Shloka 113
विषङ्गपलायनम् (Viṣaṅga-palāyanam) — Aftermath of the First Battle Day
Devanagari script
सा च पुत्री महाराज्ञ्याः विध्वस्तासुरमैनिका / मन्त्रिणीदण्डनाथाभ्यामालिङ्ग्यत भृशं मुदा
Transliteration
sā ca putrī mahārājñyāḥ vidhvastāsuramainikā / mantriṇīdaṇḍanāthābhyāmāliṅgyata bhṛśaṃ mudā
Translation
અસુરસેનાને ધ્વસ્ત કરનાર મહારાણીની તે પુત્રીને મંત્રીણી અને દંડનાથ—બન્નેએ અત્યંત આનંદથી આલિંગન આપ્યું.
Word by Word
साshe
सा:
कर्ता (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम/प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन; Pronoun
चand
च:
समुच्चय (Connector)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चय (conjunction)
पुत्रीthe daughter
पुत्री:
कर्ता (कर्ता/Subject—apposition)
TypeNoun
Rootपुत्री (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन; Apposition to सा
महा-राज्ञ्याःof the great queen
महा-राज्ञ्याः:
सम्बन्ध (षष्ठी/Genitive relation)
TypeNoun
Rootमहा (प्रातिपदिक) + राज्ञी (प्रातिपदिक)
Formकर्मधारयसमास; स्त्रीलिङ्ग, षष्ठी (6th/षष्ठी), एकवचन; Genitive singular
विध्वस्त-असुर-मैनिकाdestroyer of the asura Mainika (or asura host)
विध्वस्त-असुर-मैनिका:
कर्ता (कर्ता/Subject—qualifier)
TypeAdjective
Rootवि-ध्वंस् (धातु) + असुर (प्रातिपदिक) + मैनिका (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुषसमास; स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन; ‘she who has destroyed the asura Mainika / asura-forces’ (contextual)
मन्त्रिणी-दण्डनाथाभ्याम्by the minister and the commander
मन्त्रिणी-दण्डनाथाभ्याम्:
करण (करण/Instrument—agent in passive)
TypeNoun
Rootमन्त्रिणी (प्रातिपदिक) + दण्डनाथ (प्रातिपदिक)
Formद्वन्द्वसमास; स्त्रीलिङ्ग/पुंलिङ्ग, तृतीया (3rd/तृतीया), द्विवचन; Instrumental dual ‘by the minister and the commander’
आलिङ्ग्यतwas embraced
आलिङ्ग्यत:
क्रिया (मुख्यक्रिया/Main verb)
TypeVerb
Rootआ-लिङ्ग् (धातु)
Formलङ् (Imperfect/past), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन; आत्मनेपद; कर्मणि-प्रयोग (passive sense): ‘was embraced’
भृशम्greatly
भृशम्:
क्रियाविशेषण (Adverbial)
TypeIndeclinable
Rootभृशम् (अव्यय)
Formअव्यय; क्रियाविशेषण (adverb: greatly)
मुदाwith joy
मुदा:
करण (करण/Instrument—manner)
TypeNoun
Rootमुद्/मुदा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, तृतीया (3rd/तृतीया), एकवचन; Instrumental singular (manner/cause)