Shloka 150
Varāha-uddhāraṇa and the Re-constitution of Bhū-maṇḍala
Earth after Pralaya
Devanagari script
पृथ्वी दुग्धा तु बीजानि यानि पूर्वं स्वयंभुवा / ऋतुपुष्पफलास्ता वै ओषध्यो जज्ञिरे त्विह
Transliteration
pṛthvī dugdhā tu bījāni yāni pūrvaṃ svayaṃbhuvā / ṛtupuṣpaphalāstā vai oṣadhyo jajñire tviha
Translation
સ્વયંભૂએ પૂર્વે જે બીજ માટે પૃથ્વીનું દોહન કર્યું હતું, તે જ બીજમાંથી અહીં ઋતુ અનુસાર પુષ્પ-ફળ ધરાવતી ઔષધિઓ ઉત્પન્ન થઈ.
Word by Word
पृथ्वीthe Earth
पृथ्वी:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootपृथ्वी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन
दुग्धाmilked
दुग्धा:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootदुग्ध (कृदन्त/प्रातिपदिक; √दुह्)
Formभूतकृदन्त (क्त/PPP), स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; predicate adjective
तुindeed/but
तु:
Sambandha (सम्बन्ध/particle)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formअव्यय; विरोध/अन्वय-बोधक (particle: but/indeed)
बीजानिseeds
बीजानि:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootबीज (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), बहुवचन
यानिwhich
यानि:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, बहुवचन; relative pronoun qualifying बीजानि
पूर्वम्formerly/before
पूर्वम्:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootपूर्व (प्रातिपदिक/अव्ययीभाव-प्रयोग)
Formकाल-अव्यय (adverb of time)
स्वयंभुवाby Svayambhū (Brahmā)
स्वयंभुवा:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootस्वयंभू (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया (3rd/तृतीया), एकवचन; agent-instrumental
ऋतु-पुष्प-फलाः(having) seasons, flowers and fruits
ऋतु-पुष्प-फलाः:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootऋतु (प्रातिपदिक) + पुष्प (प्रातिपदिक) + फल (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; द्वन्द्व-समासः (copulative) used adjectivally for ओषध्यः
ताःthose
ताः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; demonstrative pronoun
वैindeed
वै:
Sambandha (सम्बन्ध/particle)
TypeIndeclinable
Rootवै (अव्यय)
Formनिश्चयार्थक-अव्यय (emphatic particle)
ओषध्यःherbs/medicinal plants
ओषध्यः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootओषधि (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन
जज्ञिरेwere born/arose
जज्ञिरे:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootजन् (धातु)
Formलिट् (Perfect/लिट्), प्रथमपुरुष (3rd), बहुवचन; आत्मनेपदी
तुand/indeed
तु:
Sambandha (सम्बन्ध/particle)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formअव्यय; विरोध/अन्वय-बोधक (particle)
इहhere
इह:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootइह (अव्यय)
Formदेश-अव्यय (adverb of place)