Shloka 41
Varāha-uddhāraṇa and the Re-constitution of Bhū-maṇḍala
Earth after Pralaya
Devanagari script
सरित्सरःसमुद्रांश्च सेवंते पर्वतानपि / तदा ता ह्यल्पसंतोषायुद्धे तस्मिंश्चरंति वै
Transliteration
saritsaraḥsamudrāṃśca sevaṃte parvatānapi / tadā tā hyalpasaṃtoṣāyuddhe tasmiṃścaraṃti vai
Translation
તેઓ નદીઓ, સરોવરો અને સમુદ્રોનું સેવન કરે છે તથા પર્વતોનો પણ આશ્રય લે છે; ત્યારે અલ્પ સંતોષ માટે તે સંઘર્ષમાં વિહરે છે।
Word by Word
सरित्-सरः-समुद्रान्rivers, lakes, and seas
सरित्-सरः-समुद्रान्:
कर्म (Object)
TypeNoun
Rootसरित् (प्रातिपदिक) + सरस् (प्रातिपदिक) + समुद्र (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, बहुवचन; Dvandva (rivers, lakes, and seas) in accusative plural
चand
च:
समुच्चय (Conjunction)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय; conjunction
सेवन्तेresort to/visit
सेवन्ते:
क्रिया (Verb)
TypeVerb
Rootसेव् (धातु)
Formलट्-लकार, प्रथमपुरुष, बहुवचन; आत्मनेपद; Present indicative 3rd pl (resort to/serve/visit)
पर्वतान्mountains
पर्वतान्:
कर्म (Object)
TypeNoun
Rootपर्वत (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, बहुवचन; Accusative plural
अपिalso
अपि:
समुच्चय/अवधारण (Particle)
TypeIndeclinable
Rootअपि (अव्यय)
Formअव्यय; additive particle
तदाthen
तदा:
कालाधिकरण (Temporal)
TypeIndeclinable
Rootतदा (अव्यय)
Formअव्यय; time adverb
ताःthey (fem.)
ताः:
कर्ता (Subject)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; Nominative plural (those [fem.])
हिindeed/for
हि:
वाक्यसम्बन्ध (Particle)
TypeIndeclinable
Rootहि (अव्यय)
Formअव्यय; causal/emphatic particle
अल्प-सन्तोषाःof little contentment
अल्प-सन्तोषाः:
विशेषण (Adjectival)
TypeAdjective
Rootअल्प (प्रातिपदिक) + सन्तोष (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; Karmadhāraya ‘having little contentment’; adjective for ताः (understood as beings)
युद्धेin battle
युद्धे:
अधिकरण (Locative)
TypeNoun
Rootयुद्ध (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन; Locative singular (in battle)
तस्मिन्in that
तस्मिन्:
अधिकरण (Locative)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग/पुंलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन; Locative singular (in that)
चरन्तिmove/act/roam
चरन्ति:
क्रिया (Verb)
TypeVerb
Rootचर् (धातु)
Formलट्-लकार, प्रथमपुरुष, बहुवचन; परस्मैपद; Present indicative 3rd pl (move/act/roam)
वैindeed
वै:
वाक्यसम्बन्ध (Particle)
TypeIndeclinable
Rootवै (अव्यय)
Formअव्यय; emphatic particle