાના આત્મસ્વરૂપમાં જ સ્થિર રહે છે।
Word by Word
saṃpralīneṣuin (those) dissolved/merged
saṃpralīneṣu:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeAdjective
Rootsaṃ-pralīna (कृदन्त; √lī लीयते)
Formसप्तमी-विभक्ति (Locative/सप्तमी), बहुवचन (Plural); पुं/नपुं (Masculine/Neuter) — भूत-शब्दस्य विशेषणम्; भूतकृदन्त (PPP)
bhūteṣuin beings/elements
bhūteṣu:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootbhūta (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग (Neuter), सप्तमी (Locative/सप्तमी), बहुवचन (Plural)
guṇa-sāmyein the equilibrium of the guṇas
guṇa-sāmye:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootguṇa (प्रातिपदिक) + sāmya (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग (Neuter), सप्तमी (Locative/सप्तमी), एकवचन (Singular); षष्ठी-तत्पुरुषः (genitive determinative): गुणानां साम्यम्
tataḥthereupon/from that
tataḥ:
Hetu/Apādāna (हेतु/अपादान)
TypeIndeclinable
Roottataḥ (अव्यय)
Formअव्यय; उपपद/क्रियाविशेषण (adverb)
mahānMahān (the Great principle)
mahān:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootmahat (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग (Masculine), प्रथमा (Nominative/प्रथमा), एकवचन (Singular)
līyantethey dissolve/merge
līyante:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Root√lī (धातु)
Formलट्-लकार (Present/लट्), आत्मनेपद (Ātmanepada), प्रथमपुरुष (3rd person), बहुवचन (Plural)
guṇa-sāmyamthe equilibrium of the guṇas
guṇa-sāmyam:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootguṇa (प्रातिपदिक) + sāmya (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग (Neuter), प्रथमा/द्वितीया (Nom./Acc.), एकवचन (Singular); षष्ठी-तत्पुरुषः: गुणानां साम्यम्
tubut/indeed
tu:
Sambandha (सम्बन्ध/निपात)
TypeIndeclinable
Roottu (अव्यय)
Formअव्यय; निपात (particle), विरोध/विशेषार्थ (contrast/emphasis)
sva-ātmaniin its own self
sva-ātmani:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootsva (प्रातिपदिक) + ātman (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग (Masculine), सप्तमी (Locative/सप्तमी), एकवचन (Singular); कर्मधारय/षष्ठी-तत्पुरुष-प्रायः: स्वः आत्मा = स्वात्मा
evaonly/indeed
eva:
Sambandha (सम्बन्ध/निपात)
TypeIndeclinable
Rooteva (अव्यय)
Formअव्यय; अवधारण (emphatic particle)
avatiṣṭhateremains/abides
avatiṣṭhate:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootava-√sthā (धातु)
Formलट्-लकार (Present/लट्), आत्मनेपद (Ātmanepada), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन (Singular)