Shloka 88
भण्डपुत्रशोकः (Bhaṇḍa’s Lament for His Sons) — Lalitopākhyāna Episode
Devanagari script
शस्त्राघट्टननिस्वानैर् हुंकारैश्च सुरद्विषाम् / दैत्यसप्तिखुरक्रीडत्कुद्दालीकूटनिस्वनैः
Transliteration
śastrāghaṭṭananisvānair huṃkāraiśca suradviṣām / daityasaptikhurakrīḍatkuddālīkūṭanisvanaiḥ
Translation
શસ્ત્રોના અથડામણના નાદ, દેવદ્વેષીઓના હુંકાર, દૈત્યોના ઘોડાંના ખુરાંની ક્રીડાધ્વનિ અને કुदાળી પ્રહારના ગર્જનાથી (દિશાઓ ગુંજી ઉઠीं).
Word by Word
शस्त्रweapon
शस्त्र:
Viśeṣya (विशेष्य)
TypeNoun
Rootशस्त्र (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग; in compound
आघट्टनclashing
आघट्टन:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeNoun
Rootआ-घट्ट् (धातु) → आघट्टन (प्रातिपदिक/भाववाचक)
Formनपुंसकलिङ्ग; ‘clashing/striking’; in compound
निस्वानैःwith sounds, with clangs
निस्वानैः:
Karaṇa (करण)
TypeNoun
Rootनिस्वान (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया (करण), बहुवचन; instrumental plural ‘with sounds’
शस्त्र-आघट्टन-निस्वानैःwith the clangs of weapons striking
शस्त्र-आघट्टन-निस्वानैः:
Karaṇa (करण)
TypeNoun
Rootशस्त्र (प्रातिपदिक) + आघट्टन (प्रातिपदिक) + निस्वान (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया, बहुवचन; षष्ठी/तत्पुरुष-समासः: ‘sounds of weapon-clashing’
हुंकारैःwith roars/cries of ‘huṃ’
हुंकारैः:
Karaṇa (करण)
TypeNoun
Rootहुंकार (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया, बहुवचन; instrumental
चand
च:
Samuccaya (समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चय (conjunction)
सुर-द्विषाम्of the enemies of the gods
सुर-द्विषाम्:
Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
TypeNoun
Rootसुर (प्रातिपदिक) + द्विष् (धातु) → द्विष् (प्रातिपदिक: द्विष्/द्विष)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी (सम्बन्ध), बहुवचन; ‘of the haters of the gods’
दैत्यdemon, Daitya
दैत्य:
Viśeṣya (विशेष्य)
TypeNoun
Rootदैत्य (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; in compound
सप्तिhorse
सप्ति:
Viśeṣya (विशेष्य)
TypeNoun
Rootसप्ति (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; ‘horse’; in compound
खुरhoof
खुर:
Viśeṣya (विशेष्य)
TypeNoun
Rootखुर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; ‘hoof’; in compound
क्रीडत्sporting, prancing
क्रीडत्:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootक्रीड् (धातु) → क्रीडत् (कृदन्त, शतृ)
Formशतृ-प्रत्यय (present participle), नपुंसकलिङ्ग/पुंलिङ्ग-समासाङ्ग; ‘playing/sporting’ as modifier in compound
कुद्दालीpickaxe, mattock
कुद्दाली:
Viśeṣya (विशेष्य)
TypeNoun
Rootकुद्दाली (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग; ‘pickaxe/spade’; in compound
कूटstriking, pounding
कूट:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeNoun
Rootकूट (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग; ‘blow/strike’ (also ‘peak’); in compound
निस्वनैःwith sounds
निस्वनैः:
Karaṇa (करण)
TypeNoun
Rootनिस्वन (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया, बहुवचन; instrumental
दैत्य-सप्ति-खुर-क्रीडत्-कुद्दाली-कूट-निस्वनैःwith the pounding sounds (like pickaxes) of prancing demon-horses’ hooves
दैत्य-सप्ति-खुर-क्रीडत्-कुद्दाली-कूट-निस्वनैः:
Karaṇa (करण)
TypeNoun
Rootदैत्य + सप्ति + खुर + क्रीडत् (कृदन्त) + कुद्दाली + कूट + निस्वन
Formपुंलिङ्ग, तृतीया, बहुवचन; बहुपद-तत्पुरुषः: ‘with the sounds of pickaxe-like pounding from the hooves of prancing Daitya-horses’