Shloka 54
दुर्मद-कुरण्ड-वधः (The Slaying of Durmada and Kuraṇḍa) — Lalitopākhyāna Battle Continuation
Devanagari script
तयाधिष्ठिततुङ्गांसः पक्षविक्षिप्तभूधरः / गरुडः प्राचलद्युद्धे सुमेरुरिव जङ्गमः
Transliteration
tayādhiṣṭhitatuṅgāṃsaḥ pakṣavikṣiptabhūdharaḥ / garuḍaḥ prācaladyuddhe sumeruriva jaṅgamaḥ
Translation
તેણી અધિષ્ઠિત થતાં ગરુડના ઊંચા ખભા દૃઢ થયા; પાંખોના ઝાટકાથી પર્વતો વિખેરાયા, અને તે યુદ્ધમાં આગળ વધ્યો—જાણે ચલિત સુમેરુ.
Word by Word
tayāby her / with her
tayā:
Karaṇa (करण/Instrument)
TypeNoun
Roottad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, तृतीया (3rd/instrumental), एकवचन; सर्वनाम
adhiṣṭhita-tuṅga-aṃsaḥwhose lofty shoulders were mounted/occupied (by her)
adhiṣṭhita-tuṅga-aṃsaḥ:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootadhi√sthā (धातु) + -ta (कृत्, क्त) + tuṅga (प्रातिपदिक) + aṃsa (प्रातिपदिक)
Formबहुव्रीहिसमास (यस्य tuṅgāṃsaḥ adhiṣṭhitaḥ); पुल्लिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषण (qualifying garuḍaḥ)
pakṣa-vikṣipta-bhūdharaḥwho scattered mountains with his wings
pakṣa-vikṣipta-bhūdharaḥ:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootpakṣa (प्रातिपदिक) + vi√kṣip (धातु) + -ta (कृत्, क्त) + bhūdhara (प्रातिपदिक)
Formबहुव्रीहिसमास (यस्य pakṣaiḥ bhūdharaḥ vikṣiptaḥ); पुल्लिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषण (qualifying garuḍaḥ)
garuḍaḥGaruḍa
garuḍaḥ:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootgaruḍa (प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग, प्रथमा (1st/nominative), एकवचन
prācalatadvanced / moved forward
prācalat:
Kriyā-sādhaka (क्रियासाधक/Participle)
TypeVerb
Rootpra√cal (धातु)
Formवर्तमानकाले शतृ-प्रत्ययान्त कृदन्त (present active participle); पुल्लिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; 'moving/advancing' (predicate with garuḍaḥ)
yuddhein battle
yuddhe:
Adhikaraṇa (अधिकरण/Locative)
TypeNoun
Rootyuddha (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th/locative), एकवचन
sumeruḥMount Sumeru
sumeruḥ:
Upamāna (उपमान)
TypeNoun
Rootsumeru (प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
ivalike
iva:
Upamā (उपमा-सूचक)
TypeIndeclinable
Rootiva (अव्यय)
Formउपमावाचक-अव्यय (particle of comparison)
jaṅgamaḥmoving / mobile
jaṅgamaḥ:
Karta-guṇa (कर्तृगुण/Predicate adjective)
TypeAdjective
Rootjaṅgama (प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषण/विधेय (predicate adjective of garuḍaḥ)