Shloka 24
लोकज्ञान-वर्णन (Lokajñāna-varṇana) — Description of World-Knowledge / Cosmogonic Classification
Devanagari script
तस्माद्देवा दिव्यतन्वा तुष्ट्या सृष्टा सुखात्तु वै / यस्मात्तेषां दिवा जन्म बलिनस्तेन ते दिवा
Transliteration
tasmāddevā divyatanvā tuṣṭyā sṛṣṭā sukhāttu vai / yasmātteṣāṃ divā janma balinastena te divā
Translation
અતએવ દેવો દિવ્ય દેહવાળા, તૃપ્તિથી અને સુખપૂર્વક સર્જાયા. કારણ કે તેમનો જન્મ દિવસે થયો અને તેઓ બળવાન છે, તેથી તેઓ ‘દિવા’ કહેવાયા.
Word by Word
तस्मात्therefore/from that
तस्मात्:
Hetu/Apādāna-arthaka (हेतु/अपादानार्थक)
TypeIndeclinable
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formअव्यय (Avyaya), तस्मात्-प्रयोगः; ablatival adverbial sense (तस्मात् = ‘therefore/from that’)
देवाःthe gods
देवाः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootदेव (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग (Masculine), प्रथमा (1st/Nominative), बहुवचन (Plural)
दिव्य-तन्वाwith a divine body
दिव्य-तन्वा:
Karaṇa (करण)
TypeAdjective
Rootदिव्य (प्रातिपदिक) + तनु (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समास (Tatpurusha), तृतीया-तत्पुरुष (Instrumental determinative: ‘with divine body’); स्त्रीलिङ्ग (Feminine), तृतीया (3rd/Instrumental), एकवचन (Singular)
तुष्ट्याby satisfaction/with delight
तुष्ट्या:
Karaṇa (करण)
TypeNoun
Rootतुष्टि (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग (Feminine), तृतीया (3rd/Instrumental), एकवचन (Singular)
सृष्टाःcreated
सृष्टाः:
Karta-sāmānādhikaraṇya (कर्तृ-सामानाधिकरण; predicate to देवाः)
TypeVerb
Rootसृज् (धातु)
Formकृदन्त (Kridanta), क्त-प्रत्ययान्त (Past passive participle, PPP), पुंलिङ्ग (Masculine), प्रथमा (1st/Nominative), बहुवचन (Plural); passive/resultative sense ‘created’
सुखात्from happiness/comfort
सुखात्:
Hetu/Apādāna (हेतु/अपादान)
TypeNoun
Rootसुख (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग (Neuter), पञ्चमी (5th/Ablative), एकवचन (Singular)
तुindeed/but
तु:
Sambandha/Avadhāraṇa (सम्बन्ध/अवधारण)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formअव्यय (Avyaya), निपात (particle), contrast/emphasis
वैindeed
वै:
Avadhāraṇa (अवधारण)
TypeIndeclinable
Rootवै (अव्यय)
Formअव्यय (Avyaya), निपात (particle) for emphasis/assurance
यस्मात्because/from which
यस्मात्:
Hetu/Apādāna-arthaka (हेतु/अपादानार्थक)
TypeIndeclinable
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formअव्यय (Avyaya), यत्-तस्मात्-सम्बन्धे; ablatival relative adverb ‘because/from which’
तेषाम्of them
तेषाम्:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formषष्ठी (6th/Genitive), बहुवचन (Plural) (gender-contextual)
दिवाby day
दिवा:
Adhikaraṇa (अधिकरण; time)
TypeIndeclinable
Rootदिव्/दिवा (अव्यय/प्रातिपदिक-प्रयोग)
Formअव्यय (Avyaya), कालवाचक (temporal adverb) ‘by day/in daytime’
जन्मbirth
जन्म:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootजन्मन् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग (Neuter), प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन (Singular)
बलिनःstrong
बलिनः:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootबलिन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग (Masculine), प्रथमा (1st/Nominative), बहुवचन (Plural); ‘strong’ (agreeing with देवाः understood)
तेनtherefore
तेन:
Hetu (हेतु)
TypeIndeclinable
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formअव्ययवत्-प्रयोग (indeclinable-like connective), तेन = ‘therefore/for that reason’ (instrumental used adverbially)
तेthey (those gods)
ते:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग (Masculine), प्रथमा (1st/Nominative), बहुवचन (Plural)
दिवाः(called) ‘days’/‘divā’
दिवाः:
Karta-sāmānādhikaraṇya (कर्तृ-सामानाधिकरण; naming)
TypeNoun
Rootदिव (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग (Feminine), प्रथमा (1st/Nominative), बहुवचन (Plural); ‘days’ / ‘daytime (as a class)’